روزنامه عصر مردم

پیشینه تاریخی یک شهر به مردم آن شهر غرور می­بخشد. اینکه کجا بوده­اند و حالا کجایند، روان­های فهیم را به تفکر وامی­دارد که اکنون را چه باید کرد، چگونه رفتار کنیم و بیندیشیم که از پیشینیان عقب نیفتیم و گذشته را چراغی فراراه آینده خویش بدانیم تا این سیر تعالی بدون خدشه، سستی و کاهلی ادامه یابد.
این کتاب شامل پنج فصل می­شود. فصول مطالبی که راجع به زنان نوشته شده، پررنگ­تر است. مثلاً در فصل ابتدایی فقط «شجره نامه­ی سلسله ساسانیان» در مورد زنان نیست. تمامی مطالب فصل  دوم اختصاص به شیرزنان نی­ریز دارد. فصل چهارم معلمان شهید جنگ تحمیلی و فصل پنجم یکسره اختصاص به تاریخچه آموزش و پرورش در نی­ریز- گذشته و اکنون- دارد.
پس نتیجه­گیری ابتدایی این است که کتاب مفید است و به راحتی جزء کتاب­های مرجع قرار می­گیرد. دانشجویان، استادان و دانش­آموزان می­توانند فرازهایی از کتاب را بری تحقیق برگزینند و خود به دنبال پژوهش ناگفته­ها باشند.
شهر نی­ریز است شهر لاله­ها
شهر سرو و سوسن و آلاله­ها
شهر مردان گل با آبروست
شهر نسوان عفیف علم دوست
نام نیکان بردنش زیبنده است
تا شوند آیندگان زین باده مست
«میرزا عباسعلی تمنادار»
در صفحه 8 نوشته شده که «رام بهشت»، مادر اردشیر بابکان، نی­ریزی بوده و نتیجه­گیری کرده که شهربانو، دختر یزدگرد سوم، که آخرین پادشاه این سلسله بوده، لاجرم نی­ریزی است.
به یزدگرد شه ملک جم دهید خبر
که زاد دختر تو افتخار قوم بشر
ببین تفضل یزدان که شهربانوی تو
شده عروس عزیز، عزیز پیغمبر
دلایلی که پژوهشگر عزیز می­آورند به این شرح است:
1 -ملا محمدباقر مجلسی در کتاب «جلاءالعیون» می­نویسد:
«مادر جناب سید سجاد، شهربانو، دختر یزدگرد سوم، فرزند شهریار، فرزند خسروپرویز، پادشاه عجم بود.»
2 -شیخ مفید در کتاب «ارشاد» می­نویسد:
«هنگامی که شهربانو را به مدینه بردند به حضرت اباعبدالله(ع) دادند که از شهربانو، حضرت زین­العابدین(ع) متولد شده است.»
3 -در فارسنامه «ابن بلخی» آمده است:
«شهربانو به نکاح امام حسین(ع) درآمد و امام زین­العابدین(ع) از او متولد شد. فخر حسنیان بر حسینیان، از این است که جده ایشان شهربانو بوده است.»
4 -شیخ صدوق به نقل از «سهل بن قاسم بوشیخانی» در کتاب «عیون اخبارالرضا» و به گفته ابن بابویه که به نقل از امام رضا(ع) آمده است: «شهربانو را به امام حسین(ع) و خواهرش کیهان بانو را به
امام حسن(ع) دادند و از شهربانو، زین­العابدین(ع) متولد شد که هر دو دختر یزدگرد سوم بودند که هنگام تولد فرزندانشان وفات یافتند.
5 -قطب راوندی در کتاب «خرایج والجراج» به نقل از امام محمدباقر(ع)
6 -حسین نوایی به نقل از «قابوسنامه»
7 -در متون تاریخی
8 -به روایت «سلمان فارسی»
9 -در کتاب «اصول کافی» جلد یک
سرگذشت شهربانو تا صفحه 27 کتاب ادامه پیدا می­کند که در آن اشعاری نیز به مناسبت درج شده است. «ام سلمه» و «زنان عارف صادق» نیز از جمله مقاله­هایی است که در فصل اول آمده است.
در فصل دوم که همان شیرزنان نی­ریز باشد، از بانوانی همچون بی­بی رضیه معطان، بانو بی­بی مریم سلطان شکوهی، خانم بی­بی (خواهر امیرقلی خان سهام عشایر)، زهرا خانم آربُز، زهرا خانم علیشاهی، شمسی؛ زنی شجاع، فاطمه خانم عفیفه (نخستین زن معلم در شهرستان نی­ریز)، مریم سلطان از طایفه لبومحمدی، نزهت­الملوک (دختر فتحعلیخان امین­الرعایا و همسر مسعودالدوله، حاکم نی­ریز)، خواهر مولانا میرزا احمدبن شمس­الدین محمد نی­ریزی، خوشنویس خط نسخ جهان اسلام و زنانی که برای خدمت به رزمندگان به اهواز رفتند.
در فصل چهارم به اسامی معلمانی که در جنگ تحمیلی شهید شدند با مختصری از سرگذشت آنان برمی­خوریم که تعداد آنها به 30 نفر می­رسد. زنده­یاد «احمد ملایی» شعری زیبا را به شهیدان نی­ریز تقدیم کرده است:
خورشید تا وقتی که غایب از افق بود
احساس اندیشیدن فردا قرق بود
استوره­ای شولای سرخ خون به تن داشت
از غربت آباد جنون قامت برافراشت
با نغمه­ی «هیهات من­الذله» آشفت
حق باوران را با دم «هل من معین» گفت
خیزید از جا کربلا نمرود رنگ است
بگذشت وقت صلح حالا وقت جنگ است
ما شهروند غربت آباد غروریم
مسند گزین وادی سینای طوریم
ذبح عظیم مسلخ خونین عشقیم
آشفتگان باده­ی رنگین عشقیم
در کعبه­ی دل فارغ از خود خویش هستیم
در عین مکنت ما همه درویش هستیم
در سینه­هامان عشق و بر سر شور داریم
فزت برب­الکعبه را منظور داریم
فصل پنجم که فصل پایانی کتاب نیز هست اختصاص دارد به «سیری در آموزش و پرورش نی­ریز» که در آن اسامی حوزه­های علمیه و مکتب­خانه­ها نگاشته شده است. گراور جدول اولین معلم­ها و میزان حقوق آنان، همچنین نمونه­ای از فهرست حقوقی مربوط به سال 1297 هجری شمسی چاپ شده است و بعد آمار دانش­آموزان ابتدایی شهرستان­های استهبان و نی­ریز در سال 1297 نیز گراور شده است. در آن زمان اصطهبانات از نظر فرهنگی تابع نی­ریز بوده است.
  بد نیست در پایان شعری از سید محمد طغرایی، بنیانگذار آموزش و پرورش نی­ریز، که در صفحه 187 چاپ شده است را تقدیم کنیم.
بهار شد طرب­انگیز فکر باده کنیم
از این هوای نشاط­آور استفاده کنیم
به گلستان به تماشا رویم و جمله نظر
به جلوه­ای که طبیعت در آن نهاده کنیم
به دست خویش بگیریم شاخه­ای از گل
مشام خویش معطر ز حد زیاده کنیم
به دور هم بنشینیم دوستان با هم
بیا بساط طرب را به نحو ساده کنیم
در این هوای فرح بخش جام می­گیریم
همین که جام تهی شد ز می اعاده کنیم
چو شکر نعمت، همواره نعمت افزاید
هزار شکر خدا را به آنچه داده کنیم
به صورت دلکش ابیات «فاضل» را
به فصل گرم مترنم وز آن افاده کنیم
زحمات جناب محمدعلی پیش­آهنگ به خاطر شناساندن هر چه بهتر زادگاه خویش مورد امتنان و ستایش است. به امید اینکه بتوانند با صبر و حوصله مثال زدنی، تمام مطالب مربوط به نی­ریز را به تفکیک در یک یا چند مجلد به دوستداران فرهنگ و ادب و تاریخ اهداء کنند.