جهان در سال 89 آسیای میانه؛ از مقاومت در برابر تغییر تا طلیعه

بیداری اسلامی

 مهر: آسیای میانه در سالی که گذشت شاهد تحولات عمده ای بود. از بروز ناآرامی ها در قرقیزستان تا سست شدن بنیادهای بنیانگذار انقلابهای رنگی و نخستین تاثیرات بیداری اسلامی از مسائل مهم این منطقه در
سال 89 بود.
منطقه آسیای میانه از گذشته های دور و حتی در زمان شوروی اهمیت ویژه ای در تحولات بین المللی داشته و این منطقه حتی پس از فروپاشی شوروی نیز اهمیت خود را به عنوان یک مجموعه بازیگران مهم از دست نداد. انتخابات در جمهوری های مختلف در این منطقه، مسئله دموکراسی و حوزه های نفوذ روسیه و آمریکا، و همکاری های منطقه ای از موارد مهم در سال گذشته در آسیای میانه بوده است.
قزاقستان
افزایش همکاری ها با آمریکا در زمینه خلع سلاح، منع اشاعه تسلیحات هسته ای، و تهیه بانک سوخت از مواردی بودند که قزاقستان در روابط سال گذشته خود با آمریکا بر آنها تاکید داشت. در همین ارتباط روسای جمهوری آمریکا و قزاقستان در دیدار 23 فروردین سال گذشته با یکدیگر درباره افزایش همکاریهای دوجانبه خود در زمینه منع گسترش سلاح های هسته ای، ثبات در آسیای مرکزی و مهار اوضاع در افغانستان گفتگو کردند و پس از آن بود که  باراک اوباما و "نور سلطان نظربایف" اعلام کردند که آمریکا و قزاقستان همکاریهای دوجانبه خود را در زمینه منع گسترش سلاح های هسته ای و ثبات در آسیای مرکزی افزایش می دهند.
 اوباما و نظربایف در این دیدار درباره روشهای افزایش همکاریهای راهبردی، مهار اوضاع در افغانستان، برداشتن گامهای اساسی در زمینه گسترش نقش قزاقستان در حمایت از نیروهای آمریکایی در کشور جنگ زده و استقبال از یک توافقنامه جدید برای انتقال محموله های آمریکا به افغانستان از طریق فضای هوایی قزاقستان گفتگو کردند.
 اوباما همچنین از پیشنهاد رئیس جمهوری قزاقستان برای تهیه بانک سوخت هسته ای آژانس بین المللی انرژی اتمی تشکر و حمایت خود را از تلاشهای قزاقستان برای عضویت شورای حکام در آژانس اعلام کرد.
سال گذشته همچنین قزاقستان تلاشهایی را برای ممنوعیت تمام آزمایشهای هسته ای انجام داد و وزیر امور خارجه این کشور طی سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد خواستار ممانعت از انجام تمام آزمایش های هسته ای در جهان شد.
 قرقیزستان
قرقیزستان از دیگر کشورهای پر تحول طی سال گذشته در آسیای میانه بوده است. این کشور سال گذشته شاهد ناآرامی های زیادی بود. تحولات قرقیزستان آن چنان سریع رخ داد که برای بسیاری از کارشناسان نیز غیرمترقبه بود. دولت قرقیزستان تنها با دو روز تظاهرات مخالفان سقوط کرد، اعضای هیئت دولت ناگزیر به استعفا شدند و رئیس جمهور به ناچار پایتخت را ترک کرد و به دنبال این ماجرا دولت موقت به رهبری مخالفان، زمام امور را به دست گرفت.
سابقه اعتراضات داخلی قرقیزستان به انتخابات ریاست جمهوری این کشور در اوت گذشته باز می‌گردد. هنگامی که اعلام شد باقی‌اف در انتخابات ریاست جمهوری قرقیزستان با کسب ۷۶ درصد آرا پیروز شده است، معترضان به خیابانها ریختند و تجمعات اعتراض‌آمیزی برگزار کردند. اما در آن زمان با سرکوب دولتی، دامنه اعتراضات مهار شد تا آنکه مخالفان دولت قرقیزستان در تاریخ 17 مارس، با تعیین ضرب الاجل برای دولت قرقیزستان، خواستار پاسخگویی سریع دولت به مطالباتشان شدند. اما بی‌اعتنایی دولت باقی‌اف سبب شد در تاریخ
٧ آوریل، تجمعات و تظاهرات اعتراض آمیزی علیه دولت در مناطق مختلف این کشور برگزار شود و مخالفان با تصرف مواضع دولتی، موفق به مهار شرایط کشور به نفع خود شوند. پس از آن، درگیریها میان مخالفان و طرفداران دولت ادامه پیدا کرد تا اینکه سرانجام باقی اف با وساطتهای بین‌المللی مجبور به استعفا و ترک خاک قرقیزستان شد.
 در پی این اقدام "رزا اوتانبایوا"، ریاست دولت انتقالی قرقیزستان را به دست گرفت و در
12 تیر امسال به عنوان رئیس جمهوری این کشور سوگند یاد کرد.
 گرجستان
گرجستان، از دیگر کشورها و بازیگران مهم آسیای میانه است. این کشور برخلاف سالهای گذشته دوره آرامی را سپری کرد. تمایل نداشتن ناتو به طرح فوری عضویت گرجستان در این سازمان و فروکش کردن جنگ لفظی بین این کشور و روسیه، سبب شد تا تحولات پیرامون این کشور نیز فروکش کند.
 این کشور بیشتر درگیر مسائل داخلی و به ویژه مشروعیت دولت و چالشهایی بود که از سوی گروههای مخالف و اپوزیسیون بر سر راه میخائیل ساکاشویلی قرار می گرفت.
 همچنین این کشور تحت تاثیر تلاش های روسیه برای عضویت در سازمان تجارت جهانی نیز قرار گرفت. این روند فرایندی را آغاز کرد که روسیه در بستر آن تصمیم می گیرد تا روابط خود را با گرجستان بهبود بخشد. ‌می‌‌توان ‌احتمال ‌داد ‌که ‌مقامات روسیه ‌سعی ‌کنند ‌"مسئله ‌گرجی" ‌را ‌حل ‌کنند. ‌به ‌نظر می رسد ‌که ‌"مانع ‌گرجی" ‌بر ‌سر ‌راه ‌عضویت ‌روسیه ‌در ‌سازمان ‌تجارت ‌جهانی ‌از ‌طریق ‌تغییرات ‌در ‌قواعد ‌بازی ‌برطرف
خواهد شد.
 آذربایجان؛ از تنش با ارمنستان تا قیام داخلی
علاوه بر برخی تنشها در جمهوری آذربایجان در سال گذشته به ویژه در رابطه با آمریکا؛ مسائل داخلی از موارد مهم در سیاست داخلی و خارجی این کشور بود که این مسئله در چارچوب روابط با ارمنستان قابل طرح و بررسی است.
 تنش قره باغ کوهستانی بار دیگر در سال گذشته بر روابط آذربایجان با ارمنستان سایه افکنده بود و چندین بار در روابط دو کشور در مرزها، تنشهایی به وجود آمد و دو طرف همدیگر را با جنگ لفظی تهدید کردند.
 آذربایجان و ارمنستان بر سر حاکمیت
قره باغ علیا (کوهستانی) اختلاف دارند و طرفین بارها در این باره با هم درگیر شده اند، اما درعین حال در آخرین مناقشه طی جنگی که از 1991 تا 1994 پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بین دو کشور به وقوع پیوست، ارمنستان مهار آن را به دست گرفت و در نتیجه باکو نظارت خود بر
قره باغ و 7 منطقه متعلق به آن را از دست داد.
 در جنگ میان دو کشور بر سر منطقه مورد مناقشه قره باغ طی سالهای نخستین دهه 1990 میلادی، دست کم 30 هزار نفر جان خود را از دست دادند. دو کشور سال گذشته در این باره بار دیگر دچار تنشهایی شدند و بارها آتش بس شکننده بین دو طرف نقض شد که در برخی موارد منجر به کشته شدن سربازان در دو سوی مرزها شد. این تنشها به جایی رسید که پارلمان ارمنستان بار دیگر مسئله استقلال منطقه قره باغ را مطرح کرد.
 در حال حاضر نزدیک به 14 سال است که بین دو کشور آتش بس برقرار است، در حالی که "گروه مینسک" و دیگر طرفها در حال رایزنی برای حل مناقشه هستند، اما درعین حال آذربایجان همچنان قره باغ را جزئی از خاک خود می داند و ترکیه نیز به عنوان متحد این کشور از این ادعا حمایت کرده است.
 
روسیه در سال گذشته به ابتکار دیمیتری مدودف رئیس جمهوری این کشور نیز در تلاش بود تا ابتکار حل اختلافات منطقه ای را از سطح جهانی به سوی یک راه حل منطقه ای سوق دهد، اما این رایزنی ها با دو کشور هنوز به نتیجه ملموسی نرسیده است.
 مشکل آذربایجان در سال گذشته تنها به این موضوع ختم نمی شد؛ این کشور با آغاز بیداری اسلامی در کشورهای عربی دچار مشکلاتی شد و معترضین در این کشور با الهام از
قیام های منطقه ای خواستار پایان حاکمیت الهام
علی اف شدند.
جوانان آذربایجانی با اعلام روز جمعه (11مارس) به عنوان "روز بزرگ مردمی" با برگزاری تظاهرات نسبت به دولت الهام
علی اف اعتراض کردند.
در این تظاهرات معترضین از مرکز شهر باکو به سوی مقر بانک ملی این کشور حرکت کردند و شعار "آزادی" و "برکناری" سر دادند. تظاهرات کنندگان همچنین خواستار آزادی
"عین الله فتح الله اف"، "بختیار حاجی اف"، "دیانت" و "جبار" روزنامه نگاران بازداشتی شدند. این اعتراض ها به جایی رسید که دولت این کشور مجبور به بازداشت نزدیک به 50 نفر  شد و اتحادیه اروپا، سفارت آمریکا در باکو و عفو
بین الملل نیز نگرانی خود را در خصوص دستگیری ها در آذربایجان اعلام کرده اند.
  حسین امیری