روزنامه عصر مردم

وقتی صاعقه می آید

طبيعت گرداني که در بهار راهي کوه و دشت

مي شوند، خوب مي دانند که در بهار علاوه بر تمام خطرها سفر، يک خطر جدي ديگر هم آنها را تهديد مي کند: صاعقه! براي بيشتر ما صاعقه شايد يک حادثه کمياب باشد که ذهنيت درستي از آن نداريم اما وقتي قرار باشد به عنوان يک طبيعت گرد حرفه اي در بهار راهي ارتفاعات شويم، بايد همه چيز را درباره اين حادثه سريع و جدي بشناسيم.
همه مي دانيم که رعد و برق نوعي تخليه الکتريکي است که در اثر الکتريسته ساکن بين دو ابر و زمين ايجاد مي شود اما شايد تا به حال نشنيده باشيد که ايران يکي از صاعقه خيزترين مناطق دنياست.
به خصوص دشت خوزستان، کوه هاي زاگرس و البرز.
ما معمولا به سه روش مورد آسيب صاعقه قرار مي گيريم
1 - برخورد مستقيم که در آن صاعقه مستقيما به فرد برخورد مي کند.
2 - جريان زميني که صاعقه در فاصله اي دورتر به زمين برخورد کرده و از طريق زمين به بدن فرد مي رسد.
3 - جريان القايي: تخليه الکتريکي با بدن فرد از طريق هواي باردار اطراف.
در اين موارد معمولا بسته به شدت بار الکتريکي سوختگي، مشکلات تنفسي، ايست قلبي، ضايعات چشمي، ناشنوايي، مشکلات مغزي، شوک، خونريزي داخلي، آسيب به دستگاه عصبي، شکستگي، و ضايعات استخواني، اتفاق مي افتد. اما با توجه به حالت ابرها و صداي رعد و برق از دور مي توان وضعيت را زود تر تشخيص داد و يک نقطه امن را براي خود يافت.
چطور پناه بگيريم؟
در مکانهاي مرتفع قرار نگيريد.
از درختان، تپه ها، ديرکها، طناب رختشويي، سيم برق هوايي، لوله هاي فلزي و آب دور شويد.
به اشياء فلزي ( از قبيل دوچرخه، نرده هاي آهني، قلاب ماهيگيري، لوازم فلزي خانه و واگنهاي راه آهن، باطون کوهنوردي و... ) دست نزنيد.
اگر در فضاي باز گرفتار رعد و برق شديد، سريعا اشياء فلزي را از خود دور کرده و زير خود يک عايق مانند کوله پشتي يا زير انداز و يا هر عايق ديگري قرار دهيد و زانو و پاهاي خود را نزديک يکديگر قرار داده و سر خود را خم کنيد و به حالت چمباتمه بنشينيد.
اگر در حال شناکردن هستيد يا روي قايق سواريد سریع از آب بيرون بيائيد و در صورتي که نزديک به آب هستيد فوری از آن دور شويد.
زيرتک درخت ها و يا درختان بلند پناه نگيريد. در صورتي که در منطقه اي پر درخت هستيد زير کوتاه ترين درخت پناه بگيريد.
در نقاط مرتفع پناه نگيريد و به نقاط پست برويد.
در صورتي که در خودرو هستيد،‌ در محل مطمئن توقف کنيد و موتور را خاموش کنيد و آنتن خودرو را پایين بکشيد.
در صورتي که بار الکتريکي را حس کرديد مانند زماني که موهاي سرتان سيخ سيخ شد و يا در پوست خود احساس مور مور شدن کرديد احتمال اينکه صاعقه به شما بزند بسيار زياد است، فورا روي زمين دراز بکشيد.
در صورتي که در منطقه اي باز بصورت گروهي حرکت مي کنيد، فورا از يکديگر فاصله گرفته و نکات بالا را انجام دهيد.
علايم فرد صاعقه زده
بر اساس شدت صدمات وارده، علايم فرد آسيب ديده
متفاوت است. معمولا ميزان مرگ و مير در اثر صاعقه حدود 20 تا 30 درصد بوده و در 70درصد موارد قربانيان نجات پيدا مي کنند اما عوارض ماندگاري در آنها به وجود خواهد آمد.
اختلال عصبي ممکن است بصورت کاهش سطح هوشياري، فراموشي، تشنج، سوزن سوزن يا
گزگز شدن انتهاي دست و پا، ‌لکنت زبان، خونريزي هاي
مغزي و کما باشد.
اختلال های قلبي - عروقي بصورت نامنظم شدن ضربان قلب و افزايش فشار خون شديد مي باشد.
شايع ترين علت مرگ در افراد صاغقه زده، ايست تنفسي است. پوست از چند طريق ممکن است دچار ضايعه شود. شايع ترين آن، سوختگي حاصل از انتقال سطحي جريان الکتريکي است و همچنين سوختگي در نواحي مرطوب بدن
(زيربغل و کشاله ران) ممکن است اتفاق بيافتد.
بيش از 50 درصد قربانيان صاعقه دچار پارگي پرده گوش شده و همچنين ممکن است اختلال شنوايي در اثر جابجايي
استخوان هاي گوش مياني بوجود آيد.
با صاعقه زدگي چه کنيم؟
در اين موارد معمولا کار زيادي از دست شما بر نمي آيد مگر آنکه به فنون کمک هاي اوليه آشنا باشيد اما در هر صورت بدانيد که:
مصدوم بايد در هر شرايطي به بيمارستان انتقال داده شود و دست کم به مدت 24 ساعت تحت نظر قرار گيرد. تنفس و نبض مصدوم ارزيابي شود و در صورت عدم وجود نبض و تنفس، احياي قلبي - ريوي انجام شود. توجه به خونريزي داخلي مصدوم ضروري است. آسيب هاي ناشي از سوختگي را درمان کنيد و مراقب آسيب هاي ستون فقرات و شکستگي ها باشيد.

تاریخچه ماموریت های اکتشافی در مریخ

تاریخچه مشاهده و رصد مریخ همواره با زمان مقابله این سیاره با زمین همراه بوده است، چراكه در این زمان مریخ نزدیكترین فاصله را به زمین داشته و به شكل ستاره ای درخشان در آسمان شب نظر را به خود جلب می كند.
تا به امروز كشورهای مختلفی همچون روسیه، ایالات متحده آمریكا، ژاپن و سازمان فضایی اروپا ده ها سفینه فضایی را كه دربرگیرنده مدارگردها، مریخ نشین ها و مریخ نوردهای
مختلف بوده اند، رهسپار این سیاره كرده اند، تا دانشمندان و محققان به كمك این سفینه های فضایی به مطالعه بهتر و دقیقتر سطح این سیاره، آب و هوا و عوارض زمین شناختی آن بپردازند.
تقریباً دو سوم این سفینه ها قبل از اتمام ماموریت خود و یا در برخی موارد حتی پیش از شروع آن، بنا به دلایلی از كار افتاده و یا از كنترل خارج شده و ارتباط خود را با زمین از دست داده اند.
در بیشتر این موارد، نقص فنی فضاپیما دلیل از كارافتادگی و یا قطع ارتباط آن بوده، ولی در مواردی نیز دانشمندان هیچگاه موفق به ارائه دلیل قانع كننده ای برای از دست دادن فضاپیما نشدند. همین عامل منجر به شكل­گیری داستان های تخیلی و تفكرات اشتباه دیگری شد؛ مواردی چون مثلث برمودای زمین-مریخ، نفرین مریخ  و یا داستان طنزآمیز ناسا كه به غول بزرگ كهكشان  مشهور است.
ماموریت های فضایی گذشته
مدارگرد مارینِر 4 كه در سال 1964 به فضا پرتاب شد، اولین فضاپیمایی بود كه با موفقیت به دور مریخ گشت. مریخ نشین های مارس 3 و مارس 2نیز اولین هایی بودند كه موفق به نشستن بر روی سطح این سیاره شدند. این دو مریخ نشین را اتحاد جماهیر شوروی در راستای برنامه كاوش مریخ 24 ساخته و در سال 1971 به فضا پرتاب كرد، اما هردوی آنها لحظاتی پس از فرود بر سطح این سیاره ارتباط خود را برای همیشه با زمین از دست دادند.
در سال 1975 ناسا پروژه وایكینگ را با ارسال دو مدارگرد به سمت مریخ كه هر كدام حامل یك مریخ نشین نیز بودند، آغاز كرد. هر دو مریخ نشین در سال 1976 با موفقیت بر سطح این سیاره فرود آمدند.
مریخ نشین 1 به مدت 6 سال و مریخ نشین 2 به مدت 3 سال به فعالیت و ارسال اطلاعات به زمین پرداختند. پروژه وایكینگ منجر به بدست آمدن اولین عكس های رنگی و نقشه های بسیار دقیق از سطح مریخ شد، به طوری كه حتی امروزه نیز گاهی از این
نقشه ها استفاده شده و به آنها استناد می شود.
در سال 1988 اتحاد جماهیر شوروی در ادامه پروژه های كاوش فوبوس 1 و فوبوس  2 را به سمت مریخ پرتاب كرد، تا مریخ و دو قمر این سیاره را مورد مطالعه و بررسی قرار دهند. متاسفانه فوبوس 1 در راه رسیدن به مریخ ارتباط خود را برای همیشه با زمین از دست داد و فوبوس 2 نیز در حالی كه با موفقیت در حال عكسبرداری از مریخ و دو قمر آن و ارسال تصاویر به زمین بود، درست پیش از رها كردن دو كاوشگر برای فرود به سطح قمر فوبوس، از كار افتاد. پس از ناكامی مدارگرد مارس آبزِروِر 27 در سال 1992 ، آژانس فضایی ایالات متحده، ناسا، مدارگرد نقشه­بردار سراسری مریخ را در سال 1996 برای مطالعه مریخ به فضا پرتاب كرد.
 طی این پروژه كه ناسا را یك موفقیت كامل و بی نقص می­داند، این مدارگرد موفق شد در سال 2001 اولین ماموریت خود را كه تهیه یك نقشه مقدماتی و ابتدایی از تمام سطح این سیاره بود به اتمام برساند. با وجود آنكه ماموریت این مدارگرد كوتاه در نظر گرفته شده بود سرانجام پس از 10 سال حضور و فعالیت موفق در مدار مریخ، در حالی ارتباط خود را برای همیشه با  زمین از دست داد كه محققان در حال اجرای فاز سوم برنامه های تمدید یافته خود بودند؛ به این ترتیب ماموریت وفادارترین مدارگرد ارسالی، با موفقیت در سال 2006 خاتمه یافت.
ماموریت های فضایی در حال اجرا
در سال 2001 ناسا موفق به پرتاب مدارگرد مارس اودیسه  شد، این مدارگرد تا به امروز نیز همچنان در مدار مریخ قرار دارد و به ارسال اطلاعات و تصاویر مورد نیاز دانشمندان می پردازد. در سال 2003 آژانس فضایی اروپامارس اكسپرس  را به فضا پرتاب کرد. این مریخ نشین لحظاتی پیش از فرود سطح مریخ ارتباط خود را با زمین از دست داد و پس از ماه ها تلاش، دانشمندان برای برقراری ارتباط مجدد با این كاوشگر در سال 2004 آژانس فضایی اروپا در خبری رسمی از دست رفتن آن را اعلام كرد.
در آگوست سال 2005 ، ناسا مدارگرد شناسایی مریخ را با موفقیت به سوی مریخ پرتاب كرد كه در روز 10 مارس  2006  در مدار این سیاره قرار گرفت و از آن روز ماموریت این مدارگرد آغاز شد. هدف این ماموریت، نقشه برداری از عوارض سطحی مریخ و مطالعه شرایط جوّی و آب وهوای مناطق مختلف آن به منظور شناسایی مكان های مناسب برای فرود كاوشگرهای آتی برسطح این سیاره است. لینك ارتباطی بسیار قوی این مدارگرد با زمین و پهنای باند بیشتر آن نسبت به مدارگردهای پیشین، از جمله عواملی است كه ارتباط و مخابره سریع اطلاعات با زمین را توسط این مدارگرد میسر ساخته است.
ناسا سپس در آخرین ماموریت موفق خود به سیاره سرخ تا كنون، در روز دوشنبه 6 خردادماه 1387 موفق به فرود مریخ نشین فونیكس  بر قطب شمال سیاره سرخ شد. از جمله اهداف اصلی مریخ نشین فونیكس دستیابی به آب یخ­زده زیر سطح سیاره و تبخیر آن توسط دستگاه­های خود به منظور كشف تاریخچه چرخه آب در مریخ بود تا بدین وسیله دریابد آیا عناصر موجود در خاک قطب شمال مریخ نشانه هایی از حیات را دارند یا خیر. سرانجام فونیكس تنها 25 روز پس از فرود و در پی چندین آزمایش پیاپی بر روی خاک این سیاره سرانجام موفق به دستیابی به این هدف خود و كشف یخ آب در مریخ شد.
ماموریت های فضایی آینده
در پی فونیكس، كاوشگر آزمایشگاه علمی مریخ  كه نمونه تكامل یافته ای از
مریخ نوردهای اسپیریت و آپورچونیتی است، در سال 2011عازم مریخ خواهد شد. این كاوشگر كه می تواند با سرعت 90 متربر ساعت بر سطح سیاره حركت كند، به مراتب بزرگتر، سریعتر و هوشمندتر از دو مریخ نورد پیشین بوده و مجهز به تجهیزاتی بسیار پیشرفته است كه از آن جمله می­توان به ابزار نمونه  برداری لیزری-شیمیایی اشاره كرد. این ابزار قادر است از فاصله 31 متری با تاباندن اشعه لیزر بر تكه ای سنگ و تجزیه و تحلیل شیمیایی آن، به ماهیت وجودی عناصر تشكیل دهنده سنگ پی برد. اولین مریخ نورد آژانس فضایی اروپا نیز طبق برنامه ها در سال 2016 بر مریخ فرود خواهد آمد.
این مریخ نورد كه اِگزومارس  نام دارد، قادر به ایجاد حفرها یی به عمق 2 متر در سطح این سیاره و جستجوی حیات میكروسكوپی در اعماق آن است. دانشمندان در حال حاضر مشغول ساخت ابزاری قدرتمندند كه علاوه بر شناسایی حیات مولكولی در مریخ، مشخص می كند كه آیا این حیات مولكولی بطور طبیعی در سیاره وجود دارد یا اینكه می تواند در پی وجود حیات در مریخ تولید شده باشد.
این ابزار كه یورِی نام دارد و یكی از ابزارهای پیچیده اگزومارس خواهد بود و روی آن تعبیه خواهد شد، آزمایش های سخت و دشواری را در یكی از خشك ترین و نامناسب ترین شرایط آب و هوایی زمین یعنی در صحرای آتاكاما واقع در شیلی با موفقیت كامل پشت سر نهاده ودر حال آماده شدن برای سفر به سیاره سرخ است. ناسا برای ساخت و توسعه یورِی 750000 دلار
سرمایه گذاری كرده است. همچنین آخرین پروژه های اعلام شده خبر از برنامه 20 ساله کشور روسیه برای فرستادن انسان روی مریخ دارند و روس ها اعلام کرده اند  در حال طرح ریزی زیرساخت های این پروژه می باشند.
منبع: تبیان