آداب، رسوم، عرف، عادت، سنت، در آبادی زفره
محمدحسن رجائی زفره­ای



گردو شکستن

دو ساعت از روز برآمده دوستان و خویشان داماد از خانه داماد به قصد خانه عروس حرکت می­کنند. داماد در وسط جمعیت است.
گاهی مردان می­زنند و می­خوانند و یا صلوات می­فرستند. گاهی هم همصدا هوش شبا (HOS SBA) (قیه کشیدن) غیه کشیدن- زنان پشت سر مردها و گاهی همصدا: شولولولو (کِل زدن) از کوچه­ها گذشته به طرف خانه عروس می­روند. چند سینی (خوانچه) محتوی حنا و صابون، کفش زنانه، طاس حمام، کله قند، چند قواره پارچه و.... چند نفری بر سر نهاده همراه می­برند. (تعداد خوانچه­ها باید فرد باشد)
یک خوانچه کیسه و صابون که زنان و دختران در همان روز و در حمام استفاده کنند. (اکنون دختران جوان رغبتی به حنا ندارند)
یک خوانچه کفش زنانه (به تعداد خواهران و مادر و خود عروس- داماد خریده)
یک خوانچه طاس حمام (که پارچه سبزی روی آن کشیده­اند)
یک خوانچه کله قند. انگشتر، گوشواره، گلوبند طلا که قبلاً داماد خریده و نزد عروس بود- امروز امانت گرفته نخی به آن بسته و به یکی از کله­قندها آویزان است.
یک خوانچه چند قواره پارچه زنانه. یک خوانچه آجیل (بادام، گردو، نخودچی، نقل و...)
ممکن است خوانچه­های دیگری هم باشد. به وضع مالی زوجین بستگی دارد.
به خانه عروس می­رسند.
مردان در حیاط خانه عروس یا کوچه نزدیک خانه می­ایستند و زنان به خانه وارد شده در اطاقی که عروس نشسته می­روند.
جلو عروس سفره­ای پهن شده: چند عدد گردو، سه عدد تخم مرغ، آینه، شمعدان، نقل و شیرینی و...
فاتحا سلومتی (ف ا ت ح ا س ل و م ت ی)
ملای آبادی می­آید: خطبه­ای می­خواند:
متن خطبه فاتحا سلومتی
قال الله تبارک و تعالی فی محکم کتابه الکریم و مبرم خطابه العظیم: وانکحوا الا یا منکم و الصالحین من عبادکم و امائکم ان یکونوا فقراء یغنهم الله من فضله و الله واسع علیم.
و قال رسول نبی امی مکی صلوات ا... و سلامه علیه: النکاح سنتی فمن رغب من سنتی فلیس منی.
بر خواجه کاینات و اشرف موجودات و شفیع روز عرصات یعنی ابوالقاسم محمد، بلند و بی عدد صلوات (حاضرین با صدای بلند صلوات می­فرستند) و بعد برای ظهور و خروج امام ما فی السرور امام ثانی عشر فرمان فرمای قضا و قدر نایب مناب حضرت خیرالبشر اعنی خلیفه الرحمن و شریک القرآن و قاطع البرهان امام زمان. امید که چشم شیعیان به دیدار وجودش روشن و منور شود.
سلامتی مسافران بحر و بر عالم به خصوص زواران بیت الله الحرام و باقی ائمه انام بالتمام.
رونق و رواج کار کاسبان. برکت و نعمت و دولت کشاورزان و دامداران.
مبارکی امر خیر تندرستی حضار. نیستی اشرار و کفار بحق محمد و اله - صلوات
(پایان خطبه) (با خطبه و صیغه عقد اشتباه نشود)
مردان با صدای بلند صلوات می­فرستند.
داماد به اتاق عروس می­رود. دستش را روی سر عروس گذاشته با پا چند عدد گردو شکسته، سه عدد تخم مرغ را برمی­دارد و بیرون می­آید.
دلاک محل که آنجا پرسه می­زند سه عدد تخم مرغ را از او به نفع خود می­گیرد.
  می­گویند در زمان خیلی قدیم رسم بوده داماد سه عدد تخم مرغ را به دیوار همان اطاق بزند و بشکند و چون زرده و سفیده تخم مرغ به لباس زنان می­ریخته این سنت را عوض کرده­اند.
مردان از جلو و زنان و عروس از عقب عروس را به حمام عمومی می­رسانند.
* * *
کاشتن محصول، وزن کردن محصول در خرمنگاه
موقع بذر افشاندن می­گویند:
بسم الله الرحمن الرحیم. چرنده و پرنده و گوینده لااله الا الله بخورد- یک منش صد من بشه انشاءالله
(یک من آن صد من شود انشاءالله)
وزن کردن محصول در خرمنگاه
  من شاه در آبادی 6 کیلوگرم
من کهنه (من سابق) 8/4 کیلوگرم
ده بار وزن کنند و هر بار دو من (جمعاً 20 من)
1 -نام خداست بسم الله: یک و یک و یک
2 -برکت انشاءالله: دو دو دو
3 -سه هزار بار بر جمال محمد صلوات: سه و سه و سه
4 -چاره ساز است خدا: چار و چار و چار
5 -بر پنجه زرین محمد صلوات: پنج و پنج و پنج
6 -شش گوشه قبر حسین شهید صلوات: شش و شش و شش
7 -یا امام موسی بن جعفر: هفت و هفت و هفت
8 -یا امام رضای ضامن: هشت و هشت و هشت
9 -نوح نبی کرم از علی: نه و نه و نه
10 -دهنده خداست بی منت: ده و ده و ده
* * *
روضه خوانی
قبل از شروع روضه خوانی دو نفر از روضه خوانان ذکر یا حسین(ع) گویند. حاضرین در مجلس در آخر هر مصرعی چهار بار یا حسین(ع) گویند.
یا حسین یا حسین یا حسین یا حسین(ع)
سر و جان ما به فدای حسین(ع)
ز الم زینب به فغان می­گفت
در این مضمون به زبان می­سفت
تو چه سرداری ز کجا آرم
علی اصغر را به که بسپارم
نبود مادر که دهد شیرش
نه دم آبی که کنم سیرش
ببرش جانا به سوی میدان
تا دهند آبش قوم بی ایمان
من زینب زار پریشانم
اکنون به خرابه شده جایم
من دختر حضرت زهرایم
سر حلقه جمله اسیرانم
این سر که به طشت طلا باشد
این خامس آل عبا باشد
شرمت ناید که زنی چوبش
بر دندان و لب نیکویش
ظالم رحمی به سرش بنما
شرم از جد و پدرش بنما
در دندانش مشکن ظالم
به دلم آتش مفکن ظالم
یا امام یا امام کشیده گویند (یا...اِ...ما...م) دیگران هم دم می­گیرند: یا امام یا امام
یا حسن یا حسین. دم می­گیرند: یا امام یا امام
یا مظلوم یا محروم. دم می­گیرند: یا امام یا امام
یا غریب یا شهید. دم می­گیرند: یا امام یا امام
یک نفر گوید: که الا لعنه الله علی القوم الظالمین
(روضه خوانی شروع می­شود)
* * *
زار
زار= اعراض، کراهت داشتن، روی تافتن، نفرت داشتن.
دو دست به طرف کسی که از او نفرت دارند و بین آنها هم فاصله است برده و چند بار کف دست را به جلو و عقب می­برند.
* * *
ناسزا به مرده
انگشت سبابه دست راست به پره بینی زدن (مالیدن)
منظور: تقاضای عذاب و یا توهین به مرده طرف است.
* * *
دیوار باغ
اول آب: جایی که آب وارد باغ می­شود و آبیاری شروع می­شود.
آخر آب: آخرین جایی از باغ که آب می­دهند.
اگر دیوار مشترک بین دو باغ تعمیر یا نوسازی لازم داشته باشد به عهده صاحب باغی ست که آخر آب اوست (و همان دیوار مشترک اول آب همسایه است)
                     * * *
وقتی بخواهند بی علاقه بودن خویشاوندی را بگویند
1 -سگی از بامی به بامی پریده. در گویش محلی به سگ کووه (KUVEH) گویند.
به تحقیر و توهین: نسبت خویشاوندی دوری با هم داریم.
2 -چند نفر باجناق در باغ بودند. شغال آمد یکی یکی همه را خورد (یا چشم یکی یکی را در آورد)
کاربرد و منظور: باجناق­ها به یکدیگر دلبستگی و مهربانی ندارند.
3 -به دم جنبانک (دمسنجه) گفتند چرا پایت لاغر و باریک است، جواب داد: عمه­ام خا سرویم (= مادر همسرم) است.
                     * * *
ظهور دجال
اگر موقع پیراستن ناخن آنها را در پاشنه در ورودی خانه بریزیم، موقعی که دجال ظهور کند ناخن­ها شیر و اژدها شده مانع بیرون رفتن از خانه شویم و همراه دجال نیستیم.
* * *
خر
اگر با چاقو یا کارد سوراخ بینی خر را پاره کنند (بشکافند) باور دارند خر در رفتن و مخصوصاً از سر بالایی بهتر نفس می­کشد و بار سنگین­تر می­برد و خسته نمی­شود.
* * *
زفره: مرکز دهستان زفره. بخش کوهپایه اصفهان، قنات آب، کوهستانی. مردمانش شیعه. مسجدی با تاریخ
790 قمری دارد.