روزنامه عصر مردم

انقلاب ارتباطات و اطلاعات

انقلاب ارتباطات و اطلاعات به سرعت اقتصاد، فرهنگ و سياست جهان را دستخوش دگرگوني مي كند و جهان را عملاً به يك "دهكده جهاني" تبديل مي كند. رخدادهايي كه در هر گوشه اين سياره رخ مي دهد، در كمترين زمان به سراسر جهان مخابره مي شود. تصميمات و كارهاي اقتصادي، بيش از پيش از پيامدهاي جهاني برخوردار شده اند. اطلاعات و ارتباطات چنان به سرعت درون اقتصاد و جامعه انسجام مي يابند كه جهاني شدن و ظهور جوامع اطلاعاتي، واقعيتي اجتناب ناپذير جلوه
 مي كند. با اين حال، همه ملت ها، گروه ها و افراد به طور هماهنگ و برابر در مزاياي جهاني شدن و فناوري هاي اطلاعاتي سهيم نيستند. از اين رو، در سراسر جهان درباره اميد به ايجاد طبيعتي آرماني و بيم از افزايش شكاف ديجيتالي بحث هاي
داغي درگرفته است كه نويد دنيايي موفق و آرام را مي دهد و هراس از برخوردهاي مدني و فرهنگي را برمي انگيزد. به نظر من، واقعيت در همين نهفته است.
بي شك، فناوري اطلاعاتي نيروي قدرتمندي به شمار
مي آيد، اما معتقدم كه قوه ابتكار انسان قوي  تر است و شيوه به كارگيري فناوري اطلاعاتي در حل مشكلات و مسائل از اهميت بسزايي برخوردار است. دانش، قدرت محسوب مي شود. هميشه همينطور بوده است، چه در دوران ما قبل تاريخ كه از آتش و سنگ به عنوان ابزار استفاده مي شد و چه در عصر نوین علوم هسته اي و فضايي و فناوري هاي مربوط. با وجود اين، ويژگي مثال هاي فوق در قدرت يا دانش نهفته نيست، بلكه ريشه در اين واقعيت دارد كه چون تعداد نسبتاً معدودي از مردم از دانش برخوردار بودند، پس به توانايي و اختيار دست مي يافتند. انسان به تنهايي قادر به توليد دانش، تفكر مجرد و انتزاعي و ساخت ابزار و فناوري هست. دانش از طريق ارتباطات و اطلاعات با ديگران تقسيم مي شود. بنابراين، توانايي نظارت بر اطلاعات و ارتباطات، رمز قدرت به شمار مي آيد.
بشر در طول تاريخ، از اين ظرفيت براي توليد دانش و تقسيم مزاياي آن براي دفع دشمن، جستجوي غذا، كسب ثروت، تنظيم روابط انساني و غيره بهره برده است. در ضمن، تاريخ بيانگر كوشش بشر براي مهار دانش وحتي ارتباطات و فناوري به منظور برتري جويي بر سايرين - به عبارتي، "ما" در تقابل با "ديگران" - است. مردم در برابر محدوديت، واكنش نشان مي دهند. پيشرفت هاي اخير ارتباطات و فناوري اطلاعاتي نيز نظارت را - اگرنه غيرممكن - بسيار دشوار كرده است. ظهور اينترنت، شاهراه هاي اطلاعاتي و همگرايي فناوري هاي اطلاعات /ارتباطات، پيشرفتي انقلابي به شمار مي آيد. بدين ترتيب، مهار دانش به سختي صورت مي پذيرد و مردم سراسر جهان به شرطي توانا خواهند شد كه فناوري "نوين" را به شكلي مبتكرانه به كار بندند.
عصر اطلاعات
نسيم تغييراتی كه اكنون سراسر دنيا را درمي نوردد، نويد بخش دنيايي آزاد خواهد بود. امروز، پيشرفت بشر در حوزه فناوري ارتباطات چنان دگرگوني بنيادي در زندگي پديد آورده است كه بسياري از جامعه شناسان سخن از طلوع عصري نوين مي گويند: "عصر اطلاعات".
امروزه، رسانه ها از اعتباري بي سابقه برخوردارند. رسانه ها به عنوان رويكردي نهادينه براي ايجاد آگاهي و اطلاع رساني به توده مردم پايه گذاري شدند و حال، مبدل به ابزاري براي تسلط بر زندگي ما شده اند. به جاي اينكه شكلي از بيان فرهنگي باشد، خود تبديل به يك فرهنگ شده است. قرار بود گزارشي از نحوه زندگي مردم تهيه كند، اما خودش مبدل به نحوه زندگي شده است. علاوه بر اين، يكي از مهمترين صنايع دوران ما به شمار مي رود.
در حال حاضر، جوامع بسياري در حال گذار از جوامع پيشرفته صنعتي به "جوامع اطلاعاتي" برخوردار از فناوري رايانه اي، شبكه هاي ارتباطي و ساير اشكال ارتباطي پيشرفته بين فردي و سازماني هستند. برخي از كشورهاي غربي وارد عصر اطلاعات شده اند. در ايالات متحد، بيش از 46 درصد نيروي كار درگير فعاليت هاي اطلاعاتي هستند و بيش از 55 درصد درآمد كارگري را به خود اختصاص داده اند.
كمپاني هاي چند مليتي IT در جريان ايجاد وب گسترده شبكه هاي الكترونيكي - "شاهراه هاي اطلاعاتي" - متشكل از رشته هاي اپتيكي و رايانه اي هستند. اين شبكه، كالاها و خدمات فراواني را در دفتر يا منزل شما ارائه مي دهد، خدماتي چون تصاوير ويديويي، مكالمات تلفني، اطلاعات انبوه در حوزه هاي
 گوناگون مورد استفاده كاربران يا مشتريان. بدين ترتيب، دگرگوني شيوه كار، زندگي و تفريح مردم را نويد مي دهد.
به دليل سقوط شديد قيمت ها، تصور گسترش همه جانبه ارتباطات امكان پذير است. برآورد مي شود كه هر سال، قيمت ريز پردازنده 22، حافظه رايانه 40 و تجهيزات ارتباطي 11
كاهش يابد.
همگرايي
بياييد به اختصار، ويژگي هاي فناوری هاي نوين ارتباطي را كه با سرعت در حال تغيير فضاي اطلاعاتي هزاره جديد هستند، بررسي كنيم. در واقع، اكثر فناوري هاي نوين ارتباطي مذكور، چند دهه اي است كه در كنار ما بوده اند. آنچه نسبتاً جديد به نظر مي رسد، همگرايي و يكپارچگي اين فناوري ها است. ويژگي ديگر وضعيت كنوني ارتباطات در گستره فعاليت ها
نهفته است كه با ياري ريزپردازنده ها و "تراشه ها"، نه تنها امكان آن فراهم شده است، بلكه از نقطه نظر اقتصادي نيز به صرفه است. پيامد و فرايند همگرايي و گستره فعاليت، ايجاد انقلاب در فناوري هاي اطلاعاتي و دسترسي عامه مردم به آنهاست.
همگرايي  فناوري هاي نوظهور مخابراتي و رايانه اي عبارت است از تغيير فعاليت هاي تجاري، رسانه اي، سيستم هاي تلفن و تعاملات عمومي بشر. ما اكنون در آغاز راه دستيابي به ويديوها و رايانه هاي شخصي دوسويه متصل به شبكه هستيم تا در حالي كه با آرامش خاطر در خانه يا دفتر كار نشسته ايم، بتوانيم با تمامي نقاط دنيا، اطلاعات ردوبدل كنيم و به گفتگوهاي ويديويي بپردازيم.
هم چنان كه جهان به سوي اقتصاد مشتري محور پيش
مي رود، پول، كالا و خدمات هنگفتي گردآوري مي شود. پيشرفت ماهواره و محاسبات سريع در سال هاي اخير، برتري اقتصادي چشمگيري به كاربران پيشتاز - در مقايسه با آنان كه عقب مانده اند- عطا كرده است. بدين ترتيب، سهم عمده اي در فناوري نوين ارتباطي، در ابعاد جهاني دارند. اگرچه تا چند سال آينده، مسئوليت - اگر نگوييم قدرت - طراحي و تصميم گيري در زمينه ارتباطات همچنان متوجه دولت هاست، اما اكنون فعاليت هاي بسياري، خارج از حيطه آنها صورت
مي گيرد. در نتيجه، شركت هاي چند مليتي گسترش فراوان يافتند و از اهميت ويژه اي برخوردار شدند.
كشورهاي پيشرفته غربي براي حفظ منافع اقتصادي و سياسي خود، از طريق شركت هاي چند مليتي و مجاري تجاري، فناوري هاي نوين ارتباطي را با فشار به درون كشورهاي جهان سوم مي رانند. اين فشار با تلاش نخبگان حاكم بر كشورهاي جهان سوم در زمينه دستيابي به "تازه ها" و "بهترين ها" تداوم مي يابد. خلاصه آنكه، دگرگوني هاي انقلابي در فناوری هاي
 اطلاعاتي و ارتباطات، هم چالش و هم فرصت به شمار
مي روند. تب جديد نوین سازي و پيشرفت در كنار گزينش جديدترين فناوری اطلاعاتي، موجب گسترش توانايي ارتباطات در سطوح گوناگون - داخل و خارج از سازمان - مي شود.
 فناوری ها، كارايي و قابليت ها را افزايش مي دهند. شما با بهره گيري از تازه ترين فناوری ارتباطي قادر به تكثير سريع پيا م هاي خود خواهيد بود تا با سرعت - وحتي فوراً- به دست مخاطبان برسد.
دوران شگفت آوري پيش رو داريم. مي توان هر وسيله، كالا و خدماتي را از هر جا در هر زمان به دست آورد. فواصل در آينده نزديك از ميان برداشته مي شوند. آنچه پيش از اين "محلي" بود، اكنون "جهاني" است. هيجان فراواني در فناوری هاي
 اطلاعاتي نهفته است. تلفن، تلويزيون و رايانه با هم ادغام
مي شوند و نويد دنيايي را مي دهند كه نوآوري و پويايي بشر، نيروي محرك آن محسوب مي شود. آنچه در دنياي يكپارچه فردا اهميت دارد، فكر است. روزي، دانش حرف اول را در جامعه مي زند. نوآوري ها منجر به فناوری هاي هوشمندانه مي شوند كه ارتباطات را تبيين مي كنند. در جهان همگرايي، تلفن به خودي خود هدف نيست، بلكه وسيله اي است براي اتصال به PC و از آن طريق به اينترنت. به همين شكل، تلويزيون فقط رسانه اي سرگرم  كننده محسوب نمي شود، بلكه حلقه اتصالي است با اينترنت جهاني از طريق كانال هاي كابلي تلويزيون. ظهور وب بي سيم، ارتباطات را آسان كرده است.
با رواج نسل بعدي يا نسل سوم فنون و فناوری ها، كيفيت تصاوير و سرعت انتقال به گونه اي ملموس پيشرفت خواهد كرد. تلفن همراه از امكان محاسبه و ذخيره اطلاعات برخوردار خواهد شد و با تجهيزات ثابت، برابري خواهد كرد. پيام هاي سيار چندرسانه اي، رقباي پيام هاي الكترونيكي خواهند شد. اما، افزايش توانايي ها،
 لزوما" منجر به برقراري مؤثر ارتباطات نمي شود.
   تقسيم بندي ديجيتالي
فاصله چشمگيري ميان كشورهاي صنعتي و كشورهاي در حال توسعه وجود دارد. حدود 80 درصد جمعيت جهان در كشورهاي در حال توسعه زندگي مي كنند. سهم آنان از درآمد و مصرف منابع جهان، كمتر از 20 درصد است. تقسيم بندي ديجيتالي، شگفت آورتر است. سهم كشورهاي در حال توسعه از اينترنت، فقط 10 درصد است. در ايالات متحده، 56 درصد بزرگسالان به اينترنت دسترسي دارند، حال آنكه در كشورهاي در حال توسعه، فقط 3-2درصد يا حتي كمتر، به اينترنت متصل هستند. در تمامي آفريقا، فقط 14 ميليون خط تلفن وجود دارد كه كمتر از نيويورك يا توكيو است. يك سوم مردم جهان حتي يك بار در طول عمرشان تماس تلفني برقرار نكرده اند. درآمد روزانه يك پنجم مردم جهان، فقط يك دلار است.
طبيعتا" در وضع موجود، برخي با حرارت درباره اولويت نيازهاي اساسي همچون آب آشاميدني سالم، غذاي كافي، مسكن، امكانات پزشكي و آموزش بر تلفن و رايانه بحث مي كنند. اما همانطور كه "وينود توماس" - نايب رييس بانك جهاني - به درستي خاطر نشان مي سازد، صحبت بر سر انتخاب ميان پني سيلين يا پنتيوم نيست. قدرت انقلاب اطلاعاتي، دقيقاً در اين نكته نهفته است كه باعث ارائه كارآمدتر و مبتكرانه تر خدمات اوليه مي شود. عدم به كارگيري فناوری  هاي فوق براي اقشار تهيدست، كمابيش هزينه سنگين و روزافزوني را دربردارد، زيرا به مفهوم ازدست رفتن فرصت هاي اقتصادي و افزايش نابرابري در ميان كشورهاي در حال توسعه است، در حالي كه مناطق روستايي، منزوي تر و عقب مانده تر باقي مي مانند.
همانطور كه قبلاً اشاره شد، به مدد "فشار" كشورهاي توسعه يافته و كشش كشورهاي در حال توسعه، فناوری هاي اطلاعاتي به سرعت در حال گسترش هستند. در حالي كه شمار كاربران در آسيا، آافريقا و ساير كشورهاي در حال توسعه افزايش
مي يابد، غالبا" حركت جريان اطلاعات به سوي خارج از ايالات متحده است نه به سمت داخل. در سال 2000، 60 درصد از دارندگان اينترنت در ايالات متحده بودند و پايگاه 100 وب سايت
پرطرفدار نيز در اين كشور بود.
نفوذ PC و بهره برداري از IT در كشورهاي در حال توسعه، گسترش چنداني ندارد و گمان نمي رود اين وضعيت در آينده نزديك - در مقايسه با كشورهاي توسعه يافته، به ويژه ايالات متحده - دگرگون شود.
دستيابي نه مالكيت
با اين حال، با وجود محدوديت كنوني گسترش IT و PC در كشورهاي در حال توسعه اي چون هندوستان، افراد زيادي با بهره برداري مبتكرانه از همين امكانات محدود، به IT دسترسي يافته اند و از مزاياي آن سود مي برند. هندوستان جايگاه مناسبي در حيطه توسعه نرم افزار رايانه و ارائه خدمات براي خود يافته است. در دنياي تجارت آزاد، كساني كه بتوانند از IT بهره ببرند، از مزايايي چون كارايي افزونتر، توليد افكار، محصولات و خدمات جديد برخوردار مي شوند. با اينكه پيشرفت IT
منجر به كاهش تقاضاي نيروي كار در زمينه مهارت هاي سنتي مي شود، اما خالق امكانات جديدي نيز خواهد بود. تمامي كشورهاي جهان، نياز مبرمي به برنامه نويسان هندي دارند. خدمات حمايت از مشتري و خدمات پزشكي، فرصت هاي
 شغلي تازه اي را براي زنان و مردان جوان و تحصيلكرده انگليسي در هندوستان پديدآورده است. بدين ترتيب، يك منشي در "چناي" براي پزشكي در ايالات متحده يا كانادا كار مي كند. همين مسئله درباره خدمات حمايت از مشتري نيز مصداق دارد. مشتريان در ايالات متحده، كانادا، انگلستان يا هر نقطه ديگر جهان، بدون پرداخت هيچ هزينه اي، با پيش شماره 800-1 تماس مي گيرند و مركز خدمات حمايت از مشتري در بنگلور، پاسخ مي دهد. اما مزاياي IT نبايد در انحصار كشورهاي توسعه يافته غربي يا نخبگان تحصيلكرده آنها باقي بماند، بلكه بايد در اختيار فقرا نيز قرار گيرد. يك راهبرد مبتكرانه براي "دستيابي" و "كاربرد" IT، در اجراي سريع آن نهفته است. بهره برداري فقراي ساكن در روستاها از مزاياي IT، چندين سال به طول مي انجامد و شايد هرگز به وقوع نپيوندد. شايد IT نيز - مانند ساير فناوری ها - تا زماني كه به طور فعال در خدمت قشر وسيعي از مردم درنيايد، در انحصار نخبگان جامعه باقي بماند. به عنوان مثال، راديو، تلفن و تلويزيون تا مدت ها در بخش متمدن هندوستان، نماد تجدد و منزلت اجتماعي به شمار مي رفت. اما، با آمدن دستگاه هاي ترانزيستور، دفاتر تلفن عمومي (PCOs) و تلويزيون هاي كابلي، همه چيز به سرعت دستخوش دگرگوني شد. به عنوان مثال، امكان مشاهده گزارش زنده شبكه تلويزيوني سي.ان.ان از "جنگ خليج" در هتل هاي پنج ستاره دهلي نو، شگفتي تمامي صاحب نظران هندي را برانگيخت. سپس، دوستان و همسايگانشان را مطلع كردند و بدين ترتيب، فيلم هاي ويديويي و برخي از كانال هاي ماهواره - به وسيله ديش ها - به منازل هندي ها راه يافت.
اين مسئله، منجر به افزايش شتاب توليد تلويزيون و ساير فعاليت هاي رسانه اي مربوط شد. در حال حاضر، حدود سي هزار اپراتور كابلي - كه هر كدام بين 200 تا 500 مشتري دائمي دارند - حدود 30 ميليون نفر را در شهرهاي بزرگ و شهرستان هاي كوچك، تحت پوشش قرار داده اند.
نتيجه گيري
توسعه فناوری هاي اطلاعاتي و ارتباطاتي، فرصت هاي بسياري براي كساني كه هنوز طعم انقلاب صنعتي را نچشيده اند،
 فراهم آورده است. كشورهاي در حال توسعه به موازات رويارويي با چالش هاي جهاني شدن در بازار جهاني كه همراه با آزادسازي و خصوصي سازي صورت مي گيرد، بايد گوشه چشمي نيز به فقراي مناطق شهري و روستايي داشته باشند. اكنون با بهره برداري مبتكرانه از فناوری هاي اطلاعاتي
 مي توان ساكنان دوردست ترين نقاط را نيز به تازه ترين اطلاعات مجهز ساخت. در اينجا ديگر مالكيت به عنوان پيش شرط مطرح نمي شود، بلكه رمز موفقيت در دسترسي به IT نهفته است. دستيابي به IT با كمك اپراتورهاي كابلي، دفاتر تلفن عمومي (PCOs) و اكنون نيز به وسيله كانون هاي اطلاع رساني ميسر مي شود. اين گونه كاربرد هوشمندانه IT، پاسخگوي نيازهاي اساسي مردم در زمينه بهداشت، آموزش، تغذيه و مسكن خواهد بود، به پيشرفت رفاه اقتصادي و اجتماعي كمك خواهد كرد و در اين فرآيند، بهره وري را نيز افزايش خواهد داد كه اين امر، دستيابي به توسعه وپيشرفت سراسري را سهولت مي بخشد. بنابراين، بازارهاي مناطق روستايي به روي تمامي انواع كالاها و خدمات گشوده مي شود و جهاني شدن، بازار آزاد و ظهور جامعه اطلاعاتي تقويت و تشديد مي شود. همين رويكرد به تنهايي موجب كسب موفقيت خواهد بود.