روزنامه عصر مردم

که از همپالکی­های نیای مرحوم مبرور بنده بودند، به دار باقی شتافتند. خیلی متأسف شدم، هم از جهت فقدان ایشان و هم از جهت شتابی که در این کار به خرج داده بودند... ولی راستی داشتیم درباره روزولت «گفتمان» می­کردیم. چه شد که به ادیب­الممالک نطنزی و قصه هبوط حضرت آدم ابوالبشر رسیدیم (گرچه در چشم دهریان ملعون که در پی کشف آغازی ناروشن به این در و آن در می­زنند، ماجرا از تک سلولی­های بیوشیمی اعماق اقیانوس های اولیه آغاز شده) و آن جماعت دهری که حرف­های قلمبه سلمبه­شان در جامع الحکمتین ناصرخسرو آمده و به محک انتقاد خورده و رد شده دیگر حنایشان رنگی ندارد و حضرت حافظ پاسخ ردیه مفصلی در اشعار خود به آنها داده و فرموده بس دربسته به مفتاح دعا بگشایند... این هم از دلمشغولی­های من است که در هر جا که به مشکلی هنری، سیاسی، اجتماعی، غذایی، تفریحی، اقتصادی و فکاهی برمی­خورم، دیوان حضرت خواجه را به تفأل باز می­کنم و می­خوانم و عالمی دارم ورای حد تقریر و در این میان تازیانه بهرام گور (بهرام چوبینه؟) در شاهنامه گم می­شود. شما می­فرمایید در این ضایعه چه باید کرد؟ دست باید روی دست گذاشت؟ آن هم در زمانی که یکی از کاخ کرملین نشین­های بعد از استالین به همتای چینی­اش چونگ چای چینگ تشر زد که شما چینی­ها بروید همان مارها و قورباغه­های خودتان را بخورید و داخل معقولات نشوید و چونگ چای چینگ هم جا نخورده و به تمسخر پاسخ داده بود ای جوجه میمون خروشچفی برو کشک­ات را بساب (بسای) ما برای تهدید شما تره هم خرد نمی­کنیم. یک میلیارد و دویست میلیون آدمیم. کافی است زیب تنبانمان را باز کنیم و به مملکت شما... همه شما را آب خواهد برد. آمریکا هم ببر کاغذی است و اگر آمریکایی­ها همین فضولی­ها را بکنند، همین بلا را به سرشان خواهیم آورد، چنانکه شاعر فرموده:
آنچه در جوی می­رود آب است
آنچه در چشم می­رود خواب است!
باری کار به جایی رسید که طرفین دست به هفت تیر بردند و به سمت هم نشانه رفتند، و چیزی نمانده بود که جوجه میمون خروشچفی و چونگ چای چینگ موصوف یکدیگر را
لت و پار کنند که خانم «مارگارت تاچر» نخست وزیر انگلیس از گرد راه رسید و میان دو حریف حائل شد که ای ابلهان چه می­کنید؟ چرا به ریشه یکدیگر می­زنید؟ مگر نشنیده­اید که حضرت خواجه فرموده است:
ای نور دیده صلح به از جنگ و داوری!
راقم این سطور هم که شنیده بودم برج دوقلوی نیویورک در طرفه­العینی فرو ریخت و با خاک یکسان شد به درخواست «تاچر» وارد قضیه شدم و گفتم ای  داد و بیداد: یکی بر سر شاخ و بن می­برید. این جنگ طلبان لافزن «کسی را که خانه نئین است، بازی نه این است» حالا موقع لفظ اندازی و آتشبازی نیست. البته آن نادان­ها نه به سخن «تاچر» گوش سپردند نه به عرایض مشفقانه من و به ششلول کشی و گانگستربازی خود ادامه دادند. چه می­توان کرد. نرود میخ آهنین در سنگ. پند گفتن به جاهلان (سیه دلان) چه سودی دارد؟ در تاریخ بیهقی، تذکره اولیاء، فیه ما فیه
و جامع­الحکمتین ... نیز مکرر از این موضوع یاد شد. و گمان می­کنم در کتاب «جمهور» افلاطون هم- آنجا که درباره ایده دادگری سخن به میان می­آید- شرح مبسوطی در زمینه فرو خوردن غیظ و خشم- به رشته تحریر در آمده و سعدی بزرگوار هم گفته: الکاظمین الغیظ و العافین علی­الناس و مطالبی از این قبیل بر جبین هر مقاله­ای که این جانب به خواهش این و آن (نفرمایید اشخاص موهوم) می­نویسم نشسته و می­نشیند، مانند بدر طالع و خورشید ساطع، خودنمایی می­کند. اما دریغ که به فرموده حضرت خواجه:
دی می­شد و گفتم صنما عهد به جای آر
   گفتا غلطی خواجه در این عهد وفا نیست!
   و چه بسا که این نصایح خردمندانه به گوش هوش استالین­ها و هیتلرها و ریگان­ها.. ننشیند، البته باکی نیست. چرا که خود ریگان هم هنرپیشه فیلم کابوی (هفت تیرکش و ششلول بندی بود) و داءالرقص و آلزایمر هم داشت، حرکات جلف و سفیهانه می­کرد. او در دوره دوم انتخاب ریاست جمهوری چون مایه­اش ته کشیده بود، به میان افراد ساکن در نوانخانه­ها و عقب افتاده­ها (کانا) ها رفت. از وی پذیرایی شایانی کردند. دیوانه چو دیوانه ببیند خوشش آید! و کمک کردند و آن جناب- هفت تیرکش سابق- را با سلام و صلوات برای دومین بار به کاخ سفید فرستادند تا هم به داءالرقص خود ادامه دهد و هم ترور شود. تیر تیرانداز هم که از فاصله کمی به سوی او شلیک شد به وی اصابت کرد و به زمین خورد. می­گویند گاردهای محافظ وی پس از شنیدن صدای تیر، شلوارشان را خیس کرده بودند و دقایقی بعد با همان شلوارهای خیس تا صحرای نوادا عقب نشستند و خان مالک را تنها گذاشتند. متأسفانه یا خوشبختانه، تیرها به رغم اصابت به تن ریگان، کارساز از آب در نیامدند و آن جناب از آن مهلکه قسر در رفت و شنیده شد، چند روز بعد که گاردها با شرمندگی به کاخ سفید آمدند تا عذر تقصیر بخواهند، آن جناب شکسپیر وار به یکی از آنها گفت:
ای برو توس تو هم؟!
و آن ترسوی بیچاره هم گفته بود: گناهکاریم. امید عفو داریم. ایرانی­ها شاعر بزرگی دارند که در همین معنا گفته هان مشو نومید زیرا از اسرار غیب واقف نیستی، باشد اندر پرده بازی­های پنهان غم مخور! اما در واقع صحرای نوادا هم عالمی دارد. تشریف می­آورید برویم آن جا سر و گوشی به آب دهیم؟
ریگان که از این پاسخ­های بی معنی گارد، داءالرقص­اش عود کرده بود فریاد زده بود: توله سگ آن روز از ترس تنبان­ات را خیس کردی، این به جای خود، در رفتی و مرا در برابر گلوله­ها تنها گذاشتی، این یکی هم زیاد عیبی نداشت، تا صحرای نوادا دویدی و در رفتی باز هم این یکی وجهی داشت، چرا جیب تیرانداز را زدی. مگر تو جیب بُر هم هستی؟ راقم این سطور که قلمخوارگی را پیشه گرفته­ام، نمی­دانم خیانت در نمک خوارگی آن محافظ ریقونه ریگان را چه طور تفسیر هرمنوتیکی (تأویلی) کنم. متن خبر این طور می­گوید اما خوانش متن به شماره در نمی­آید. یکی از وجوه آن ممکن است این باشد که افراسیاب در شاهنامه، پیرمغان در دیوان حافظ و بهرام گور در هفت پیکر هم از این وقایع زیاد دیده­اند، البته هر کدام به صورتی. افراسیاب از کمند رستم می­گریزد و جادویی می­کند و در دریاچه چیچست، شیرجه می­رود، بهرام گور در پی گور خر، اسب می­تازد ولی به او نمی­رسد، گورخر زیرک گام آهسته می­کند، بهرام به فکر این که گورخر خسته شده باز بر اسب هی می­زند، گورخر سرعت می­گیرد و می­تازد و بهرام به او نمی­رسد. این بازی آلاکلنگ را باز گورخر مکرر می­کند و سرانجام بهرام گور در پی آن گورخر حقه باز و کلک با اسب به میان مرداب عمیق فرو می­رود و ناپدید می­شود و تاکنون هم اثری از آثار او پیدا نشده و روایت می­کنند که گور خر موصوف هنوز در همان حوالی می­چرد و به ریش بهرام گور، اسب و جویندگان آنها می­خندد و همین مطلب است که به زیر قلم حضرت خواجه جان گرفته و به این صورت در آمده:
که من پیمودم این صحرا نه بهرام است و نه گورش!
شایان توجه است که حافظ عزیز ما- برحسب همین گونه ابیات- به شاهنامه توجه بسیار داشته و مضامین و تعابیری از آن کتاب بزرگ اقتباس فرموده و مولانا بدرالدین جاجرمی در«تحفه الابرار» شرح کشانی در زمینه کار و بار دنیا، انواع صیدها و گورخرها و «بازی­های پنهان» و صدف­ها و مرجان­های بحر احمر به قلم آورده و نسخه چاپ سنگی این کتاب که به تازگی در خرابه­های ری که نزدیک تهران است کشف شده و آن را عتیقه شناسان برای مشخص ساختن آن به کلژ دوفرانس فرستاده­اند و گروهی از نسخه شناسان سترک- که از قلمخوارگان مشهور به شمار می­آیند- مشغول مطالعه این کتاب هستند و امید است حاصل کارشان در «سنه جرت مأئه» به چاپ برسد یا از طریق رسانه­های گروهی به آگاهی عموم علاقه­مندان باستان شناس رسانده شود. تا چه پیش آید در این عرصه، خواه و ناخواه، بیدقی خواهیم راند. بیدق هم همان پیاده بازی شطرنج است که جلو همه مهره­ها: اسب، فیل و کرگدن و آهو... می­دود و سینه سپر می­کند و بیشترین تلفات را می­دهد. البته بی خود، چرا که نشنیده است:
در این سودا اگر سود است با درویش خرسند است.
* * *
خامه که به اینجا رسید یک مرتبه به طور ناگهانی سر بشکست. عجب چه خوب فرموده:
عجب از چشم تو دارم که شبانش تا روز
  خواب می­گیرد و خلقی زغم­اش بیدارند
عشق و عاشقی هم عالمی دارد. لطف بفرمایید از ظاهر به باطن بروید و این مطالب را سرسری نگیرید. ما زور بسیار زدیم و این مطالب را مکشوف خاطر مبارک شما کردیم. نگویید چرت و پرت ایام پیری است و از قبیل مسایل فناتیک دوره چند صد سال پیش است که می­بایست همراه شکستن تخمه هندوانه بوداده و زیر لحاف کرسی قرائت و شنیده می­شد. اگر نظرتان غیر از این باشد و این قلمزنی­ها را می­پسندید قول می­دهیم باز از این قماش مطالبی بنویسیم و در حد امکان بر آگاهی­های شما بیفزاییم چنانکه فرموده­اند: هر که او آگاهتر جانش فزون!
می­بینیم دارید به ریش و سبیل من می­خندید. چرا؟ مگر حرف بد و ناجور و نامتناسب با احوال و مقامات گفتم. آهان! فهمیدم. لب خوانی کردم و دریافتم خنده و استهزای شما هم پر بی جا نیست. گویا  «آگاهی جان» عرفانی مولوی را با اطلاع رسانی و «درج آگهی» به اشتباه یکی گرفتم.
کلنگ از آسمان افتاد و نشکست
وگرنه من کجا و بی وفائی!
می­فرمایید فلانی با همه شلنگ اندازی در میدان ادب فارسی و ورق زدن صفحات «بحرالفواید» و «رشحات جمالیه»­ها و تفوه به کرامات خواجه، فرق «آگاهی» و «آگهی» را نمی­داند. آن آگاهی که مولانا از آن سخن می­گوید همان «علم عشق» است که در دفتر و دستک نباشد. اقتضای «جان» است یعنی رشحه­ای از رشحات آن نیروی زنده و حیاتی است که در همه ذرات کیهان جاری و ساری است و در آدمیان بیشتر و این همان معناست که در غزل حافظ هم به روشنی آمده:
خیال روی تو در هر طریق همره ماست
   نسیم موی تو پیوند «جان آگه» ماست
ببخشید. مختصر «سود تفاوت» یعنی «سوء تفاهمی» پیش آمده است. درست­اش همین است که شما می­فرمایید. من هم از این معنا بی خبر نیستم و عیب از جای دیگر است. امان از دست این حروف چین­ها. «بهار» را می­خوانند «نهار» و می­چینند «خیار». حروف جمله­ها درست چیده نشده و به مدد این یادداشت، اصلاح می­شود.