آيا نورآباد راه شاهي تخت جمشيد به شوش بوده است؟
 فاطمه رمضان‌زاده
 هيأت مشترک باستان‌شناسي پژوهشکده باستان شناسي و دانشگاه سيدني نخستين مرحله از پژوهش‌هاي مشترک را در طول سال‌هاي 1381- 1383 در منطقه نور آباد ممسني فارس انجام داد. در اين راستا با عليرضا عسکري چاوردي، معاون پژوهشي پژوهشکده باستان‌شناسي و سرپرست ايراني اين هيات به گفت و گو نشسته‌ايم که از نظرتان مي‌گذرد:‌
آقاي عسگري نتايج مراحل کاوش و بررسي در منطقه نورآباد ممسني را از ابتدا تاکنون توضيح دهيد:
- حاصل مرحله يکم، شناسايي 51 محوطه باستاني در دو دشت رستم يک و دو، لايه‌نگاري 25 متر نهشته‌هاي باستاني در تل نور آباد و نيز 16 متر در تل اسپيد بود. عمده يافته‌ها علاوه بر تاريخ‌گذاري نسبي، با آزمايش راديو آکتيو ( 33 نمونه از تل اسپيد و 19 مورد تل نورآباد) تاريخ‌گذاري مطلق شد. در نتيجه توالي استقراري مناسبي از سکونت‌هاي هزاره ششم پيش از ميلاد تا 50 ميلادي از مرحله يکم در آن منطقه بدست آمد.
در همين راستا، دومين مرحله از پژوهش‌هاي مشترک با ديدگاهي وسيع‌تر و نگرشي عميق‌تر در زمستان 1385 در منطقه نور آباد ممسني انجام شد. بخشي از اهداف در تداوم همان برنامه فصل يکم طرح‌ريزي و بخش ديگر در روند نتايج مطالعات حاصل از آن مرحله، در اين فصل انجام شد. در اين مرحله عمده پژوهش‌ها بر شناخت يکي از محوطه‌هاي هخامنشي تمرکز يافت. اين محوطه با نام‌هاي محلي نظير قلعه کَلي و يا سُروان، جين‌جان شناخته شده است. محوطه قلعه کَلي سُروان در کوهپايه بخش غربي دشت رستم يک ( فهليان) واقع شده است. با کاوش اين محوطه چشم‌انداز وسيع و ديدگاهي نوين در ارتباط با مطالعات هخامنشي جنوب و جنوب غرب ايران طرح شد.
- آيا هرتسفلد نخستين بار اين محوطه را در سال 1924 بررسي و اين محوطه را به نام جين جان به ثبت رساند؟
بله در سال 1935 نيز اورل اشتاين از روستاهاي اين قسمت به نام جن جان نام برده و اشاره به وجود دو پايه ستون در ويرانه‌هاي يک قلعه قديمي دارد. در سال 1959، هيات باستان‌شناسي ايراني و ژاپني چند گمانه آزمايشي در طي پنج روز در اين محوطه حفر کردند که بعداً نتايج آن را دانشگاه توکيو به نام سُروان منتشر کرد. در اين زمان که اين هيأت محوطه را کاوش کردند تمام آثار ويرانه‌هاي قلعه‌اي که در سطح آن وجود داشت و هرتسفلد از آنها عکس‌برداري کرده بود، از بين رفته بود. نخستين اثر مشهود در اين گمانه يک پايه ستون است به رنگ خاکستري با نقش شيارهاي هندسي نخلي شکل و مشبّک و گل‌هاي هشت پر که دور تا دور بخش بالاي پايه ستون را مزّين کرده است.. دومين پايه ستون خاکستري رنگ مزّين به نقوش هندسي گياهي به ويژه شيارهاي برگ نخلي و گل‌هاي هشت پَر بهم پيوسته در بخش بالاي پايه ستون است. اين پايه ستون نيز در بخش غربي گمانه واقع است. پيش‌تر هيات ژاپني هر دو اينها آن را گزارش کرده بود. هر دو پايه ستون مزين به نقوش هندسي و گياهي است. جنس و رنگ سنگ خاکستري مايل به سياه و سطح آن به خوبي پرداخت شده است.
- در نخستين مرحله سکونت‌گاهي به چه شواهدي برخورد کرديد؟
در نخستين مرحله سکونتي بنايي با ستون‌هاي رفيع وجود داشته که ضخامت پايه ستون‌هاي آن بيش از يک متر است. سبک پايه ستون‌ها برابر سبک هنري به کار رفته در تخت جمشيد است. از نظر ابعاد، اين پايه ستون‌ها با پايه ستون‌هاي تالار صد ستون تخت جمشيد قابل مقايسه است. پايه ستون مزيّن به گل‌هاي هشت پَر ( لوتوس) و شيارهاي برگ نخلي شکل است. رنگ پايه ستون‌ها مشابه تخت‌جمشيد به رنگ خاکستري است. در سه گمانه کاوش در اين محوطه، ساختارهاي معماري هم سطح با سطح سنگ فرش پايه ستون‌ها در گمانه شماره يک بدست آمد. به همين دليل، با توجه به محدوده کاوش و يافته‌هاي بدست آمده به نظر مي‌رسد در اين محل بنايي ستون‌دار وجود داشته، اما وجود ظرف‌هاي ارزشمند سنگي در اين محوطه که با بهترين ظروف خزانه تخت جمشيد و مورد استفاده عالي رتبه‌گان درباري برابري مي‌کنند، پرسش‌هايي براي کارکرد اين محوطه مطرح مي‌کند آيا واقعاً بنابه گفته هردوت، راه شاهي در اين مسير وجود داشته؟ يا به نظر باستان‌شناساني چون هرتسفلد و اشتاين اين محوطه يکي از پايگاه‌هاي راه شاهي در مسير تخت جمشيد به شوش بوده است.
- شواهد باستان‌شناسي به دست آمده براي چه مواردي مورد استفاده قرار مي‌گرفته است؟
با توجه به شواهد باستان‌شناسي به دست آمده از اين محوطه به نظر مي‌رسد اين مکان، محل نگهداري و به احتمال قوي مرکز توزيع مواد غذايي منطقه در اطراف و پيرامون اين محوطه بوده که نمايندگان و يا نايبان پادشاه و ناظران بر توزيع محصولات در اين مکان از ظروف ارزشمند و ظريف استفاده مي‌کرده‌اند و خرج و دخل بخشي از مواد مورد استفاده از يکي از همين طرق تامين و ثبت و ضبط مي‌شده است.اين محوطه در مسير جغرافيايي، بين شوش و تخت‌جمشيد قرار دارد، اما کارکرد آن را بايد با توجه به کارکرد عناصر موجود در آن و کارکرد پتانسيل‌هاي زيستي موجود در محيط پيرامون آن بحث کرد.
- آيا در منابع ادبي آن دوره ، وجود چنين مکاني قيدا شده است؟
از منابع ادبي دوره هخامنشي، جشن‌هاي متعدد سلطنتي و برگزاري آنها در مکان‌هاي مختلف برداشت شده است ( توپلين 1998). وجود چنين مکان‌هاي در فارس و گل نبشته‌هاي تخت‌جمشيد مورد تأييد است . پيش از اعضاي خانواده سلطنتي مثل همسر و پسر داريوش، گوبرياس، يکي از سرشناسان خانواده سلطنتي‌، فردي که در دست‌يابي داريوش به قدرت وي را همراهي کرد و بعد با دختر وي ازدواج کرد، جيره غذايي خود را در دو مکان دريافت مي‌کرد در Bessitme ,
در Lidima. جايي که اغلب باستان‌شناسان حدس مي‌زنند آنجا با منطقه برازجان مطابقت دارد همانگونه که والات ذکر کرده؛ اما ارفعي بيشتر با منطقه فهليان موافق است. اگرچه بسيار زود است که نام‌هاي ذکر شده در گل نبشته‌هاي تخت جمشيد با محوطه مکشوفه جين جان مورد بحث و يا نسبت دارد اما چنين مراکز توزيع محصولات و انبارهاي شاهانه‌اي به ويژه در منطقه فارس وجود داشته است. البته بايد توجه داشت که در نزديکي منطقه فهليان، منطقه برازجان مي‌تواند يکي از مهمترين مناطق مورد بحث براي بسياري از اشاره‌هاي ذکر شده در گل نبشته‌هاي تخت جمشيد باشد.
-کاوش‌هاي باستان‌شناسي در اين محوطه چه پرسش‌هاي را مطرح کرده است؟
پايه ستون‌هاي هخامنشي، سطح سنگ فرش کشف شده، سازه عظيم لاشه سنگي، مطالعه يافته‌ها و کارکرد اين بناي بزرگ دوره هخامنشي و اينکه در دوره کدام يک از پادشاهان هخامنشي بنا شده و يا استفاده شده است بر ما معلوم نيست. هنوز نمي‌دانيم اين بنا بخشي از همان شهر تاريخي نام برده شده « ليدوما» در الواح تاريخي تخت‌جمشيد است يا خير؟ البته بايد اذعان کرد با توجه به وجود عناصر معماري پراکنده در اطراف اين محوطه و پايه ستون مکشوفه ديگر در نزديکي آن، مي‌توان گفت در اين محل تنها يک بنا وجود نداشته است. به همين دليل شناخت هر چه بيشتر اين محوطه اطلاعات بي‌نظيري از يکي از مهمترين مناطق حدفاصل شوش و تخت جمشيد در اين منطقه ارائه خواهد کرد.

نوشته4000 ساله، زبان منسوخ شده مقدونيه را آشکار کرد
باستان‌شناسان در يکي از شهرهاي مرکزي مقدونيه، موفق به کشف در پوشي سنگي از يک ظرف چهار هزار ساله شدند که آثاري از اولين خطوط به جاي مانده از اين تمدن بر روي آن به چشم مي‌خورد.
به گزارش ميراث آريا ، دوشکو آلکسوفسکي، خط شناس و رئيس آکادمي هنر سنگي مقدونيه گفت: اين اکتشاف را مي‌توان اولين موفقيت باستان‌شناسان در به دست آوردن نشانه‌هايي از اولين زبان رايج مردم منطقه ناميد، زباني که مدت زماني بسيار طولاني از منسوخ شدن آن مي‌گذرد.
وي افزود: اين سنگ نوشته‌ها بسيار نادر و کمياب بوده و حک شدن نام "وستا" الهه خانه‌داري يونان باستان روي آن نشان مي‌دهد که اين در پوش متعلق به ظرف‌هاي خانگي مردم مقدونيه باستان بوده است.
منطقه‌اي که اين اثر باستاني در آن به دست آمد، به دليل اقدامات امنيتي دولتي از کاوش در امان بوده از اين رو تا به امروز هيچ گونه عمليات اکتشافي چه به صورت قانوني چه غير قانوني در آن صورت نگرفته بود.
لازم به ذکر است کلمه حک شده بر روي اين در پوش"Bseta" است که بعدها با تغيير زبان مردم مقدونيه به "Vesta" تبديل شد.
 
 
بهره برداري از چهار بناي تاريخي شهرستان خواف
سرپرست معاونت ميراث فرهنگي، سازمان ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري خراسان رضوي از اتمام مرمت و بهره برداري چهار بناي تاريخي همزمان با سي امين سالگرد انقلاب اسلامي در شهرستان خواف خبر داد . به گزارش ميراث آريا  به نقل از روابط عمومي اين سازمان محمود بختياري شهري ضمن اعلام خبر فوق افزود:با توجه به اتمام عمليات اجرايي چهار بناي تاريخي در شهرستان خواف حداکثر تا پايان دي ماه سال جاري عمليات حفاظت و مرمت آنها به پايان مي رسد و پيش بيني مي شود در ايام مبارک دهه فجر قابل بهره برداري باشند.
وي آب انبار مسجد خطيب ، آب انبار مسجد يخدان خواف و مسجد جامع سنگان را از جمله بناهاي مرمت شده قابل بهره برداري شهرستان خواف عنوان کرد.
مجيد حسيني کارشناس ناظر شهرستان خواف نيز شروع مرمت آب انبار مسجد خطيب و يخدان خواف را سال 86، آب انبار مسجد بلال خواف را سال 85 و مسجد جامع سنگان خواف را سال 84 عنوان کرد.
وي اعتبار اختصاص يافته جهت مرمت بناهاي فوق را يک ميليارد و شش ميليون ريال خواند و اظهار داشت : اين اعتبارات از اعتبارات استاني ، اضطراري و ملي هزينه شده است.
حسيني در ادامه خاطر نشان کرد : بناهاي مرمت شده شهرستان خواف قابل بهره برداري در امور فرهنگي از قبيل مسجد ، خبازي سنتي ، کتابخانه است.
نقشه حريم شهر کهن نيشابور تهيه مي‌شود
هم اکنون اطلاعات تاريخي و فرهنگي شهر کهن نيشابور در راستاي تهيه نقشه حريم اين سايت تاريخي توسط باستان شناسان تهيه شده است.
مدير کل دفتر حفظ و احياي بناها و محوطه‎هاي تاريخي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري در گفتگو با ميراث آريا ضمن بيان اين مطلب افزود: در سال گذشته با اختصاص اعتباري به سازمان ميراث فرهنگي خراسان رضوي قرار شد پايگاه منطقه تاريخي نيشابور نقشه‌برداري محدوده چهار هزار هکتاري نيشابور را انجام دهد.
سياوش صابري در ادامه خاطرنشان کرد: هم اکنون نقشه يک پنج هزارم و يک بيست و پنج هزارم تهيه شده است. به گفته اين مقام مسوول در سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري: اين نقشه موقعيت کلي آثار منطقه تاريخي، فرهنگي و طبيعي و منظر نيشابور را مشخص مي‌کند. وي در ادامه تاکيد کرد: طبيعي است توجه به قدمگاه، بافت تاريخي ديرباز، آثار تاريخي و گورستان‌هاي متعدد، محوطه‌هاي باستاني پيش و پس از اسلام بايد روي نقشه‌ها مشخص شوند.
وي با اشاره به اين که توجه ويژه نيز به منطقه شهر کهن چهار هزار هکتاري خواهيم داشت اظهار داشت: مدير پايگاه قول داده که تا پايان سال جاري نقشه حريم شهر کهن نيشابور را تهيه کند يعني حداقل از نظر فرهنگي، حريم شهر کهن توسط پايگاه مشخص مي‌شود.
صابري با بيان اين که در سال جاري مبلغي در حدود 90 ميليون تومان براي انجام مطالعات به پايگاه تاريخي نيشابور ارسال شد تصريح کرد: هم اکنون براي تهيه طرح مديريت منظر فرهنگي، استفاده از روش‌هاي رايج مانند داده‌هاي ماهواره‌اي و سنجش از راه دور و نيز روش‌هاي ساده تر مانند استفاده از مشاوران حوزه‌هاي برنامه‌ريزي و شهرسازي براي ارائه طرح‌هاي آمايش به مديريت پايگاه پيشنهاد شده است.
 مدير کل دفتر حفظ و احياي بناها و محوطه‎هاي تاريخي اضافه کرد: با توجه به زمان هزينه کرد اعتبارات يعني 31/4/88 در اين زمان بخش نخست مطالعات بايد انجام شود که اميد است در اين راستا موضوع ثبت جهاني اين محوطه تاريخي نيز هر چه سريع تر تحقق يابد.

نقشه حريم شهر کهن نيشابور تهيه مي‌شود
هم اکنون اطلاعات تاريخي و فرهنگي شهر کهن نيشابور در راستاي تهيه نقشه حريم اين سايت تاريخي توسط باستان شناسان تهيه شده است.
مدير کل دفتر حفظ و احياي بناها و محوطه‎هاي تاريخي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري در گفتگو با ميراث آريا ضمن بيان اين مطلب افزود: در سال گذشته با اختصاص اعتباري به سازمان ميراث فرهنگي خراسان رضوي قرار شد پايگاه منطقه تاريخي نيشابور نقشه‌برداري محدوده چهار هزار هکتاري نيشابور را انجام دهد.
سياوش صابري در ادامه خاطرنشان کرد: هم اکنون نقشه يک پنج هزارم و يک بيست و پنج هزارم تهيه شده است. به گفته اين مقام مسوول در سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري: اين نقشه موقعيت کلي آثار منطقه تاريخي، فرهنگي و طبيعي و منظر نيشابور را مشخص مي‌کند. وي در ادامه تاکيد کرد: طبيعي است توجه به قدمگاه، بافت تاريخي ديرباز، آثار تاريخي و گورستان‌هاي متعدد، محوطه‌هاي باستاني پيش و پس از اسلام بايد روي نقشه‌ها مشخص شوند.
وي با اشاره به اين که توجه ويژه نيز به منطقه شهر کهن چهار هزار هکتاري خواهيم داشت اظهار داشت: مدير پايگاه قول داده که تا پايان سال جاري نقشه حريم شهر کهن نيشابور را تهيه کند يعني حداقل از نظر فرهنگي، حريم شهر کهن توسط پايگاه مشخص مي‌شود.
صابري با بيان اين که در سال جاري مبلغي در حدود 90 ميليون تومان براي انجام مطالعات به پايگاه تاريخي نيشابور ارسال شد تصريح کرد: هم اکنون براي تهيه طرح مديريت منظر فرهنگي، استفاده از روش‌هاي رايج مانند داده‌هاي ماهواره‌اي و سنجش از راه دور و نيز روش‌هاي ساده تر مانند استفاده از مشاوران حوزه‌هاي برنامه‌ريزي و شهرسازي براي ارائه طرح‌هاي آمايش به مديريت پايگاه پيشنهاد شده است.
 مدير کل دفتر حفظ و احياي بناها و محوطه‎هاي تاريخي اضافه کرد: با توجه به زمان هزينه کرد اعتبارات يعني 31/4/88 در اين زمان بخش نخست مطالعات بايد انجام شود که اميد است در اين راستا موضوع ثبت جهاني اين محوطه تاريخي نيز هر چه سريع تر تحقق يابد.