صفحه 6--1 خرداد 92
آداب، رسوم، عرف، عادت، سنت، در آبادی زفره
محمدحسن رجائی زفرهای
محمدحسن رجائی زفرهای
گردو شکستن
دو ساعت از روز برآمده دوستان و خویشان داماد از خانه داماد به قصد خانه عروس حرکت میکنند. داماد در وسط جمعیت است.
گاهی مردان میزنند و میخوانند و یا صلوات میفرستند. گاهی هم همصدا هوش شبا (HOS SBA) (قیه کشیدن) غیه کشیدن- زنان پشت سر مردها و گاهی همصدا: شولولولو (کِل زدن) از کوچهها گذشته به طرف خانه عروس میروند. چند سینی (خوانچه) محتوی حنا و صابون، کفش زنانه، طاس حمام، کله قند، چند قواره پارچه و.... چند نفری بر سر نهاده همراه میبرند. (تعداد خوانچهها باید فرد باشد)
یک خوانچه کیسه و صابون که زنان و دختران در همان روز و در حمام استفاده کنند. (اکنون دختران جوان رغبتی به حنا ندارند)
یک خوانچه کفش زنانه (به تعداد خواهران و مادر و خود عروس- داماد خریده)
یک خوانچه طاس حمام (که پارچه سبزی روی آن کشیدهاند)
یک خوانچه کله قند. انگشتر، گوشواره، گلوبند طلا که قبلاً داماد خریده و نزد عروس بود- امروز امانت گرفته نخی به آن بسته و به یکی از کلهقندها آویزان است.
یک خوانچه چند قواره پارچه زنانه. یک خوانچه آجیل (بادام، گردو، نخودچی، نقل و...)
ممکن است خوانچههای دیگری هم باشد. به وضع مالی زوجین بستگی دارد.
به خانه عروس میرسند.
مردان در حیاط خانه عروس یا کوچه نزدیک خانه میایستند و زنان به خانه وارد شده در اطاقی که عروس نشسته میروند.
جلو عروس سفرهای پهن شده: چند عدد گردو، سه عدد تخم مرغ، آینه، شمعدان، نقل و شیرینی و...
فاتحا سلومتی (ف ا ت ح ا س ل و م ت ی)
ملای آبادی میآید: خطبهای میخواند:
متن خطبه فاتحا سلومتی
قال الله تبارک و تعالی فی محکم کتابه الکریم و مبرم خطابه العظیم: وانکحوا الا یا منکم و الصالحین من عبادکم و امائکم ان یکونوا فقراء یغنهم الله من فضله و الله واسع علیم.
و قال رسول نبی امی مکی صلوات ا... و سلامه علیه: النکاح سنتی فمن رغب من سنتی فلیس منی.
بر خواجه کاینات و اشرف موجودات و شفیع روز عرصات یعنی ابوالقاسم محمد، بلند و بی عدد صلوات (حاضرین با صدای بلند صلوات میفرستند) و بعد برای ظهور و خروج امام ما فی السرور امام ثانی عشر فرمان فرمای قضا و قدر نایب مناب حضرت خیرالبشر اعنی خلیفه الرحمن و شریک القرآن و قاطع البرهان امام زمان. امید که چشم شیعیان به دیدار وجودش روشن و منور شود.
سلامتی مسافران بحر و بر عالم به خصوص زواران بیت الله الحرام و باقی ائمه انام بالتمام.
رونق و رواج کار کاسبان. برکت و نعمت و دولت کشاورزان و دامداران.
مبارکی امر خیر تندرستی حضار. نیستی اشرار و کفار بحق محمد و اله - صلوات
(پایان خطبه) (با خطبه و صیغه عقد اشتباه نشود)
مردان با صدای بلند صلوات میفرستند.
داماد به اتاق عروس میرود. دستش را روی سر عروس گذاشته با پا چند عدد گردو شکسته، سه عدد تخم مرغ را برمیدارد و بیرون میآید.
دلاک محل که آنجا پرسه میزند سه عدد تخم مرغ را از او به نفع خود میگیرد.
میگویند در زمان خیلی قدیم رسم بوده داماد سه عدد تخم مرغ را به دیوار همان اطاق بزند و بشکند و چون زرده و سفیده تخم مرغ به لباس زنان میریخته این سنت را عوض کردهاند.
مردان از جلو و زنان و عروس از عقب عروس را به حمام عمومی میرسانند.
* * *
کاشتن محصول، وزن کردن محصول در خرمنگاه
موقع بذر افشاندن میگویند:
بسم الله الرحمن الرحیم. چرنده و پرنده و گوینده لااله الا الله بخورد- یک منش صد من بشه انشاءالله
(یک من آن صد من شود انشاءالله)
وزن کردن محصول در خرمنگاه
من شاه در آبادی 6 کیلوگرم
من کهنه (من سابق) 8/4 کیلوگرم
ده بار وزن کنند و هر بار دو من (جمعاً 20 من)
1 -نام خداست بسم الله: یک و یک و یک
2 -برکت انشاءالله: دو دو دو
3 -سه هزار بار بر جمال محمد صلوات: سه و سه و سه
4 -چاره ساز است خدا: چار و چار و چار
5 -بر پنجه زرین محمد صلوات: پنج و پنج و پنج
6 -شش گوشه قبر حسین شهید صلوات: شش و شش و شش
7 -یا امام موسی بن جعفر: هفت و هفت و هفت
8 -یا امام رضای ضامن: هشت و هشت و هشت
9 -نوح نبی کرم از علی: نه و نه و نه
10 -دهنده خداست بی منت: ده و ده و ده
* * *
روضه خوانی
قبل از شروع روضه خوانی دو نفر از روضه خوانان ذکر یا حسین(ع) گویند. حاضرین در مجلس در آخر هر مصرعی چهار بار یا حسین(ع) گویند.
یا حسین یا حسین یا حسین یا حسین(ع)
سر و جان ما به فدای حسین(ع)
ز الم زینب به فغان میگفت
در این مضمون به زبان میسفت
تو چه سرداری ز کجا آرم
علی اصغر را به که بسپارم
نبود مادر که دهد شیرش
نه دم آبی که کنم سیرش
ببرش جانا به سوی میدان
تا دهند آبش قوم بی ایمان
من زینب زار پریشانم
اکنون به خرابه شده جایم
من دختر حضرت زهرایم
سر حلقه جمله اسیرانم
این سر که به طشت طلا باشد
این خامس آل عبا باشد
شرمت ناید که زنی چوبش
بر دندان و لب نیکویش
ظالم رحمی به سرش بنما
شرم از جد و پدرش بنما
در دندانش مشکن ظالم
به دلم آتش مفکن ظالم
یا امام یا امام کشیده گویند (یا...اِ...ما...م) دیگران هم دم میگیرند: یا امام یا امام
یا حسن یا حسین. دم میگیرند: یا امام یا امام
یا مظلوم یا محروم. دم میگیرند: یا امام یا امام
یا غریب یا شهید. دم میگیرند: یا امام یا امام
یک نفر گوید: که الا لعنه الله علی القوم الظالمین
(روضه خوانی شروع میشود)
* * *
زار
زار= اعراض، کراهت داشتن، روی تافتن، نفرت داشتن.
دو دست به طرف کسی که از او نفرت دارند و بین آنها هم فاصله است برده و چند بار کف دست را به جلو و عقب میبرند.
* * *
ناسزا به مرده
انگشت سبابه دست راست به پره بینی زدن (مالیدن)
منظور: تقاضای عذاب و یا توهین به مرده طرف است.
* * *
دیوار باغ
اول آب: جایی که آب وارد باغ میشود و آبیاری شروع میشود.
آخر آب: آخرین جایی از باغ که آب میدهند.
اگر دیوار مشترک بین دو باغ تعمیر یا نوسازی لازم داشته باشد به عهده صاحب باغی ست که آخر آب اوست (و همان دیوار مشترک اول آب همسایه است)
* * *
وقتی بخواهند بی علاقه بودن خویشاوندی را بگویند
1 -سگی از بامی به بامی پریده. در گویش محلی به سگ کووه (KUVEH) گویند.
به تحقیر و توهین: نسبت خویشاوندی دوری با هم داریم.
2 -چند نفر باجناق در باغ بودند. شغال آمد یکی یکی همه را خورد (یا چشم یکی یکی را در آورد)
کاربرد و منظور: باجناقها به یکدیگر دلبستگی و مهربانی ندارند.
3 -به دم جنبانک (دمسنجه) گفتند چرا پایت لاغر و باریک است، جواب داد: عمهام خا سرویم (= مادر همسرم) است.
* * *
ظهور دجال
اگر موقع پیراستن ناخن آنها را در پاشنه در ورودی خانه بریزیم، موقعی که دجال ظهور کند ناخنها شیر و اژدها شده مانع بیرون رفتن از خانه شویم و همراه دجال نیستیم.
* * *
خر
اگر با چاقو یا کارد سوراخ بینی خر را پاره کنند (بشکافند) باور دارند خر در رفتن و مخصوصاً از سر بالایی بهتر نفس میکشد و بار سنگینتر میبرد و خسته نمیشود.
* * *
زفره: مرکز دهستان زفره. بخش کوهپایه اصفهان، قنات آب، کوهستانی. مردمانش شیعه. مسجدی با تاریخ
790 قمری دارد.
گاهی مردان میزنند و میخوانند و یا صلوات میفرستند. گاهی هم همصدا هوش شبا (HOS SBA) (قیه کشیدن) غیه کشیدن- زنان پشت سر مردها و گاهی همصدا: شولولولو (کِل زدن) از کوچهها گذشته به طرف خانه عروس میروند. چند سینی (خوانچه) محتوی حنا و صابون، کفش زنانه، طاس حمام، کله قند، چند قواره پارچه و.... چند نفری بر سر نهاده همراه میبرند. (تعداد خوانچهها باید فرد باشد)
یک خوانچه کیسه و صابون که زنان و دختران در همان روز و در حمام استفاده کنند. (اکنون دختران جوان رغبتی به حنا ندارند)
یک خوانچه کفش زنانه (به تعداد خواهران و مادر و خود عروس- داماد خریده)
یک خوانچه طاس حمام (که پارچه سبزی روی آن کشیدهاند)
یک خوانچه کله قند. انگشتر، گوشواره، گلوبند طلا که قبلاً داماد خریده و نزد عروس بود- امروز امانت گرفته نخی به آن بسته و به یکی از کلهقندها آویزان است.
یک خوانچه چند قواره پارچه زنانه. یک خوانچه آجیل (بادام، گردو، نخودچی، نقل و...)
ممکن است خوانچههای دیگری هم باشد. به وضع مالی زوجین بستگی دارد.
به خانه عروس میرسند.
مردان در حیاط خانه عروس یا کوچه نزدیک خانه میایستند و زنان به خانه وارد شده در اطاقی که عروس نشسته میروند.
جلو عروس سفرهای پهن شده: چند عدد گردو، سه عدد تخم مرغ، آینه، شمعدان، نقل و شیرینی و...
فاتحا سلومتی (ف ا ت ح ا س ل و م ت ی)
ملای آبادی میآید: خطبهای میخواند:
متن خطبه فاتحا سلومتی
قال الله تبارک و تعالی فی محکم کتابه الکریم و مبرم خطابه العظیم: وانکحوا الا یا منکم و الصالحین من عبادکم و امائکم ان یکونوا فقراء یغنهم الله من فضله و الله واسع علیم.
و قال رسول نبی امی مکی صلوات ا... و سلامه علیه: النکاح سنتی فمن رغب من سنتی فلیس منی.
بر خواجه کاینات و اشرف موجودات و شفیع روز عرصات یعنی ابوالقاسم محمد، بلند و بی عدد صلوات (حاضرین با صدای بلند صلوات میفرستند) و بعد برای ظهور و خروج امام ما فی السرور امام ثانی عشر فرمان فرمای قضا و قدر نایب مناب حضرت خیرالبشر اعنی خلیفه الرحمن و شریک القرآن و قاطع البرهان امام زمان. امید که چشم شیعیان به دیدار وجودش روشن و منور شود.
سلامتی مسافران بحر و بر عالم به خصوص زواران بیت الله الحرام و باقی ائمه انام بالتمام.
رونق و رواج کار کاسبان. برکت و نعمت و دولت کشاورزان و دامداران.
مبارکی امر خیر تندرستی حضار. نیستی اشرار و کفار بحق محمد و اله - صلوات
(پایان خطبه) (با خطبه و صیغه عقد اشتباه نشود)
مردان با صدای بلند صلوات میفرستند.
داماد به اتاق عروس میرود. دستش را روی سر عروس گذاشته با پا چند عدد گردو شکسته، سه عدد تخم مرغ را برمیدارد و بیرون میآید.
دلاک محل که آنجا پرسه میزند سه عدد تخم مرغ را از او به نفع خود میگیرد.
میگویند در زمان خیلی قدیم رسم بوده داماد سه عدد تخم مرغ را به دیوار همان اطاق بزند و بشکند و چون زرده و سفیده تخم مرغ به لباس زنان میریخته این سنت را عوض کردهاند.
مردان از جلو و زنان و عروس از عقب عروس را به حمام عمومی میرسانند.
* * *
کاشتن محصول، وزن کردن محصول در خرمنگاه
موقع بذر افشاندن میگویند:
بسم الله الرحمن الرحیم. چرنده و پرنده و گوینده لااله الا الله بخورد- یک منش صد من بشه انشاءالله
(یک من آن صد من شود انشاءالله)
وزن کردن محصول در خرمنگاه
من شاه در آبادی 6 کیلوگرم
من کهنه (من سابق) 8/4 کیلوگرم
ده بار وزن کنند و هر بار دو من (جمعاً 20 من)
1 -نام خداست بسم الله: یک و یک و یک
2 -برکت انشاءالله: دو دو دو
3 -سه هزار بار بر جمال محمد صلوات: سه و سه و سه
4 -چاره ساز است خدا: چار و چار و چار
5 -بر پنجه زرین محمد صلوات: پنج و پنج و پنج
6 -شش گوشه قبر حسین شهید صلوات: شش و شش و شش
7 -یا امام موسی بن جعفر: هفت و هفت و هفت
8 -یا امام رضای ضامن: هشت و هشت و هشت
9 -نوح نبی کرم از علی: نه و نه و نه
10 -دهنده خداست بی منت: ده و ده و ده
* * *
روضه خوانی
قبل از شروع روضه خوانی دو نفر از روضه خوانان ذکر یا حسین(ع) گویند. حاضرین در مجلس در آخر هر مصرعی چهار بار یا حسین(ع) گویند.
یا حسین یا حسین یا حسین یا حسین(ع)
سر و جان ما به فدای حسین(ع)
ز الم زینب به فغان میگفت
در این مضمون به زبان میسفت
تو چه سرداری ز کجا آرم
علی اصغر را به که بسپارم
نبود مادر که دهد شیرش
نه دم آبی که کنم سیرش
ببرش جانا به سوی میدان
تا دهند آبش قوم بی ایمان
من زینب زار پریشانم
اکنون به خرابه شده جایم
من دختر حضرت زهرایم
سر حلقه جمله اسیرانم
این سر که به طشت طلا باشد
این خامس آل عبا باشد
شرمت ناید که زنی چوبش
بر دندان و لب نیکویش
ظالم رحمی به سرش بنما
شرم از جد و پدرش بنما
در دندانش مشکن ظالم
به دلم آتش مفکن ظالم
یا امام یا امام کشیده گویند (یا...اِ...ما...م) دیگران هم دم میگیرند: یا امام یا امام
یا حسن یا حسین. دم میگیرند: یا امام یا امام
یا مظلوم یا محروم. دم میگیرند: یا امام یا امام
یا غریب یا شهید. دم میگیرند: یا امام یا امام
یک نفر گوید: که الا لعنه الله علی القوم الظالمین
(روضه خوانی شروع میشود)
* * *
زار
زار= اعراض، کراهت داشتن، روی تافتن، نفرت داشتن.
دو دست به طرف کسی که از او نفرت دارند و بین آنها هم فاصله است برده و چند بار کف دست را به جلو و عقب میبرند.
* * *
ناسزا به مرده
انگشت سبابه دست راست به پره بینی زدن (مالیدن)
منظور: تقاضای عذاب و یا توهین به مرده طرف است.
* * *
دیوار باغ
اول آب: جایی که آب وارد باغ میشود و آبیاری شروع میشود.
آخر آب: آخرین جایی از باغ که آب میدهند.
اگر دیوار مشترک بین دو باغ تعمیر یا نوسازی لازم داشته باشد به عهده صاحب باغی ست که آخر آب اوست (و همان دیوار مشترک اول آب همسایه است)
* * *
وقتی بخواهند بی علاقه بودن خویشاوندی را بگویند
1 -سگی از بامی به بامی پریده. در گویش محلی به سگ کووه (KUVEH) گویند.
به تحقیر و توهین: نسبت خویشاوندی دوری با هم داریم.
2 -چند نفر باجناق در باغ بودند. شغال آمد یکی یکی همه را خورد (یا چشم یکی یکی را در آورد)
کاربرد و منظور: باجناقها به یکدیگر دلبستگی و مهربانی ندارند.
3 -به دم جنبانک (دمسنجه) گفتند چرا پایت لاغر و باریک است، جواب داد: عمهام خا سرویم (= مادر همسرم) است.
* * *
ظهور دجال
اگر موقع پیراستن ناخن آنها را در پاشنه در ورودی خانه بریزیم، موقعی که دجال ظهور کند ناخنها شیر و اژدها شده مانع بیرون رفتن از خانه شویم و همراه دجال نیستیم.
* * *
خر
اگر با چاقو یا کارد سوراخ بینی خر را پاره کنند (بشکافند) باور دارند خر در رفتن و مخصوصاً از سر بالایی بهتر نفس میکشد و بار سنگینتر میبرد و خسته نمیشود.
* * *
زفره: مرکز دهستان زفره. بخش کوهپایه اصفهان، قنات آب، کوهستانی. مردمانش شیعه. مسجدی با تاریخ
790 قمری دارد.
+ نوشته شده در 2013/5/22 ساعت 5:11 توسط عصرمردم
|
مدیر مسول و صاحب امتیاز : محمد عسلی