روزنامه عصر مردم

روياهايي که رنگ عمل گرفت
مهناز وحيدي

با گذشت بيش از هشت ماه از آغاز سال جاري و انجام شدن بخش مهمي از فعاليت هاي تعريف شده معاونت هنرهای سنتی و صنایع دستی، در سه حوزه توسعه و ترويج، حفظ و احياء و توليد و بازرگاني فرصت مناسبي براي گفتگو با معاون هنرهاي سنتي و صنايع دستي کشورمان دست داد.
با ورود به ساختمان صنايع دستي کشور هنري بودن فضا را از ميز و صندلي گرفته تا فضاي داخلي بالابر ساختمان مي تواني حس کني، فضايي مملو از جلوه هاي اصيل و قابل ستايش هنرهاي سنتي و صنايع دستي کشور.
اما تمامي اين زيبايي ها که نمودي از هنر اصيل ايراني است، در مقابل هنرنمايي ها و جلوه هاي هنري ايراني موجود در فضاي اتاق معاون هنرهاي سنتي و صنايع دستي ناچيز بود.
برترين توليدات هنري کشور را مي توان در اين فضا لمس کرد، فضايي هنري که با توليداتي چون مينا، سفال، سراميک، منبت، معرق، قلمزني به بهترين شکل ممکن آذين بندي شده است.
چشم بستن بر همه اين زيبايي که گويي خود نمايشگاهي کوچک است و تمرکز کردن در اين مکان که تمام توليداتش به نوعي تو را به سوي خود مي کشاند، کمي سخت است. ولي از سوي ديگر مکان مناسبي است براي اين گفتگو چراکه سنخيت مناسبي با موضوع گفتگو دارد.
براي شروع گفتگوي اختصاصي با حسين هاتفي فارمد، معاون هنرهاي سنتي و صنايع دستي کشور، فعاليت ها و دستاوردهاي اين معاونت در بخش توليد و بازرگاني را موضوع بحث قرار داديم.
در آغاز برنامه ريزي هاي سال جاري از برپايي تعداد مشخصي نمايشگاه صنايع دستي در خارج از کشور و شرکت هنرمندان صنايع دستي در اين نمايشگاه ها خبر داديد، با اين مضمون که اين نمايشگاه ها امکان مناسبي را براي تصاحب بازارهاي خارجي براي توليدکنندگان فراهم مي کند، چقدر در پيشبرد اين هدف موفق بوده ايد؟
در زماني که از عملياتي کردن اين برنامه ها به عنوان سرفصل هاي سال جاري اين معاونت صحبت مي شد، اجراي آن ها منوط به تأمين اعتبار و هزينه ها جاري در اين بخش بود که متأسفانه به دليل تزريق نشدن اين هزينه ها بايد گفت که برپايي اين نمايشگاه ها و يا شرکت هنرمندان کشورمان در نمايشگاه هاي خارج از کشور به مرحله اجرا نرسيد.
اما به نظر مي رسد که هنرمندان صنايع دستي کشور در چندين نمايشگاه خارج از کشور حضور داشته و آن طور که مشخص شد به خوبي نيز در نمايش فرهنگ و سنت ايراني موفق بودند؟
هنرمندان و توليدکنندگاني که در اين مدت در نمايشگاه ها شرکت کرده اند يا با صرف هزينه هاي شخصي بوده و يا تأمين هزينه آنها از سوي سازمان ديگر انجام شده است، مثل توليدکنندگاني که در حاشيه بازي هاي المپيک پکن در قالب فروش و عرضه نمايشگاهي حضور داشتند و سازمان تربيت بدني متولي تأمين هزينه هاي آنها بود.
طبق قراردادي که ميان معاونت هنرهاي سنتي و صنايع دستي و شرکت توسعه گردشگري در ماه نهم سال گذشته منعقد شد، قرار شد چهار نمايشگاه خارجي با تأمين هزينه هاي مشترک برگزار شود، آيا اين رويکرد نيز بي نتيجه ماند؟
اين قرارداد در دوره مديريت گذشته شرکت توسعه گردشگري برقرار شده بود که با روي کار آمدن مديريت جديد، به طور خود به خود اين تفاهم نامه با وجود جلسات مشترک به هم ريخت.
يکي ديگر از موضوعاتي که توجه رسانه ها را در بخش توليد و بازرگاني به خود جلب کرد موضوع بيمه هنرمندان و صنعتگران صنايع دستي است. در اين زمينه در چه مرحله اي از اجراي کار هستيد؟
طبق آمار و اطلاعاتي که از بانک اطلاعات صنايع دستي تا شهريور ماه سال جاري به دست آمد اسامي و اطلاعات مربوط به 52 هزار نفر از صنعتگران صنايع دستي جمع آوري شد و براي استفاده از تسهيلات بيمه اي استخراج شدند که البته هزينه تأمين شرايط بيمه اي اين تعداد از محل اعتبارات سال آينده تأمين مي شود.
يعني براي تعداد ذکر شده در سال جاري امکان فراهم شدن تسهلات بيمه اي وجود ندارد؟
خير وجود ندارد، با توجه به اينکه فراهم شدن امکان بيمه مستلزم وجود اعتبارات و تأمين هزينه هاي مورد نياز است، اين ميزان از اعتبارات بودجه سال آينده تعريف شده و اين اقدام عملي مي شود.
ارتباط معاونت هنرهاي سنتي و صنايع دستي با مرکز توسعه تجارت با توجه به مذاکراتي که در اين مدت انجام شده، چگونه است؟
با گذشت هشت ماه از آغاز سال جاري و با تلاش هاي بي وقفه اي که در اداره کل حمايت از توليد و بازرگاني در خصوص عقد تفاهم نامه مشترک با مرکز توسعه تجارت، در روزهاي اخير، موفق به امضاء اين تفاهم نامه شده ايم که ضمن آن در زمينه توسعه صادرات محصولات و توليدات صنايع دستي، حجم توسعه صادرات، چگونگي صادرات محصولات صنايع دستي، حمايت از صادر کنندگان و آموزش اين افراد در جهت انجام موفق مراحل صادرات به نتايج خوبي رسيده و مسائل ذکر شده از اهدافي است که ضمن اين تفاهم نامه قصد داريم به آن دست يابيم و اين موضوع يکي از جديدترين دستاوردهاي کارشناسان و فعالان اداره کل حمايت از توليد و بازرگاني است که مي تواند نتايج خوبي به همراه داشته باشد.
در خصوص حمايت از تعاوني هاي صنايع دستي، آيا در سال جاري برنامه خاصي را پيگيري مي کنيد؟
البته فعاليت و اقدامي که در اين خصوص انجام شده هنوز در مرحله مذاکره با وزارت تعاون است که اهدافي چون ايجاد تعاوني هاي صنايع دستي، حمايت از اين تعاوني ها و حفظ آن ها، بهره مندي از امکانات اين وزارتخانه در تقويت تعاوني ها در بخش هاي مختلف تعاوني هاي توليدي، توزيعي و فروش صنايع دستي است که در حال حاضر توسط طرفين در حال بررسي هاي کارشناسي است که به نتايج آن اميد زيادي داريم.
در بخش تعريف شهرک ها و بازارچه هاي صنايع دستي که از ابتداي سال جاري در اداره کل توليد و بازرگاني در حال پيگيري است، به چه نتايجي دست يافته ايد؟
براي اولين بار مقوله اي به نام شهرک و بازارچه صنايع دستي در سطح کشور براي استان هاي مختلف تعريف شد که تعدادي از استان ها اقدامات اوليه خود را در اين خصوص انجام داده اند و کمبود اعتبار در بخش مطالعات اين بازارچه ها براي بسياري از استان ها مطرح بود که سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري به تمامي استان ها در شروع کار مبلغ 70 ميليون تومان اختصاص داده است و با اين مبلغ مي توانند بحث مطالعات اوليه خود را در طول امسال به نتايج قابل قبولي برسانند. البته لازم به ذکر است که طبق مصوبه هيأت دولت زيرساخت هاي لازم چون تأمين زمين، آب، برق، گاز براي بحث شهرک و بازارچه صنايع دستي توسط استانداري هاي استان ها تأمين مي شود.
يکي از مباحثي که در چند ماهه اخير در خصوص رشته هاي صنايع دستي مطرح و در حوزه توسعه و ترويج اين رشته ها است، ثبت ميراث ناملموس است، در اين بخش به چه نتايجي دست يافته ايد؟
اين اقدام که در گام هاي اول با هدف حفظ رشته هاي صنايع دستي و با عنوان حفظ رشته هاي صنايع دستي وابسته به يک نفر آغاز شد، با تشکيل شوراي فني در استان ها بررسي مقوله اي چون مشخص شدن تعداد رشته هاي بومي استان ها دنبال و طي مراحل بعد مباحثي چون شناسايي اين رشته  ها، چگونگي مراحل توليد و مواد اوليه به کار رفته در اين توليدات در قالب يک کار چندين ماهه در استان ها و تهران انجام شد و تا به حال با اقداماتي که در سطح استان ها و چه در حوزه توسعه و ترويج انجام شده است، 38 پرونده از 23 استان کشور از اين رشته ها آماده شده و تعدادي از آن ها نيز براي بررسي نهايي به اداره کل ثبت آثار طبيعي، تاريخي و فرهنگي ارسال شده است.
آيا هدف از اين اقدام تنها ثبت مراحل و روشهاي توليد سطح داخلي و ملي است يا اينکه هدف ديگري را نيز دنبال مي کنيد؟
به طبع با ثبت مراحل توليد، به نوعي اين رشته ها که قريب به اتفاق در معرض خطر فراموشي قرار دارند را در سطح ملي ثبت مي کنيم که البته ثبت ملي اين رشته ها هدف بزرگتر ثبت جهاني و بين المللي آن ها را دنبال مي کند.
همانطور که مشخص است براي اينکه در اين خصوص حرفي براي گفتن داشته باشيم، بايد اين رشته ها را در سطح داخلي ثبت کنيم تا پيش در آمدي براي ثبت جهاني آن ها باشد. تنها در اين صورت است که مي توان در مجامع بين المللي در خصوص ثبت جهاني و جلوگيري از سرقت حرفي براي گفتن داشت و از وجود خطراتي چون کپي جلوگيري کرد و در بهره مندي از مقوله مالکيت معنوي رشته هاي صنايع دستي گام هاي مؤثري برداشت.
پيش بيني ما براي ثبت روش توليد رشته هاي صنايع دستي تا دو سال آينده است و اميدواريم اين برنامه تا پايان سال براي 50 رشته صنايع دستي به مرحله نهايي و ثبت ملي برسد.
در نشست مطبوعاتي داوري هاي مهر اصالت، از ايجاد يکصد خانه ترويج روستايي خبر داديد، چه تعداد از اين پايگاه ها در سطح استان هاي کشور تعريف شده است؟
البته ايجاد اين تعداد از پايگاه خانه هاي ترويج روستايي براي تا پايان سال جاري پيش بيني شده بود، اما خوشبختانه موفقيت در اجراي اين طرح به حدي بوده است که با وجود باقي ماندن سه ماه تا پايان سال بخش اعظم اين طرح با ايجاد 99 پايگاه در 30 استان کشور انجام شده است.
آيا مکان هايي که در روستاها به مرحله اجرا و بهره برداري رسيده اند، تنها مقوله آموزش رشته هاي صنايع دستي را دنبال مي کنند؟
خير، پرداختن به مبحث آموزش تنها بخشي از وظايف تعريف شده اين پايگاه ها است و مقولاتي چون بازاريابي براي محصولات صنايع دستي، ايجاد تعاوني هاي صنايع دستي، حمايت از تعاوني ها و فروش محصولات توليد شده توسط هنرجويان صنايع دستي را دنبال مي کند که البته براي ايجاد اين پايگاه ها روستاهاي هدف گردشگري که تعداد آن ها در کشور به 500 واحد مي رسد در الويت قرار گرفته است که بخشي از آن نيز انجام شد.
ساخت بازي هايي که قول ساخت 10 عدد از آن ها تا پايان سال جاري داده شده است، در چه مرحله اي قرار دارد؟
معاونت هنرهاي سنتي و صنايع دستي کشور از مدتي پيش دغدغه ساخت بازي رايانه اي براي تعدادي از رشته ها را در اداره کل توسعه و ترويج دنبال کرده است که منجر به ساخت دو بازي انيميشن در موضوع فرش و سفال در اين معاونت شده، ضمن اينکه ساخت بازي ديگري را با همکاري سازمان ديگر در دست اجرا دارد.
همچنين استان هاي سراسر کشور نيز براي تعريف اين سرفصل مي توانند اقدام کنند که تعدادي از استان ها چون همدان، سيستان و بلوچستان و خوزستان اعلام آمادگي کرده و در صورت معرفي شرکت هاي سازنده که امکان همکاري با اين استان ها را داشته باشند، طرح ايجاد بازي رايانه اي يک يا چند رشته صنايع دستي استان خود را اجرايي کنند.
در حوزه حفظ و احياء رشته هاي صنايع دستي برنامه اعطاي نشان اصالت را در سال جاري با ميزباني استان اصفهان برگزار کرده ايد، ارزيابي شما از اجراي اين برنامه چگونه است؟
برنامه اي که بعد از حضور اول ايران در داوري هاي سال گذشته در کشور تاجيکستان اجرا شد با اعطاي نشان اصالت براي 45 اثر ايراني همراه بود که جزء اتفاق هاي کم نظير و بي نظير براي صنايع دستي کشور است، چرا که با گذشت يک سال از حضور ايران تعداد نشان اصالت دريافتي نسبت به سال گذشته تقريباً هشت برابر شده است که اين اتفاق بسيار جالب توجهي است ضمن اينکه ميزباني ايران و به ويژه شهر اصفهان از اين برنامه جالب توجه بوده و از اهميت خاصي برخوردار است.
در مراسم اختتاميه اين برنامه از طراحي نشان اصالت ملي و اعطاي اين نشان به آثار برتر خبر داديد، در حال حاضر چه اقداماتي در اين مورد انجام داده ايد؟
با گذشت کمتر از يک ماه از پايان اين داوري ها در کشورمان و بنا بر قولي که داده شده بود، کارشناسان اين بخش اقدامات مؤثري چون برپايي نمايشگاه هاي دوره اي براي نمايش آثار و جلسات کارشناسي براي بررسي آثاري که موفق به دريافت اين نشان نشده اند و توجيه چگونگي پذيرش آثار برتر را اجرا کرده اند و در کنار اين مباحث، کارگروهي توسط مهندس بازغي به عنوان دبير اجرايي اين داوري ها در داخل معاونت تعريف شده که به جمع بندي مباحث و تعيين شاخصه هاي نشان اصالت ملي مي پردازد، در کنار اين ها کارشناسان و صاحبنظران اين بخش نيز در خصوص اجراي برنامه طراحي نشان اصالت ملي و شرايط توليداتي که مي توانند از اين امتياز برخوردار شوند به تبادل نظر مي پردازند.
به عنوان سؤال پاياني در خصوص آخرين برنامه هايي که در معاونت هنرهاي سنتي و صنايع دستي کشور به نتيجه رسيده است، توضيح دهيد؟
از اتفاقات خوبي که در سطح استان ها از مدتي پيش اتفاق افتاده است، تخصيص 5 درصد از اعتبارات عمراني استان ها به مقوله زيرساخت هاي صنايع دستي است که به مباحثي چون ايجاد شهرک ها، تقويت بازارچه هاي صنايع دستي، مرمت و تقويت فضاهايي که در حال حاضر در استان ها به عنوان بافت فرسوده ياد مي شود و همچنين ايجاد فضاهاي تازه براي بحث آموزش رشته هاي صنايع دستي تعلق مي گيرد.
ضمن اينکه در همه استان هاي کشور نيز مراکز تاريخي در دست مرمتي وجود دارد که در صورت آماده بودن اين مکان ها براي استفاده هنرمندان براي توليد زنده محصولات صنايع دستي و نمايش اين توليدات اختصاص پيدا مي کند.