روزنامه عصر مردم

خوش چهره در ابتدا با تاکید بر اینکه بحث اقتصادی این روز‌ها، بحث اختلاس اخیر است، صحبت در این باره را به بخش پرسش و پاسخ موکول کرد و سخنان خود را با بحث جهاد اقتصادی آغاز کرد.
وی در ابتدای سخنان خود از دغدغه‌های مقام معظم رهبری در ماه مبارک رمضان و در جلسات مختلفی که با هیئت دولت، نخبگان اقتصادی و... داشتند، سخن گفت و ادامه داد: ایشان محوریت بحث یا بخش عمده‌سخنان خود را به بازتعریف مفهوم جهاد اقتصادی اختصاص دادند.
وی با تاکید بر اینکه نگرانی این است که برای جهاد اقتصادی مثل خیلی از حرف‌های خوبی که در نظام زده می‌شود، خروجی عملیاتی متناسب وجود نداشته نباشد، افزود: شفاف شدن جنبه‌های مختلف بحث جهاد اقتصادی، بهانه را از نظام تصمیم گیری، سیاست گذاری، برنامه ریزی و اجرا می‌گیرد.
این استاد دانشگاه در ادامه با طرح سوالاتی از قبیل اینکه «چرا رهبری هر سال را به نامي نامگذاری می‌کنند و این اقدام چه ضرورتی دارد؟ مگر ما نظام تصمیم گیری نداریم؟ چشم انداز بیست ساله و برنامه پنج ساله و برنامه سالانه‌بودجه داریم، هدف‌ها و جهت گیری‌ها معلوم است. آیا تناقضی بین این‌ها و نامگذاری هر ساله نیست؟» به تشریح علل نامگذاری سالانه از سوی رهبر انقلاب پرداخت و در ابتدا به ذکر خلاصه‌ای از تاریخچه برنامه ریزی در ایران پرداخت و گفت: ما از نظر سابقه برنامه ریزی پس از هند، دومین کشور باسابقه هستیم. یعنی سال ۱۳۲۷ سازمان برنامه به دستور ترومن رئیس جمهور آمریکا در ایران توسط مستشاران آمریکایی تاسیس شد. خیلی‌ها وقتی می‌خواهند به جمهوری اسلامي انتقاد کنند، سخن از مشکلات ساختاری می‌کنند. خیلی از ساختار‌ها به‌‌ همان برنامه‌های قبلی برمي گردد. مانند ساختار اداری و ساختار صنعتی کشور.
وی ادامه داد: در دهه جنگ هم برنامه‌های سالانه مخصوص شرایط جنگ داشتیم و پس از آن هم برنامه‌های پنج ساله داشتیم. و از حدود هفت سال پیش هم از سوی مقام معظم رهبری تاکید شد و دولت وقت هم استقبال کرد که یک برنامه long time planning هم داشته باشیم که «چشم انداز» نامیده شد. چشم انداز، اهداف استراتژیک و آرمانیِ بلندمدت را مد نظر دارد. تغییرات بنیادی زمان‌بر را مطرح می‌کند که برنامه‌های پنج ساله باید خود را با آن تطبیق بدهند. متعاقبا برنامه‌های سالانه است که باید خود را با برنامه پنج ساله هماهنگ کنند.
این کار‌شناس امور اقتصادی تصریح کرد: در مورد چشم انداز باید گفت که برای اولین بار پس از ۶۳ سال سابقه‌ برنامه ریزی است که برنامه بلندمدت طراحی کرده‌ایم. این برنامه بلندمدت، اهدافی آرمانی دارد از جمله تبدیل ایران به کشوری توسعه یافته و الهام بخش کشورهای اسلامی. از جمله برنامه‌های میان مدت هم که باید اهدافی مشخص و معین داشته باشند این است که ما باید تبدیل به قدرت اول اقتصادی و علم و فناوری منطقه بشویم. این برنامه‌های میان مدت در برنامه سالانه باید تبدیل به اهداف جزئی بشوند. حالا ما با این نوع برنامه ریزی، چه نیازی به نامگذاری سال‌ها داریم؟
خوش چهره برای تشریح ضرورت نامگذاری هر سال در ابتدا به تشریح حوزه‌های مختلف کارآمدی جهت حرکت در راستای منافع ملی پرداخت و گفت: در هر کشوری، معیار کارآمدی، حرکت در جهت منافع ملی است. در این زمینه، حوزه‌های منافع ملی مشخص می‌شود. حوزه اول، حوزه امنیت است که حفظ حاکمیت نظام، امنیت عمومی، سرحدات و... از زیرمجموعه‌های این حوزه است. حوزه دوم، حوزه‌ اقتصاد و رفاه است که تولید ناخالص ملی، اقتصاد پویا، اشتغال، کاهش فقر و... زیرمجموعه‌های آن است. حوزه سوم نیز حوزه ارزشی و ارزش‌های هر نظام است.
وی اظهارداشت: در زمان‌های مختلف، اولویت تامین منافع ملی در میان این حوزه‌ها تغییر می‌کند. مثلا در زمان جنگ، حوزه‌ امنیت اهمیت پیدا می‌کند و حوزه اقتصاد و رفاه در اولویت پایین‌تر قرار می‌گیرد. برای همین می‌توان گفت در زمان دفاع مقدس، مدیریت مناسبی وجود داشته است چون امنیت در اولویت بوده است. تشخیص این اولویت‌ها بر عهده استراتژیست هر نظام است و این فرا‌تر از برنامه‌ریزی‌هاست.
وی با بیان این مطلب که اکنون تشخیص داده شده است که حوزه اقتصاد در درجه اهمیتی بالا‌تر قرار دارد، گفت: اما دلیل این امر چیست؟ در اینجا فارغ از هر گونه ملاحظات و سلایق سیاسی، حزبی و جناحی، من دو سناریوی خوشبینانه و بدبینانه در نظر می‌گیرم. اگر فرض کنیم شرایط بسیار خوب است و دستاوردهای خوبی هم داشتیم و عقلانیت و تصمیم گیری‌های عقلانی وجود داشته است، حوزه اقتصاد به چند دلیل مهم است: در چشم انداز بیست ساله ما می‌خواهیم بین ۲۳ کشور قدرت اول اقتصادی بشویم. در این زمینه دو کشور ترکیه و عربستان از ما جلو‌تر هستند که ما بالقوه با توجه به شرایط محیطی و... قابلیت جلو زدن از آن‌ها را داریم. وی ادامه داد: اما با نگاهی به هفت سال پیش می‌بینیم که ما نه تنها از این دو کشور جلو نزدیم بلکه فاصله بین ما و ترکیه و عربستان بیشتر شده است. یعنی اکنون ما برای کاری که ۲۰ سال وقت لازم داشت، ۱۴ سال وقت داریم. شکی نیست که مسئولین دولت و مجلس تلاش کرده‌اند اما در این تلاش گاهی به مسائل حاشیه‌ای پرداخته‌اند که باعث شده است در مسیر حرکت، متمرکز نشوند. در نتیجه می‌توان گفت حرکات قبلی جواب نداده است و باید با آهنگی جدید که به جهاد تعبیر می‌شود، کار کرد.
این استاد دانشگاه در ادامه به بررسی موشکافانه یکی از شاخص‌های تکلیف شده در برنامه‌های توسعه و چشم انداز یعنی نرخ رشد اقتصادی پرداخت و گفت: نرخ رشد اقتصادی که در این برنامه ریزی‌ها باید به آن رسید ۸ درصد است. یعنی مجموع تولید کالا و خدمات در هر سال
۸ درصد افزایش داشته باشد. IMF و بانک جهانی پول، درصد رشد را نیم درصد اعلام کردند و گفتند سال آینده هم این نرخ صفر است. بعضی‌ها گفتند این‌ها مراکز وابسته به سلطه هستند. در مراکز جهانی، به استناد آمارهای هر کشوری، آمار می‌دهند و اگر نشود مقایسه‌ای با کشورهای پیرامونی می‌کنند. این گزارش‌ها باید مسئولانه باشد و استنادش هم به گزارش دولت‌‌ همان کشور است. بانک مرکزی این آمار را ۵۷ صدم اعلام کرد و خود دولت در آخرین آمار، این درصد را سه درصد اعلام کرد. حتی اگر همین آمار آخر را در نظر بگیریم باید بگوییم که با ۸ درصد برنامه ریزی شده، شکاف معنی داری دارد. این یعنی آهنگ حرکت را باید تغییر بدهیم.
وی در ادامه با بیان اینکه الان کمتر از ۵۰ درصد ظرفیت‌های اقتصادی کشور استفاده می‌شود در بخش‌های مختلف کشور الان ظرفیت‌های خالی با واردات پر می‌شود. یعنی ما هر سال در زمینه واردات، رکوردشکنی می‌کنیم. نتیجه گرفت که در این شرایط باید تغییر آهنگ حرکت داشته باشیم.
دکتر خوش چهره همچنین در مورد تحریم اقتصادی گفت: اکنون تحریم برقرار است که این تحریم‌ها برنامه ریزی شده و مدیریت شده است. البته ما به تعبیر حضرت امام، فرزند رمضانیم اما در عین حال، عُقَلایی فکر می‌کنیم. از بنده که دکترای مدیریت استراتژیک هستم، اگر بپرسید که آیا تحریم، تهدید است، می‌گویم بستگی به مدیریتی دارد که بر این تحریم می‌شود. بهترین مدیریت آن است که بتواند تحریم را کنترل بکند. نباید قبل از شناخت تحریم گفت ما تهدید را تبدیل به فرصت کردیم. در جنگ این اتفاق افتاد و تهدید تبدیل به فرصت شد و باعث رشد تکنولوژی شد؛ اما نمی‌شود بدون برنامه گفت این اتفاق می‌افتد. قطعا عقلانیت و تدبر کار را پیش می‌برد.
وی با بیان اینکه جهاد واژه‌ای است که هم در آموزه‌های دینی هست و هم ما در این زمینه تجربه داریم تاکید کرد: یادم هست حضرت امام یک بار حسرت گونه می‌گفتند که‌ای کاش این انقلاب قبل از ۱۴ خرداد رخ می‌داد تا به تعبیر بنده این قدر ساختار‌ها تغییر نمی‌کرد. تا وابستگی‌ها به این شکل نمی‌شد.
خوش چهره همچنین در توصیف شرایط خاص دوران پهلوی گفت: من در دوران دانشجویی به یاد دارم که ساواک مانع می‌شد که ما در تهران بتوانیم برویم و کپرنشینی‌ها را ببینیم.
این متخصص امور اقتصادی ادامه داد: «امام در مورد جبران این فاصله فقر و غنا، چند بار واژه جهاد را به کار بردند که یک سال بحث جهاد سازندگی پیگیری شد و بعد به جنگ رسید و امکانات در اختیار جنگ قرار گرفت. علاوه بر آن، تاکید امام روی بحث مسکن بود. دومین سازمانی که پس از انقلاب شکل گرفت، بنیاد مسکن انقلاب اسلامي بود. در آن زمان، هم دولت آمد و هم مشارکت مردم (با پول ریختن به حساب ۱۰۰ حضرت امام)
وجود داشت. ما بررسی کردیم و دیدیم اوج
ساخت و ساز در رژیم پهلوی با همه‌ امکانات مختلف و پروژه‌های در سطح ملی، ۱۹۸ هزار واحد مسکونی بود. اما در سال ۵۸ که در قالب جهاد و مشارکت مردمي حرکتی شکل گرفت ۲۵۶ هزار واحد مسکونی در سطح کشور ساخته شد. در مجموع، آن آهنگ و روند حرکت قبلی جواب نمی‌داد اما تغییر روند حرکت و نوع انگیزه و وارد شدن نیت الهی باعث شد این اتفاق بیفتد.
خوش چهره همچنین با اشاره به اینکه مدتی در جبهه‌های جنگ حضور داشته است، گفت: در جنگ بعضی وقت‌ها با برآورد امکانات و لجستیک مورد نیاز دیده می‌شد که اصلا نمی‌شود پیش رفت. اما انگیزه‌های الهی و شهادت طلبانه باعث می‌شد حرکت پیش برود. در جهاد چون نگاه تغییر می‌کند، دیگر محدودیت‌های لجستیک مطرح نیست. البته مفهوم این مطلب، حرکت جاهلانه نیست.
وی ادامه داد: صحنه کنونی، صحنه مسابقه و مقابله است که در این فضا ما باید نوع حرکت خود را تغییر بدهیم. یک سطح این حرکت، سطح تصمیم گیری و سطح مسئولین است که با توجه به «الناس علی دین ملوکهم» موضوع مهمي است. ما دیدیم که پس از نامگذاری امسال، مجلس در یک حرکت تبلیغاتی کمیسیونی به نام «کمیسیون جهاد اقتصادی» راه اندازی کرد. شما باید اول درکی از فضای اقتصادی داشته باشید و در صحن علنی همه توجیه بشوند، بعد یک کمیسیون ویژه راه اندازی کنید. یا دولت در اظهار نظرهای اولیه گفت جهاد خیلی خوب است و ما تا الان هر کاری کرده‌ایم، جهاد بوده است و حالا‌‌ همان جهاد را ادامه می‌دهیم.
خوش چهره با اشاره به ضعف‌های موجود در عرصه اقتصادی گفت: متاسفانه از اول سال دیدیم به جای آنکه محور تولید باشد، به جریان‌های غیرمولد مانند سوداگری در زمینه ارز و بازار سکه و... پرداخته شد. بنابر این در زمینه جهاد اقتصادی، بخشی که معطوف به دولت می‌شود، خیلی مهم است که هنوز جا نیفتاده است.
این استاد دانشگاه در ادامه با بیان اینکه سطح دوم در جهاد اقتصادی، آحاد مردم هستند، درباره نقش مردم در این باره گفت: اول باید نقش را پیدا کرد که آیا در چرخهٔ تولید هستید یا مصرف یا هر دو توامان. ما حداقل در سطح مصرف کننده، باید به واردات مخصوصا کالاهای تجملاتی و غیرضروری با خشم نگاه کنیم. مفهومش این نیست که از جنس بنجل داخلی بخریم، ولی جایی که می‌شود از واردات استفاده نکرد، این کار را بکنیم.
خوش چهره در پایان سخنان خود با تاکید بر این مطلب که ما نباید از مردم ایثار بخواهیم، بلکه باید فضای ایثار را ایجاد کنیم، گفت: ما باید به واردات به چشم یک تهدید نگاه کنیم. به هر حال بحث جهاد اقتصادی هنوز خوب جا نیفتاده است با وجود آنکه ما اکنون در شرایط خاص اقتصادی قرار داریم. جلسه سخنرانی و پرسش و پاسخ با موضوع «جهاد اقتصادی و چالشهای فراروی آن» با حضور دکتر محمد خوش چهره از سوی دفتر امور استادان و مبلغین و مشاورین با همکاری دفتر هم اندیشی استادان و نخبگان نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری
در دانشگاه صنعتی اصفهان، که با حضور بیش از ۵۰ نفر از اعضای هئیت علمي دانشگاه همراه بود، برگزار شد.