صفحه 5--24 اسفند 87

 

نقش معلم در فرآیند یادگیری
زرین تاج فردرو

حرفه معلمی محتوایی ارزشمند دارد، چنانکه وسعت دایره فکر ما درباره هدفهای تربیتی نیز چنین است. برای معلم بهتر است که به جای انواع رفتار، معنا را محصول یادگیری بداند، این نظریه «تولمان» است که انتظار ما یا ناسازگاری با محیط را آموخته شده تلقی می کند. ما ضمن رشد کودک مشاهده می کنیم که رفتار او تغییر می کند. او کارهای تازه ای انجام داده و روشهای پیشین انجام کارها را تغییر می دهد و متوجه می شویم که رخدادهای معینی توسط خود او و دیگران بر وی اثر می گذارند و رفتار او واکنشی است در برابر این تحریکها. با مشاهده بیشتر، رفتار و تغییرهایی را می یابیم که این تغییرها ناشی از یادگیری است، به همین سبب واژه یادگیری امری عقلانی یا ذهنی است، ولی باید توجه داشته باشیم که واژه یادگیری مبهم و اغلب گمراه کننده است.
«شورب» و «اشمولر» فقط ۵ اصل را در یادگیری مطرح می کنند.وقتی یادگیری آسان و دائمی می شود که معلم به نکات زیر توجه نماید و در واقع اساس تعلیم و هدایت و یادگیری شاگردان را مدنظر قرار دهد.
یادگیری باید متناسب با رشد یادگیرنده باشد و حتی متناسب با استعداد بدنی و عقلانی یادگیرنده.
یادگیری می بایست از طرحی پیروی کند که یادگیرنده بتواند روابط بامعنا را در میان فعالیتها و هدفها تشخیص دهد و یادگیری مورد ارزیابی قرار گیرد.
یادگیری با رشد شخصیتی و اجتماعی ارتباط پیدا می کند، وقتی که یادگیرنده رشد و سازگاری رضایت بخشی را احساس کند.
 این اصول نتیجه هزاران آزمایشی است که در زمینه یادگیری و ارتباط آن با تعلیم و تربیت به دست آمده است.
در نظریه یادگیری مناسب برای تدریس، دو شرط لازم است؛ طبق نظریه «اوتانل اسمیت» که تحلیل تدریس را بر تحلیل یادگیری ترجیح می دهد، معلم باید امور رفتاری را یک کل
در نظر بگیرد و آن را با امور مشاهده پذیر در کلاس ارتباط دهد. رفتار کودک به اندازه یک ماشین حساب پیچیده است و یک واکنش خاص در برابر سؤال و جواب یا واکنش در مقابل تعلیم معین و یا اظهار نظر در جریان بحث، همه در زمینه ای وسیع که شامل تفاهم و جمع آوری و تفسیر اطلاعات است، درک شدنی اند. انتخاب و توسعه طرح در این جریان دخالت دارد و ممکن است معلم واحدهای ساده رفتار را مشاهده نکند.
در کلاس درسی این واحدها مورد توجه تجربه تربیتی است، این واحدها به تجربیات موفقیت آمیزی که استمرار موقتی دارند مثلاً ۱۵ دقیقه یا دو یا سه ساعت طول می کشند، تقسیم می شوند.
معلم برای این تجربیات طرح تهیه می کند و نقشه خود را در ضمن تجربه و با توجه به رفتاری که مشاهده می کند، تغییر می دهد.
تهیه طرح و مشاهده رفتار، بنابر تجربه ای که به صورت واحدی مرکب ظاهر می گردد، انجام می شود و این امر بخشی از تجربه وسیع تربیتی است که استمرار موقتی آن ماهها یا سالها ادامه دارد.درست است که اغلب فهم و مهار رخدادهای پیچیده بر اثر تحلیل آنها و توجه به واحدهای ساده تر بیشتر می شود، ولی این امر مستلزم این نیست که واحدهای ساده، مانند رویدادهای پیچیده مشاهده پذیر باشند، اگر چه پیدایش چنین وضعی کار را آسانتر می کند.
 نظریه یادگیری باید رفتار انسانی را دست کم تا حدی تغییرپذیر و تصحیح شدنی تلقی کند.
معلمان عموماً اعتقاد دارند که یادگیری تغییری در زندگی یادگیرنده به وجود می آورد.
بدون تردید این نوع یادگیری پیوسته در جامعه جریان دارد و به قول «جوزف ک.هارت» چه در مدرسه باشد و چه نباشد.
 تجربیاتی از این نوع را می توان به طور سنجیده در کلاس طرح کرد و در صورت موفقیت، سرمشقهای معنادار در عادتهای دانش آموزان منعکس خواهد شد.
البته معلمان باید نوع تجربیاتی را که می خواهند توسعه دهند با دقت در نظر بگیرند و نظارت وقتی نتیجه می دهد که مهارتها براساس فعالیت معنادار به دست آمده باشد و باید بر این موضوع اذعان داشت که معلمان حتی در اوضاع ناهنجار، می توانند اقدامهای وسیعی در زمینه پیشرفت استعداد فکری دانش آموزان انجام دهند.
ویژگی های معلم در نقش مدیر یادگیری
1 - طراحي و برنامه ريزي آموزشي شامل:   
- تمركز آموزش بر يك يا بيش از يك هدف 
- توسعه توانايي دانش آموز براي يادگيري دانش، مهارت وتفكر
- تلفيق مهارت، محتوا و فرآيند تفكر
- پيشنهاد اهدافي كه يادگيرنده را تحريك مي كند
- ارائه تجارب متناسب با رشد يادگيرندگان 
2 -ايجاد فضاي يادگيري شامل:
- ارتباط در نقش مثبت و حمايت كننده 
- ايجاد تعامل وتوازن محترمانه دركلاس
- حساسيت نسبت به تفاوت هاي علمي، فيزيكي، اجتماعي و فرهنگي
- ارائه، بررسي وبازخورد فعاليتهاي خارج از كلاس وتكاليف درسي
- انعطاف پذيري وتطبيق فرايندكلاس با محيط
- سازماندهي مواد و وسايل
- فعال سازي پژوهش هاي گروهي
- استفاده از روشهاي پرورش دهنده خود نظارتی
- ايجاد ميل به پذيرش بازخورد مثبت ومنفي
3 - اجرا و اداره آموزشی شامل:
- تبيين استانداردهاي اختصاصي
- پيوند دانش پيشين دانش آموز با يادگيري                       
- نمايش مفاهيم وفرايندتفكركه لازم به آموزش است
- استفاده از راهبردهاي چندگانه يادگيري
- ايجاد شرايط مناسب براي يادگيري متناسب با تفاوت هاي فردي
- انتخاب نمونه هاي طرزتلقي دانش آموزان براي تمركزخودشان بر تفكر
- استفاده از راهبردهاي سؤال برانگيز                        
- راهنمايي دانش آموزان در بيان كردن وتوضيح دادن نسبت به عملكرد 
- آسان كردن مهارت هاي بين فردي
- استفاده از چشم انداز مختلف درتطبيق دانش با تجارب يادگيري دانش آموز
- استفاده خلاق از وسايل
- شناسايي مشكلات يادگيري دانش آموزان و هدايت آنان                           
- استفاده بهينه از زمان
- ايجاد فضا براي تمرين آموخته ها                          
- پيوند يادگيري با انتظارات نقش هاي آینده  
                
4 - ارزيابي و ابلا غ نتايج يادگيري شامل:
- بررسي وضعيت پيشرفت تحصيلي دانش آموزان    
- ثبت وبررسي فرايندآموزش در دفاتر مربوطه              
- استفاده از ارزشيابي و منابع  اطلاعاتي چندگانه
- ايجاد شرايط متناسب با تفاوت هاي اجتماعي وفرهنگي دانش آموزان براي ارزشيابي از آنان
- تقويت حس موفقيت در همه شاگردان
- ارزشيابي با ملاك هاي مقرر     
- ترغيب دانش آموز به خودسنجي با ملاكهاي مقرر وتوجه به عملكرد بعدي         
- تحليل اطلاعات حاصل از ارزيابي به طور منظم و اصولی     
- اهتمام به ارزشيابي فرايندي و بكارگيري ابزارهايي چون
پوشه كار، آزمون عملكردي و...  
5 - تعمق بر آموزش و ارزيابي شامل:
- تقويت ميل به مطالعه وكتاب خواني در دانش آموز 
- تحليل فردي وجمعي تأثيرتجارب يادگيري
- ارزيابي ميزان اثربخشي آموزش وتحليل نتايج
6 - همكاري با همكاران و والدين شامل:
- مشخص نمودن مكان و زمان همكاري
- شرح هدف تلاشهاي مبتني برهمكاري 
- بيان استانداردهاي همكاري
- به نمايش گذاشتن مديريت كارآمد و اثربخش  از جهت سود همه جانبه
- تقويت سعه صدر نسبت به ديدگاه هاي مختلف  
7 - شركت در توسعه حرفه اي شامل:
- تلاش درجهت ارتقاء سطح تحصيلات        
- تعيين ملاك ونقاط قوت و اولويت رشد
- طراحي توسعه حرفه اي به منظور گسترش خزانه دانش
- شركت در توسعه حرفه اي(ضمن خدمت)
- نشان دادن ملاك هاي بهبود عملكرد  
- تلاش در جهت بازسازي تجارب خويش
8 -آگاهي از دانش محتوايي شامل: 
- ربط دادن زمينه هاي تحصيلي با موقعيت هاي واقعي زندگي
- جمع آوري مفاهيم كليدي مرتبط با رشته تحصيلي خاص                  
- به كارگيري اثربخش روش هاي پژوهشي مرتبط
- ارائه چشم انداز چند فرهنگي تدريس محتوا (جهاني)
- بهره گيري از فناوری مرتبط   
9 - استفاده از فنون و فناوری شامل:
- بكارگيري سرمشقها وروشهاي نوين تدريس 
- استفاده از فناوری در ارزيابي
- استفاده از رایانه چندمنظوره با نرم افزارهاي مختلف
- استفاده از اصطلاحات علمي و فني مرتبط با رایانه در ارتباطات كتبي و شفاهي
- نشان دادن دانش استفاده از علم فناوری درتجارت، صنعت و  جامعه
- نشان دادن دانش پايه رایانه 
- تدريس چندرسانه اي با استفاده از اسكنر، دوربين هاي ديجیتالي و...
- استفاده از رایانه براي پردازش واژه ها، اينترنت و ایمیل
- استفاده از رایانه براي ارتقاي كارآمدي حرفه اي
- درخواست وسايل براي دانش آموزان ويژه
- ارائه طرح درس، مبتني بر نيازهاي متفاوت دانش آموزان
- استفاده تخصصي از رایانه
- ممكن ساختن يادگيري مادام العمر با استفاده از فناوری
- شناسايي منابع لازم فناوری مانند نرم افزارهاي آموزشي
منابع و ماخذ:
-ماهنامه آموزشي و پرورشي تکنولوژی آموزشي
ـ منيژه شهنى ييلاق، روان شناسى براى آموزش
ـ جمال عابدى، خلاقيت و شيوه اى نو در اندازه گيرى آن، مجله پژوهش هاى روان شناختى
- حسن شعبانى، مهارت هاى آموزشى و پرورشى (روش ها و فنون تدريس)
- گيج و برلايز، روان شناسى تربيتى، ترجمه دكتر حسين لطف آبادى و ديگران.

مشق شب یا جریمه خانگی
انجام دادن تكالیف مدرسه یكی از منابع اختلاف زا میان فرزندان و پدر و مادر است. بچه ها از انجام دادن تكالیف مدرسه دل خوشی ندارند. آنها تا آخرین لحظه این مهم را به تعویق می اندازند، فراموش می كنند كه تكالیف مدرسه را یادداشت نمایند، در انجام دادن تكالیف بهانه می آورند، انجام دادن آنها را كش می دهند یا با سرعت زیاد و همراه با بی دقتی آن را انجام می دهند. اغلب والدین ارزش انجام دادن تكالیف مدرسه را می دانند، اما اغلب بچه ها این را نمی دانند. والدین می دانند كه انجام دادن تكالیف مدرسه بر مهارت های فرزندانشان اضافه می كند. تمرین و ممارست شرایط را به حد عالی می رساند. والدین می دانند كه اگر فرزندانشان تكالیف مدرسه را در حد عالی و مطلوب انجام بدهند، در مدرسه نمرات بهتری می گیرند. اما در بعضی از بچه ها انجام دادن تكالیف مدرسه در خانه به نوعی یك جریمه است. آنها تكلیف مدرسه را مربوط به خود مدرسه می دانند. والدین و آموزگاران باید برای به وجود آوردن عادت هاى سالم انجام دادن تكالیف مدرسه با هم مشاركت كنند.
آموزگاران باید درباره ارزش انجام دادن تكالیف مدرسه با دانش آموزان صحبت كنند. باید معلمان بگویند كه تكلیف مدرسه برای كمك به یادگیری آنها است و روی نمرات درسی و آینده آنها تأثیر می گذارد. آموزگاران باید مراقب باشند كه انجام دادن تكالیف مدرسه در حد توان دانش آموزان باشد. تعیین تكالیف مدرسه باید منصفانه باشد. انجام دادن تكالیف مدرسه به وسیله كودكان نوعی پذیرش مسئولیت است و معلمان و والدین می توانند با دادن انگیزه های مثبت به كودكان، مسئولیت پذیری آنها را در انجام تكالیف مدرسه افزایش دهند.
چگونگی انگیزه دادن به كودكان برای انجام تكالیف مدرسه
در مورد اغلب كودكان، تشویق كردن آنها برای انجام تكالیف مدرسه كافی است. اما در بعضی از كودكان این انگیزه به اندازه كافی نیست. بعضی از كودكان بی میل هستند و اكراه دارند. این بچه ها به انگیزه های بیشتری احتیاج دارند. 
 با استفاده از كامپیوتر و نرم افزارهای مختلف آموزشی به فرزندانتان  انگیزه بیشتری بدهید.
 به فرزندانتان به خاطر انجام صحیح و به موقع تكالیف درسی پاداش دهید.
عادت هاى فرزندانتان در زمینه تكالیف درسی را تقویت كنید.
چگونه به انجام دادن تكالیف مدرسه فرزندان مان كمك كنیم
بسیاری از والدین مجبور می شوند كه همه شب بالای سر فرزندانشان حضور پیدا كنند تا از انجام دادن تكالیف مدرسه آنها مطمئن شوند. والدین تنها می توانند روند انجام تكالیف كودكان را تسهیل بخشند و در عین حال نباید به كودك كمك كنند.
مراقب باشید كه فرزندتان به اندازه كافی وقت برای انجام دادن تكالیف مدرسه داشته باشد. زیرا بسیاری از والدین فرزندان خود را در كلاس های آموزشی، ورزشی، فعالیت های دینی و... ثبت نام می كنند و ممكن است كه كودك زمان كمی برای انجام تكالیف مدرسه اش داشته باشد.
مكان خاصی در خانه را برای انجام تكالیف درسی در نظر بگیرید. اگر فرزند شما اتاق مخصوصی دارد، همان جا بهترین مكان برای انجام تكالیف است. در غیر این صورت مكانی از خانه كه دارای نور كافی و روشن، ساكت و آرام است را برای این كار در نظر بگیرید.
بعضی از كودكان در برابر انجام دادن تكالیف مدرسه مقاومت می كنند. قبل از هر كاری مطمئن شوید كه فرزند شما توانایی انجام تكالیف را دارد. شاید تكالیف به قدری زیاد است كه فرزند شما را كلافه می كند. در این صورت می توانید تكالیف را بخش بندی كنید و در میان انجام آنها برای كودك زنگ تفریح قرار دهید و با خوراكی از او پذیرایی نمایید.
در کودکانی که مشکلات یادگیری دارند به رغم دارا بودن هوش طبیعی در انجام برخی تکالیف مثل نوشتن دیکته ناتوان و یا کم توانند  و این در حالی است که بدون توجه به این نکته مدام او را به خاطر نقص در تکلیف تنبیه می کنیم و هیچ گاه در صدد ریشه یابی مشکل بر نمی آییم. بهتر است در صورت دریافت نتیجه ای پایین تر از حد انتظار در فرزندمان از خدمات مشاوره کمک بگیریم.
به فرزندانتان بیاموزید كه ابتدا تكالیف دشوارتر را مثل تكالیف ریاضی، انجام و پاسخ دهد. زیرا ذهن او از آمادگی بیشتری برخوردار است.
توصیه هایی به والدین
- تكالیف درسی، اموری هستند كه انجام آنها برعهده فرزندتان می باشد نه برعهده والدین.
- در مورد انجام تكالیف مدرسه با فرزندتان مشاجره و جدال نكنید.
- كودك را به دلیل انجام ندادن تكالیف، مجازات و تنبیه بدنی نكنید.
- در انجام تكالیف مدرسه كودكان، سخت گیری بیش از اندازه اعمال نكنید.

صفحه 8--3 دی 87

 

اهمیت آموزش بزرگسالان
علیرضا ترابی

امروزه ضرورت و اهمیت آموزش بزرگسالان  و نقش آن بر توسعه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بیش از بیش مورد توجه کشور ما قرار گرفته است. داشتن تصویر روشنی از آموزش بزرگسالان می تواند ضرورت آن را در دنیای امروز مشخص کند. درباره آموزش بزرگسالان نظرها و تعاریف گوناگون داده شده است که برای روشن شدن تصویر آن به بعضی از این  تعاریف اشاره می شود: جبران آموزش پایه، مکمل آموزش حرفه ای یا مقدماتی، ادامه تحصیل در سطوح بالاتر و سرانجام وسیله پیشرفت فردی از این تعاریف در مقاله ها و کتابهای دو دهۀ اخیر آمده است. البته نباید از نظر دور داشت که نوع آموزش از زمانهای بسیار دور وجود داشته و تنها شیوه ها و روشهای آن با گذشت زمان تغییر کرده است. در اولین همایش بین المللی بزرگسالان  این نوع آموزش چنین تعریف شده است:
آموزش بزرگسالان فرایندی است که براساس آن افرادی که دیگر به آموزشگاهها نمی روند و برنامۀ تمام وقتی را دنبال نمی کنند، آگاهانه عهده دار فعالیت های مستمر و سازمان یافته به منظور ایجاد تغییر در اطلاعات، دانش، درک و یا مهارتها، گرایش و نگرش و یا شناخت و حل مسائل شخصی یا محلی خویش می گردند.
با توجه به اینکه آموزش بزرگسالان مفهومی گسترده دارد در صورتی که آن را فرایندی در جهت تحقق بخشیدن به آرمانهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بدانیم تعریف زیر از آموزش بزرگسالان را می توان عرضه کرد: آموزش بزرگسالان فرایندی است سازمان یافته به منظور ایجاد آگاهی، شناخت و مهارت در بزرگسالان تا بتوانند در جهت تکامل و تعالی حرکت کنند و در سرنوشت جامعۀ خود از لحاظ اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی مشارکت فعالانه داشته باشند.
بنابراین آموزش بزرگسالان شامل برنامه های آموزشی است که معمولاً برای افزایش مهارتها و توانایی حل مسائل و مشکلات فردی و اجتماعی افراد تنظیم می شود.
این برنامه های آموزشی عبارتند از:
1 - سوادآموزی (آموزش خواندن و نوشتن و ریاضیات پایه)
2 - آموزش فنی و حرفه ای
3 - آموزش در زمینه بهداشت، رفاه و زندگی خانوادگی
4 - آموزش سیاسی، اجتماعی، مذهبی  و ایدئولوژیک شامل کلیۀ مباحث آموزشی دربارۀ دولت، جامعه، سیاست، روابط و اقتصاد ملی و بین المللی
و نظیر آن.
5 - آموزش برای نیازهای روحی، سرگرمی  و فعالیت هایی که به رشد خلاقیت افراد و تلطیف عواطف و احساسات آنها بینجامد مانند هنر، ادبیات و...
برنامه ها و فعالیتهای آموزشی بزرگسالان ممکن است از دورۀ ابتدایی تا سطح عالی باشد. این برنامه ها با توجه به شرایط اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی هر کشور متفاوت است. بدین معنا که در کشورهای در حال رشد که میزان بی سوادی بالاست و بی سوادی به معنای ناتوانی خواندن و نوشتن است همچنین در کشورهای پیشرفته که مشکل بی سوادی تا حدود زیادی حل شده و تکمیل معلومات و به عبارتی رشد فرهنگی و اجتماعی مردم مطرح است، آموزش بزرگسالان تعبیر و تفسیر متفاوتی دارد.
برای روشن شدن مفهوم آموزش بزرگسالان ذکر ویژگیهای خاص آن در کشورهای مختلف ضروری  است. اکنون به بررسی و مقایسه این نظام   در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه می پردازیم.
در کشورهای توسعه یافته آموزش بزرگسالان آموزشی است که به افراد بالاتر از 24 سال داده می شود. این آموزش اغلب در نظام آموزشی غیررسمی شکل می گیرد و وسیله ای برای گسترش مهارتها و توانایی های بزرگسالان است. 24 سالگی، مبنای آموزش بزرگسالان، از این لحاظ انتخاب شده است که در کشورهای توسعه یافته آموزش کودکان و نوجوانان الزامی است و کلیه کودکان زیر پوشش برنامه های آموزشی قرار می گیرند به طوری که برنامۀ آموزش ابتدایی تا پایان دوره متوسطه به طور طبیعی ادامه می یابد و با  اتمام دورۀ دبیرستان، درصد قابل توجهی از دانش آموزان به دورۀ عالی راه می یابند. بدین ترتیب آموزش رسمی بدون وقفه تا سن 24 سالگی ادامه می یابد و افراد بعد از تحصیل جذب بازار کار می شوند. از این زمان نظام آموزشی بزرگسالان در قالب آموزش غیررسمی در زندگی شغلی، اجتماعی افراد ضرورت می یابد.
مفهوم آموزش بزرگسالان در کشورهای در حال توسعه با مفهوم متداول آن در کشورهای توسعه یافته بسیار متفاوت است. به علت وجود مشکلات عدیده در آموزش ابتدایی این جوامع و وجود فقر اقتصادی و فرهنگی، درصد وسیعی از کودکان از آموزشهای ابتدایی و پایه محروم اند. این کودکان، بزرگسالان بی سوادی خواهند بود که برای ادامه زندگی نیاز به آموزشهای پایه بزرگسالان خواهند داشت. نظر به اینکه بودجه و امکانات مادی و نیروی انسانی در این جوامع بسیار محدود است و معمولاً درصد بی سوادی به نسبت بالاست، از این رو بودجه آموزش بزرگسالان در زمینه سوادآموزی و آموزشی پایه صرف می شود و سرمایه گذاری در سایر بخشهای آموزش بزرگسالان محدود است و معمولاً درصد بی سوادی به نسبت بالاست. از این روست که  در کشورهای در حال توسعه بسیاری از کودکان و نوجوانان به دلایل مختلف از جمله فقر، از امکانات آموزش ابتدایی در نظام رسمی محروم شده اند و جذب آموزش بزرگسالان
می شوند. بنابراین مبنای سنی آموزش بزرگسالان در بیشتر این جوامع بسیار پایین تر از عرف جامعه و معیارهای عملی است و در بسیاری از موارد معیار سنی ده سال است.
در کشورهایی که در آنها انقلابی صورت گرفته نیز به دلیل تغییرات وسیع اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی ناشی از انقلاب زمینه هم برای اجرای برنامه های سوادآموزی و هم برای آموزشهای مداوم بزرگسالان فراهم است. فقر فرهنگی و درصد بالای بی سوادی در این جوامع که وارث استثمار داخلی و خارجی گذشته است، برنامه های سوادآموزی و آموزشهای پایه را ضروری
می کند. از طرفی اجرای برنامه های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نیازمند نیروی انسانی ماهر و متخصص است که ضمن پایبندی به اصول و ایدئولوژی انقلاب، توانایی علمی و فنی لازم در زمینه سیاسی، اجتماعی و اقتصادی جامعه را داشته باشد. از این رو، آموزشهای تکمیلی در زمینه ها و رشته های مختلف علمی، صنعتی، کشاورزی، اجتماعی، اقتصادی و غیره به صورت آموزشهای مداوم بزرگسالان ضرورت می یابد.
در ایران نیز که جامعه ای انقلابی می باشد، مفهوم آموزش بزرگسالان بسیار وسیع و گسترده است و نباید آن را صرفاً سوادآموزی و آموزشهای پایه دانست. در جامعه ما مفهوم آموزش بزرگسالان را باید کلیه آموزشها و یادگیری بزرگسالان، خواه به صورت رسمی  و یا غیررسمی در زمینه های مختلفی از جمله شغلی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، تربیتی، صنعتی، کشاورزی و غیره تعریف کرد.
بنابراین تخصیص بودجه، منابع، امکانات لازم و جذب نیروی انسانی کافی برای آموزش و یادگیری بزرگسالان لازم است تا به وسیله آن آموزش بزرگسالان جایگاه اساسی خود را در جامعۀ ما پیدا کند.
امروزه که پس از سالها تلاش و کوشش و سرمایه گذاری عظیم نظام مقدس جمهوری اسلامی، درصد بی سوادی کشور به بالای 90 درصد رسیده است برای به هدر نرفتن سرمایه گذاریهای انجام شده نیاز به یادگیری مستمر بیش از بیش لازم و ضروری به نظر می رسد.
پیشرفت سریع فنون و صنعت از یک طرف و تحولات اجتماعی و اقتصادی از طرف دیگر مشاغل جدیدی را به وجود می آورد که در نتیجه اشتغال را متحول می سازد. مقابله سریع بشر با این تحولات و تغییرات جهان و انطباق او با محیط زندگی ضرورت ادامه آموزش مداوم را ایجاب می کند. بنابراین آموزش مداوم در یک جامعه به بزرگسالان فرصتی دوباره می دهد تا مهارتهای جدیدی کسب کنند و به گسترش توانایی های خود بپردازند.  بنابراین یک انسان برای رشد و شکوفایی استعدادهای بالقوه خود باید در طول عمر و سراسر زندگی از آموزش مداوم برخوردار باشد.
آنچه مسلم است آموزش بزرگسالان به خصوص برای نوسوادان نمی بایست در همان مراحل ابتدایی قطع گردد بلکه با ادامه جریان زندگی، یادگیری مستمر به افراد این فرصت را می دهد تا همواره در جریان اطلاعات روز قرار گیرند.
برنامه ریزی برای افراد بزرگسال نباید تنها بر دوش یک سازمان (نهضت سوادآموزی) باشد بلکه باید تمامی دستگاه ها، نهادها و تشکل های غیر دولتی با سرمایه گذاری عظیم باعث افزایش یادگیری ها و در نتیجه تسریع در روند توسعه کشور گردند.

نیازمندی های تحصیلی
همه ما دوران ابتدايي خود را به ياد مي‌آوريم. زماني كه با صرف كمترين وقت و انرژي بهترين نمره‌ها را به دست مي‌آورديم.
شايد علت اين موضوع سادگي محتواي درس و تمرين زياد ما بود. ولي با بالا رفتن پايه تحصيلي ديگر چنين شرايطي موجود نيست و هر چه تلاش مي‌كنيم چندان نتيجه مطلوب به دست نمي‌آيد. شايد دليل اين موضوع مشكل‌تر شدن درس‌ها باشد و يا تمرين كم ما ؛ولي از اين ها كه بگذريم، عواملي پنهان ولي مؤثر در موفقيت تحصيلي وجود دارد كه نبايد از آنها غافل شد. مثال زير مي‌تواند تا حدودي موضوع را روشن‌تر كند.دانه‌اي را در نظر بگيريد كه جوانه مي‌زند و چند برگ كوچك روي ساقه آن جاي مي‌گيرد. مسلماً تناسب بين ساقه و شاخه و برگ مي‌تواند در ايستاده بودن گياه بسيار مؤثر باشد، يعني اگر مقاومت ساقه در برابر شاخه و برگ كم باشد، تنه گياه نمي‌تواند اين بار را تحمل كند.
يادگيري و تحصيل هم مانند آن دانه در اول ابتدايي جوانه زده و هر سال بار اين گياه بيشتر مي‌شود. بنابراين اگر ساقه گياه را تقويت نكنيم، مشكل در پايه‌هاي بالاتر جدي است. اما براي آنكه با ساقه تحصيلي خودمان آشنا شويم، بايد بدانيم كه يادگيري و آموختن ما بر چه اصولي استوار است. مثلاً ساقه براي تقويت خود به چيزهايي نياز دارد، مانند آب، خاك، نور خورشيد و... حال بايد ديد كه ساقه درس و مطالعه ما به چه نياز دارد.
نيازمندي 1؛ خودشناسي : براي آنكه بتوانيم ساقه تحصيلي خود را تقويت كنيم بايد خودمان را به‌خوبي بشناسيم. بدانيم كه نقطه قوت و ضعف ما كجاست، چه درسي را به خوبي ياد مي‌گيريم و چه درسي را كمتر ياد مي‌گيريم؟
نيازمندي2 ؛ هدفمندي : تحصيل كردن همچون سفري است كه اگر مقصد نداشته باشد آوار‌گي و سرگرداني به همراه دارد. بايد در هر لحظه از مسير بدانيم كه به كجا مي‌خواهيم برسيم.
نيازمندي3 ؛ برنامه‌ريزي : درس خواندن به نوعي مديريت است، چرا كه بايد اداره فعاليت‌هاي تحصيلي خود را به گونه‌اي تنظيم كنيم كه در نهايت به بهترين نتيجه‌ها برسيم، بنابر اين داشتن يك برنامه منطبق  با توانمندي خودمان از شرايط اساسي مديريت است.
نيازمندي4 ؛ روش مطالعه: هر كاري قواعد مربوط به خودش را دارد. مطالعه نيز اصول و قاعده‌هايي دارد كه بايد از آنها آگاه باشيم تا يادگيري تحقق يابد. بايد بدانيم كه جنس هر درس چيست و چگونه بايد آن را مطالعه كرد و ياد گرفت.
نيازمندي 5 ؛ تمركز : تمركز يعني كم كردن عوامل حواس‌پرت‌كن؛ يعني هر چيزي كه ذهن ما را به خود جلب مي‌كند از محيط مطالعه دور كنيم. قطعاً تمركز صددرصد به دست نمي‌آيد، بلكه بايد به تدريج و با تمرين، ميزان تمركز را افزايش داد.
نيازمندي 6 ؛ خلاصه نويسي : تهيه خلاصه‌نويسي صحيح دو فايده دارد. اول آنكه نشان‌دهنده ميزان يادگيري و تسلط شما به محتواي درس است و دوم آنكه در روزهاي امتحان با توجه به فشردگي كار و اضطراب ناشي از امتحان، مطالعه حجم زياد كتاب كار معقولي نيست، بنابراين داشتن خلاصه‌هاي مفيد مي‌تواند كمك مؤثري در شب‌هاي امتحان باشد.
نيازمندي 7 ؛ جديت و پشتكار: در ابتداي مقاله تحصيل را با جوانه زدن يك بذر مقايسه كرديم. همان‌طور كه  جديت كشاورز و پشتكار او مي‌تواند در توليد محصول با كيفيت مؤثر باشد، در تحصيل و درس خواندن هم بايد جدي بود. موفقيت تحصيلي شوخي‌بردار نيست با تنبلي و سستي نمي‌توان به جايي رسيد.