روزنامه عصر مردم

سرنوشت تقویم
«راهنمای نجوم، جغرافیا، تاریخ و تقویم نگاری ایرانی – اسلامی»
نویسنده: نجمه موسوی
انتشارات تحسین- بهار 1387- قیمت
 2000 تومان

خانم موسوی در ابتدای شروع پژوهش سعی بر آن داشته تا پاسخی مستدل و علمي برای سؤالات خود و علاقمندان به نجوم و تقویم و... بیابد که نتیجه این پژوهشها، کتابی شد با نام «سرنوشت تقویم». در این کتاب به مواردی پرکاربرد از علم تقویم نگاری با زبان ساده و قابل فهم پرداخته شده است که در زیر به ذکر چکیده ای از مطالب این کتاب مي پردازیم.
چکیده مطالب
سرسری برپا نگشته است این بنای باشکوه
هان و هان تا خود مپنداری مر آن را سرسری
آسمان تا بنگری ملک است و آفاق است و نفس
حیف باشد گر بر این آفاق و انفس ننگری
مردم چشم تو زین آفاق و انفس بگذرد
خود تو مردم شو کزین آفاق و انفس بگذری
تقویم، نظام نامگذاری بازه های زمانی، به خصوص روزهاست که جهت ثبت وقایع گذشته و پیش بینی زمان حوادث آینده و همچنین تنظیم قرارها و برنامه ریزی امور کاربرد دارد.
در فصل اول تاریخچه ای از تقویم بیان گردیده و در فصل دوم به این مطالب اشاره شده است:
1 - در دورۀ هخامنشیان گاهشماری شمسی – قمری بابلی با مبدأ جلوس پادشاهان سلسلۀ مذکور در ایران رواج داشته است.
2 - اسکندر پس از شکست هخامنشیان گاهشماری شمسی – قمری مقدونی را در ایران رواج داد و اشکانیان نیز همین تقویم را با مبدأ سلوکی و نیز با مبدأیی که از تأسیس سلسلۀ خود به وجود آورده بودند به کار مي بردند و در مشرق ایران تقویم زرتشتی با مبدأ اشکانی به کار مي رفت.
3 - در اوایل دوره ساسانیان تقویم زرتشتی را به کار مي گرفتند که خود به شاخه های متعددی از قبیل: وهیژکی، عرفی و یا خراجی و... تقسیم مي شد که البته در این کتاب به این شاخه ها به صورت گسترده اشاره نشده است.
4 - تقویم چینی (ایغوری) یا ترکی به وسیله مغولان وارد ایران شد که جدول دوازده حیوانی آن برای افراد مشتاق به طالع بینی هنوز هم کاربردهایی دارد.
5 - دوگاهشماری مورد توجه در دورۀ اسلامی، گاهشماری «یزدگردی» و «فارسیه» بود که به علت عدم برقراری کبیسه و مشکلاتی که در جمع آوری خراج و مالیات سالانه ایجاد مي کرد، تلاش هایی برای بازگردانیدن نوروز به روشی که در دورۀ ساسانیان قرار داشت به عمل آمد که به وجود آمدن تقویم جلالی احتمالاً یکی از همین تلاش هاست.
اطلاعاتی نیز در مورد تقویم هایی مانند عبری، رومی، سنگسری، دایره البروج و... با ذکر نام و مبدأ آنها بیان شده است.
در تهیه و تدوین فصل سوم کتاب حاضر با در نظر گرفتن مبدأ زمان های مختلف، چهار مبنای متداول زمانی در نظر گرفته شده است:
1 -سال هجری – شمسی: مبدأ آن سال هجرت پیامبر اکرم (ص) از مکه به مدینه مي باشد و طول زمان آن با گردش زمین به دور خورشید محاسبه و تدوین گردیده است.
2 -سال هجری- قمری: مبدأ آن نیز هجرت پیامبراکرم (ص) مي باشد اما طول زمان با گردش ماه به دور زمین محاسبه و تدوین گردیده است.
3 -سال میلادی: مبدأ آن میلاد حضرت مسیح (ع) مي باشد که چون جنبۀ بین المللی دارد و وسیله ارتباط ایران با دنیای غرب و سایر کشورها است در کلیۀ تقویم های سالانه ثبت مي گردد.
4 -سال شاهنشاهی: مبدأ آن تاجگذاری کوروش و پایان آن سلطنت محمدرضا پهلوی است. این تقویم به ظاهر در برگیرندۀ بیش از 2530 سال از تاریخ ایران است، اما در عمل در سال 1350 آغاز و در سال 1357 به پایان رسید که در این دوران آثاری در زمینه های مختلف نوشته شده و این تاریخ را به کار گرفته اند.
بنابراین جهت تطبیق تاریخ های فوق، لازم است که نسبت به ساختار شمارش، تعداد و طول ماهها، طول سالها و روش محاسبه سالهای کبیسه در هر کدام از این تقویم ها شناخت کافی داشته باشیم و این موضوع در فصل چهارم با ذکر فرمول و راهنما بیان شده است.
با توجه به اهمیت دانستن این موارد در نظام اداری ما مانند دفاتر ثبت اسناد و اداره ثبت احوال و مراکز آموزشی مانند دانشگاه ها و مدارس و... در این کتاب، علاوه بر شرح تفصیلی سال نماهای مذکور، به بررسی تاریخچه و نظام های گاهشماری باستانی ایران ضمن اشاره ای مختصر به گاهشمارهای مشهور و رایج دنیا، پرداخته شده است.
در فصل پنجم راههای ساده، عملی و پرکاربرد تعیین قبله بیان شده است و در فصل ششم تاریخچه ای از زندگی آقا
سید علی اکبر (حسینی) کربالی بیان شده است. در پایان منابعی که در تدوین این کتاب مورد استفاده قرار گرفته جهت کسب اطلاعات بیشتر بیان شده است.

تحلیل، طنز را تحلیل می بَرَد
هاینریش بُل (1985-1917)
نقد از: عبدالرحمن مجاهد نقی

سال 1353 بود یا 1354، خانم جوان و مجرد آن روزها (که اینک صاحب چند نوه است) و میزان علاقۀ من، نوجوان آن ایام را به مطالعه می دانست، از لابلای کتابهایی که در یک گوشۀ اتاق کپه شده بودند، یکی را بیرون کشید وگفت: «این هدیۀ تو بابت علاقه ای که به مطالعه داری، کتاب خیلی خوبی است». این هدیه، که چند سال باید می گذشت تا به ارزش و اهمیت آن پی می بردم، اثری بود از برندۀ جایزه ادبی نوبل سال 1972، نویسندۀ آلمانی، هاینریش بُل (Heinrich Boll) با نام «عقاید یک دلقک» با ترجمۀ عالی شریف لنکرانی که چاپ دوم آن در سال 1353 در قوارۀ معروف کتابهای «شرکت سهامی کتابهای جیبی» منتشر شده بود. کتابی که در طول این سی و سه سال، لااقل پنج بار و هر بار با لذت فراوان و کشف چیزی تازه خوانده ام.
و آخرین مرتبه، پس از مطالعۀ «کافه پیانو»ی فرهاد جعفری و تأیید مشتاقانۀ او در خلال سطور این رمان از «عقاید یک دلقک» و ترجمۀ عالی لنکرانی.
نمی توان از هاینریش بُل گفت و از دو اثر ارزندۀ دیگر او یاد نکرد:
«سیمای زنی در میان جمع» با ترجمۀ مرتضی کلانتریان و «آبروی از دست رفتۀ کاترینا بلوم».
آثار «بُل» علاوه بر جنبه های انسانگرایانه، عدالت خواه و ضد جنگ آنها، تأیید یک جمله دربارۀ طنز است که:
«هرگونه تحلیل، طنز خوب را تحلیل می برد».
و به راستی این چنین است، طنز خوب همیشه لبخندی در تأیید مطالب، آشکار و نهان بر لبهایت می نشاند، تو را به اعجاب و تحسین از اعماق قلب وامی دارد، چیزی را در تو بیدار می سازد، ذهنت را روشن می کند... اما هیچگاه نمی توانی به تحلیل طنز، آن چنان که شایستۀ آن است و آن گونه که تو می خواهی بنشینی، می توانی حاصل ساعت ها تفکر و تحلیل را بر روی کاغذ بیاوری و بنویسی، اما در نهایت درمی یابی که به هیچ وجه حق مطلب را ادا نکرده ای.
بهترین تحلیل یک طنز عالی، همان تحلیل و تأییدی است که در هنگام مطالعه در ذهن و قلب تو می گذرد همان لبخندهای تأییدآمیز تلخ و شیرین توست، همان و بس. نمونه های این طنزی که از پشتوانۀ فکری عمیقی سود می برد زیادند. مثل «طبل حلبی» اثر نویسندۀ هم میهن بُل، یعنی گونترگراس، مثل آثار نویسندۀ آمریکایی اُستر، یا آثار رومن گاری و...
و صد البته آنچه می تواند ارزش ساختاری اثر را نشان دهد و یا عمیقاً از این ارزش بکاهد، ترجمۀ این آثار است. هر چند بسیاری از رموز و دقایق و ظرایف زبان اصلی در بهترین ترجمه ها هم لطمه می بینند، به هیچ وجه نمی توان از ترجمه های خوب آثار بُل به زبان فارسی گذشت و در این میان ترجمۀ شریف لنکرانی جایگاه ویژۀ خود را دارا می باشد.
از دیگر نکات مهمی که در مطالعۀ این میراث های عظیم انسانی مؤثر می باشند، احاطۀ نسبی خواننده نسبت به تاریخ سیاسی، اجتماعی،  اقتصادی و... دوره ای است که رمان یا اثر ادبی و هنری به آن پرداخته است. نویسندگان انسانگرایی چون بل، گراس، تیم اووه و دیگر نویسندگان آلمانی نمایندگان وجدان عمومی و جوامع انسانی می باشند، (و نه تنها نمایندگان وجدان حقیقی ملت آلمان پس از جنگ دوم جهانی)، آثار این نویسندگان به مثابه تلنگری هستند به وجدان عمومی که تاریک اندیشی های بسیاری از هم میهنان خود را برجسته می نمایند و با تکانه های وجدانی و عاطفی بر خواننده او را به راهی روشن رهنمون می سازند: «پرهیز از تکرار خطاها». اعتقاد به پرهیز از تحلیل یک طنز خوب، نباید ما را از یادآوری نحوه های متنوع روایت هاینریش بل در سه اثر یاد شده (عقاید یک دلقک، سیمای زنی در میان جمع، آبروی از دست رفته...) غافل سازد، تنوعی که با شخصیت پردازی های منحصر به فرد نویسنده، از برجستگی های آثار او به شمار می آیند.
مطالعۀ چنین آثاری، که در شناخت مشخصات ذاتی یک طنز گیرا و خوب مؤثرند، می تواند نه تنها راهگشای نویسندگان داستان و رمان که آفرینندگان سایر آثار هنری هم باشد.

نقدی بر کتاب بیوَتن [بی وطن]
ریشه های مذهبی
نقد از: مرتضی اکبرپور
نام کتاب: بیوتن
نویسنده: رضا امیرخانی
انتشارات: نشر علم- 480 صفحه
رضا امیرخانی با نوشتن رمان «من او» خود را به عنوان روایتگر صادق خانواده های اصیل تهرانی به خوانندگان شناسانده است. خانواده هایی که دغدغه های مذهبی در آنها نمود جدی دارد. در رمان بی وطن (بی وتن، بیوتن) مي توان شباهت هایی بین متن امیرخانی و جلال آل احمد نیز شاهد بود. امیرخانی جامعۀ معاصری که در آن زندگی مي کند و زندگی هم نسلان خود را به نقد مي کشد.
در جایی از داستان به نقل از کندی یکی از رؤسای جمهور آمریکا آورده است: نپرسید که کشورتان برای شما چه کار کرده، بگویید که شما برای کشورتان چه کار کرده اید.
داستان «بیوتن» در آمریکا مي گذرد و ارمیا قهرمان داستان همچون هر کسی که اول بار قدم به سرزمینی ناآشنا مي گذارد، به کند و کاو در محیط اطراف و خودش مي پردازد. ارمیا جوان امروزی است که دینداری را در دنیای نوین تجربه مي کند. خواننده ایرانی که امروز بیش از هر زمان سروکارش با مذهب افتاده، خیلی زود داستان را با واقعیات زندگی روزمره منطبق مي کند و لذت مي برد. امیرخانی دغدغه های مذهبی و سرگذشت و سرنوشت جامعۀ مذهبی در دنیای اقتصاد زده را برای نوشتن انتخاب مي کند.
بیوتن (بی وطن) یک رمان مذهبی است. رمانی که قهرمان آن در پی پیدا کردن پاسخ برای پرسش های امروزی هم نسلان خود است. رضا امیرخانی از نویسندگان نسل دوم ادبیات و داستان متعهد است. او تا به امروز توانسته است با رمان ها و مجموعه داستان خود روندی بسازد که حداقل بین نویسندگان متعهد انقلابی متعهد است.
تیراژ بالای کتاب های او و دور شدن از مواجهه های مرسوم میان نویسندگان متعهد و غیرمتعهد باعث شده است تا حالت میانه رویی را داشته باشد. از سویی دیگر آثار داستانی او به دلیل برخی روشهای خاص و استفاده از تجربه های خلاقانه، نظر جمع کثیری از مخاطبان ادبیات جدی در ایران را به خود معطوف داشته است. امیرخانی متولد 1352 است و تحصیلات دانشگاهی خود را با مدرک مهندسی به پایان برده است.
امیرخانی نوشتن را از همان سالهای جوانی آغاز و در کنار داستان نویسی به فعالیت های ادبی نیز مشغول بوده است. نخستین کتاب او به نام «ارمیا» در سال 1374 و توسط نشر سمباد منتشر مي شد. کتاب بعدی امیرخانی مجموعه داستان «ناصر ارمنی» بود که به سال 1378 توسط انتشارات نیستان منتشر شد. رمان سوم وی، رمان «من او» در سال 1378 و توسط انتشارات سوره مهر منتشر شد. این رمان ماجرای چند نسل از خانواده ای تهرانی را از روزهای دور تا انقلاب روایت مي کند. چهارمین کتاب امیرخانی داستان بلند «از به» است که روایت خلبانی است که دیگر اجازه پرواز ندارد. «از به» در سال 1380 توسط انتشارات نیستان چاپ شد.
از کتابهای دیگر امیرخانی مي توان به «سفر سیستان، ده روز با ره بر» که غیرداستانی است و به مشاهدات و دیده های وی از سفر رهبری به استان سیستان و بلوچستان مي باشد،  اشاره کرد. «نشست نشا» اثری تحقیقی از این نویسنده، درباره فرار مغزها است و کتاب «بیوتن» شرح حضور یک جانباز جنگی است. سفری که بر اثر عشقی عجیب انجام شده و وی را به نیویورک مي کشاند.