روزنامه عصر مردم

اگر سیاست را به معانی زیر تعبیر کنیم: «نگاه داشتن، حفاظت، حراست، حکم راندن بر رعیت، رعیت داری کردن، حکومت، ریاست و داوری» که در لغت‌نامه دهخدا آمده است اخلاق به معنای روش تعاملات جزو لاینفک آن است.
بدین معنی که نمی‌توان سیاستی را بدون در نظر گرفتن روش اعمال آن تصور کرد در تدابیر سیاسی گاه، حقه، نیرنگ، فریب، دروغ، اختلاف‌افکنی، نعل وارونه زدن هم کاربرد دارد.
سیاستمدارانی که صرفاً به نتیجه دلخواه می‌اندیشند و به این جمله مارکس معتقدند که: «هدف وسیله را توجیه می‌کند» برای رسیدن به اهداف خود و نهایتاً نتیجه دلخواه از هر روشی که گاه با موضوعیت بحث هم بی‌ارتباط است استفاده می‌کنند. لیکن در اسلام از روش‌های نامطلوبی که مفسده به دنبال دارد و تبعات درستی ندارد نهی شده است.
به عنوان مثال: خداوند در قرآن خطاب به پیامبر اسلام (ص) فرموده: «اُدع اِلی سبیل ربک بالحکمه والموعظه الحسنه فجادلهم باللتی هی اَحسن...» [دعوت کن به سوی پروردگارت با دانش و پند و اندرز نیکو و با بهترین و نیکوترین روش‌ها مجادله کن...]
در روایات موثق و متواتر آمده است که زنی یهودی در گذرگاهی که پیامبر (ص) از آنجا عبور می‌کرد، طشتی از خاکروبه بر سر ایشان می‌ریخت و پیامبر بدان زن اعتراضی نمی‌کرد تا آنکه چند روزی این کار متوقف شد. پیامبر از حال آن زن جویا شدند. اصحاب گفتند: بیمار است. پیامبر فرمود به عیادتش می‌رویم، وقتی آن زن چنین رفتاری را از پیامبر (ص) دید به اسلام ایمان آورد...
این عمل اسلامی است که در آن هم سیاست هست و هم اخلاق نیکو.
سعدی نیز حکایتی دارد بدین مضمون:
شنیدم که وقتی سحرگاه عید
ز گرمابه آمد برون بایزید
یکی طشت خاکسترش بی‌خبر
فرو ریختند از سرایی به سر
همی گفت ژولیده دستار و موی
کف دست شکرانه مالان به روی
که ای نفس من درخور آتشم
به خاکستری روی در هم کشم
بزرگان نکردند در خود نگاه
خدا بینی از خویشتن‌بین مخواه
.....................
گرت جاه باید مکن چون خسان
به چشم حقارت نظر در کسان...
و اما بعد.
اخیراً شاهد بودیم که نلسون ماندلا رئیس جمهور فقید و سابق آفریقای جنوبی پس از تحمل یک بیماری طولانی چشم از جهان فرو بست و نظر جهانیان را به مبارزات 30 ساله خود بر علیه آپارتاید و تبعیض نژادی بار دیگر جلب نمود تا آنجا که دشمنان در وصف خصوصیات اخلاقی و مبارزات وی زبان به تکریم و توصیف گشودند!
سؤال این است: چرا مبارزین سیاه‌پوست و یا حتی مبارزین سفیدپوستی که سالها درد و رنج زندان و شکنجه را تحمل کردند تا به این حد مورد توجه افکار عمومی جهانیان قرار نگرفتند که نلسون ماندلا از آن بهره برد و به محبوبیتی تاریخی رسید.
بی‌جهت نگفته باشم که نلسون ماندلا از یک روش قرآنی و سنت پیامبری استفاده کرد. همان روشی که پیامبر اسلام (ص) در اخلاق و سیاست به کار برد. پیامبر اسلام (ص) در صلح حدیبیه با کسانی به مذاکره و صلح روی آورد که با وی در غزوات و جنگ‌های قبیله‌ای چندی جنگیده و به خون مسلمانان تشنه بودند. آن صلح رونق و گسترش اسلام بعد از فتح مکه را در پی داشت. امام حسن مجتبی (ع) هم در شرایطی سخت با معاویه تن به صلح داد...
نلسون ماندلا هم بعد از آزادی از زندان در نهایت محبوبیت و پشتوانه مردمی تمامی زندانبانان، شکنجه‌گران و ژنرال‌های ظالمی که به او و سیاه‌پوستان ظلم آشکار و شکنجه و زندان روا داشته بودند بخشید، مشروط بر آنکه به گناه خود اعتراف کنند.
این عمل نلسون ماندلا که 27 سال در زندان و بارها زیر شکنجه تا پای جان رفته بود هم زمینه وحدت را در آفریقای جنوبی تقویت کرد و هم به آن کشور آرامش بخشید. در اسلام این نوع سیاست را سیاست با اخلاق حسنه می‌نامند، هر چند منتج به نتیجه نشود.
ما می‌توانیم با دشمنان قسم خورده خود مذاکره کنیم و چه بسا آنها با مذاکره از خر شیطان پیاده شوند هر چند به نتیجه دلخواه نرسیم. امام راحل (ره) فرمودند: ما ملزم به نتیجه نیستیم «نقل به مضمون»
متأسفانه جهان امروز با سیاست‌هایی اداره می‌شود که در آن مکر، فریب، دروغ، ریا و کلاهبرداری به وضوح دیده می‌شود و صداقت بهایی سنگین دارد. اما همیشه این چنین نیست. صداقت جان پیامبر اسلام (ص) را وقتی کفار او را به قصد کشتن دنبال می‌کردند نجات داد.
و در پایان: مدیران ما هر جا از صداقت و رفتار متواضعانه با مردم دور افتادند هم خودشان ضربه خوردند و هم کشور ضربه خورد. چرا که به قول سعدی علیه‌الرحمه:
به شیرین زبانی و لطف خوشی
توانی که کوهی به مویی کشی
جای تأسف است که مدت‌هاست ما از ادبیات قرآنی دور افتاده‌ایم. مغز را رها کرده و پوست برداشته‌ایم.
به خود آییم و تدبیری اتخاذ کنیم که به دنبال آن آرامش و رهایی و نزدیکی به خداوند باشد، هر چند می‌دانم و می‌دانید که مدیران و مسئولان پاک‌نهاد، مخلص، جهادگر و صادقی هم داریم که ذکر اوصاف آنان در این مختصر نمی‌گنجد و بسیاری از آنان به شرف شهادت نائل آمده‌اند. خدایشان بیامرزاد.
والسلام