کنشهاي متقابل اجتماعي  
بخش پنجم

با اين حال، تکان دادن شديد در و حرکت دادن شديد دسته يا اهرم ماشين سکه اي، تنها واکنشهاي موجود براي فردي که با ناکامي مواجه مي شود، نيستند. تحريک يا برانگيختگي فيزيولوژيکي نيز مي تواند پاسخهاي متفاوت ديگري نظير انديشيدن در مورد چگونگي حل مشکل، طلب کمک کردن و يافتن راه هاي فرعي در اطراف مانع را ايجاد کند. هنگامي که فرد ديگري عامل سد راه رفتار هدف گراست، پاسخ هاي ديگري غير از پرخاشگري ممکن است بيان شود، از جمله گفت وگو، پافشاري و اصرار، سازگاري يا ديگر شکلهاي مسالمت آميز حل مشکل.

آيا اين که فرد در مقابله با پرخاشگري، پاسخهاي سازنده ديگري از خود ارائه مي دهد يا نه؟ تا اندازه اي بستگي به تجارب اوليه او که از زمان کودکي شروع شده است، دارد. اگر قبلاً حمله جسماني تقويت شده باشد، حمله جسماني محتمل ترين پاسخ فرد خواهد بود، امّا اگر حمله جسماني قبلاً اتفاق نيفتاده باشد و يا در واقع در هنگام بروز آن، تنبيه شده باشد، در حالي که به خاطر پاسخهاي مناسب و سازنده مورد تشويق و تأييد قرار گرفته باشد، يکي از اين عکس العمل هاي مثبت و سازنده، محتمل ترين پاسخ به ناکامي خواهد بود. رفتار پرخاشگرانه مي تواند به عنوان رفتار آموخته شده، تلقي شود، اما يادگيري رفتار پرخاشگرانه احتياج به تقويت مستقيم ندارد، بلکه مي تواند از طريق مشاهده الگوها و نمونه ها ياد گرفته شود.
در مطالعات کلاسيک «بندوراس» (1961) نشان داده شده است، کودکاني که شاهد زد و خورد پرخاشگرانه بزرگترها هستند، بعدها خودشان چنين رفتارهايي را نشان مي دهند. اين يافته ها که پشتوانه مطالعات بعدي قرار گرفته است، به طور وسيع و گسترده تأييد کننده اين امر است که يادگيري رفتار پرخاشگرانه وابسته به شيوه هاي تربيتي کودکان و الگوهايي که در معرض ديد و تماشاي آنها قرار مي گيرد، است؛ مخصوصاً الگوهايي که در تلويزيون ظاهر مي شوند (ايرون، 1982). تجربه هاي قبلي تنها بخشي از آنچه موجب ايجاد رفتار پرخاشگرانه در فرد شده را شامل مي شود. بخش ديگري از عوامل موثر در ايجاد رفتار پرخاشگرانه، شرايط و موقعيت خود فرد است.
شرايط ايجاد کننده خشم
اسلحه
مطالعات آزمايشگاهي نشان داده اند که حضور نشانه هاي پرخاشگري مثل وجود اسلحه در محيط زندگي فرد، هنگامي که افراد با ناکامي مواجه مي شوند، احتمال وقوع رفتار پرخاشگرانه را افزايش مي دهد. در اين مطالعات، پرخاشگري شکلي از وارد کردن ضربه الکتريکي به افراد ديگر است که در برگيرنده اسلحه نيست، بلکه به علتي خاص وابسته است. به هر حال، در زندگي واقعي، به هنگامي که فرد با ناکامي مواجه مي شود که برانگيزنده خشم است، اگر اسلحه در دسترس باشد، احتمال استفاده از آن بيشتر مي شود.
محرکهايي که رفتار پرخاشگرانه را ايجاد مي کنند، شامل گرما، شلوغي، توهين کردن و حمله جسماني است. هنگامي که يکي از اين عوامل حضور داشته باشد،  مي تواند رفتار پرخاشگرانه را از طريق پايين آوردن مهار تکانه هاي فردي و تخريب قضاوت و از بين بردن توجه که ممکن است خشم را کاهش دهند، ايجاد کند.
منبع: راسخون