صفحه 9--20 بهمن 87
راز هاي خفته در سواحل را مي جوييم
علي شهني
زير آب هاي نيلگون خليج فارس رازهايي از عهد باستان نهفته است كه اينك باستان شناسان ايراني در قالب «پايگاه ميراث فرهنگي خليج فارس» تلاش دارند تا با رمزگشايي از آن، پرده از زندگي در سواحل جنوبي ايران بردارند.
كشف رازكشتي ساساني در نزديكي سواحل سيراف در استان بوشهر يكي از برنامه هايي است كه اينك «حسين توفيقيان » مدير پايگاه خليج فارس و همكارانش در تدارك رمزگشايي از آن هستند. اين مدير جوان كه دانشجوي دكتراي باستان شناسي دانشگاه تربيت مدرس است و امسال قرار است همايشي علمي تحت عنوان «خليج فارس» در دانشگاه دورهام انگليس برپا كند، از انگيزه و هدف راه اندازي اين پايگاه در نيمه نخست سال 1386 گفت.
سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري با چه هدف، گمانه زني و دورنمايي پايگاه خليج فارس را راه اندازي كرده است؟
سال گذشته براساس بررسي ها و شناسايي هايي كه درباره سواحل خليج فارس و روابطي كه در آبهاي آن برقرار بوده از سواحل خوزستان مثل بندر مهروبان تا هرمزگان، اين برنامه ريزي انجام گرفت كه براساس آن براي ساماندهي و تمركز فعاليت هاي باستان شناسي پايگاه راه اندازي شد.
اين پايگاه با پايگاه جزاير خليج فارس تفاوت دارد؟
ما دو مركز در خليج فارس داريم. يكي پايگاه مطالعات باستان شناسي خليج فارس است و ديگري پايگاهي است كه كلان تر به مباحث ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري مي پردازد. اين پايگاه شامل 5 جزيره قشم، خارك، كيش، لارك و هرمز است. پايگاهي كه من مديريت آن را بر عهده دارم بيشتر فعاليت پژوهشي - باستان شناختي دارد.
با اين وصف در اين مدتي كه پايگاه فعاليت خود را آغاز كرده است چه برنامه هايي داشته و چه طرح هايي را پيگيري كرده ايد؟
ما در سال گذشته توانستيم با دعوت از كارشناسان و دانشگاه هاي فعال در اين حوزه برنامه هايي را تدوين و طراحي كنيم ولي هنوز اعتباري براي شروع فعاليت هايمان نداريم. در حال حاضر با حمايت رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري تجهيز و آماده سازي پايگاه را انجام مي دهيم.براي نمونه ما يك رشته تجهيزات غواصي در حال خريد داريم، اما مشكل ما اين است كه اعتباري براي پژوهش هاي ميداني كه تدوين كرده ايم نداريم.
اميدواريم بتوانيم با همايشي كه قرار است در دانشگاه دورهام انگليس در تيرماه سال جاري برپا شود به معرفي و بسترسازي براي فعاليت مؤثر اين پايگاه بپردازيم.
در مورد ميراث معنوي چطور؟ منظورم اين است كه آيا براي خليج فارس به عنوان ميراثي معنوي برنامه اي داريد يا اساساً اين پايگاه كاري درخصوص ميراث معنوي بودن خليج فارس نمي تواند بكند؟
اين كار مي تواند هم از طرف ما و هم از طرف پايگاه جزاير خليج فارس پيگيري شود ولي تمركز ما روي مطالعات باستان شناسي است. به هر حال خليج فارس همواره جايگاه خاصي داشته و اين سالها نيز بر حساسيت آن افزوده شده است كه ما مي توانيم در قالب فعاليت اين دو پايگاه بيشتر به اهميت و جايگاه خليج فارس بپردازيم.
شما از رازهاي نهفته زير آب هاي خليج فارس گفتيد. برنامه غواصي هم داريد؟
بله. من قبلاً مسئول مطالعات و باستان شناسي زير آب بودم. با راه اندازي اين پايگاه گروه قبلي و فعاليتش در اين پايگاه ادغام شد. ما اينك بحث بسيار مهمي چون كشف كشتي ساساني در سواحل سيراف را داريم كه بايد براي مستندنگاري فعاليت دراين باره را آغاز كنيم. اطلاعاتي كه ما دراين باره داريم بسيار اندك است و ما مي توانيم در قالب فعاليت پايگاه علاوه بر مطالعات باستان شناسي در جزاير، اين نمونه كاوش ها را نيز به انجام برسانيم.
براي كاوش هاي زير آب، شما و در واقع باستان شناسان، غواصي مي كنيد يا اينكه از غواصان حرفه اي استفاده مي كنيد؟
قبلاً گروه ما 3 باستان شناس داشت كه همگي غواصي زير آب را آموزش ديده بودند. الان علاوه بر اين سه باستان شناس ما از غواصان حرفه اي بخش خصوصي هم استفاده مي كنيم، زيرا آنها به هر حال به خوبي با اين فن آشنا هستند. در چنين شرايطي يعني وقتي گروه غواصي به كار مي گيريم آنها در واقع ما را همراهي مي كنند.
كشف قديميترين قربانگاه قاره آفريقا
يكي از قديميترين قربانگاههاي جهان كه معبدي چندهزار ساله است، در محوطهاي تاريخي در كشور آفريقايي سودان كشف شد.
باستانشناسان فرانسوي كه از سالها پيش به كاوش از محوطههاي تاريخي سودان مشغول هستند ، بقاياي معبدي 5500 ساله را كه از آن بهعنوان قديميترين قربانگاه قاره آفريقا و يكي از قديميترين قربانگاههاي جهان باستان ياد ميشود، در منطقهاي در شرق خارطوم ـ پايتخت سودان ـ كشف كردند.
در اين مقبره كه در قبرستاني تاريخي به نام الكادادا قرار دارد، بقاياي جسد يك زن و يك مرد در كنار يكديگر همراه دو زن، دو بز و يك سگ كشف شدهاند.
براساس يافتههاي باستانشناسان فرانسوي، اين افراد كه در دوره نوسنگي بين سالهاي 3400 تا 3700 پيش از ميلاد مسيح (ع) كه از آن سالها بهعنوان دوره تغيير شكل زندگي مردم قاره آفريقا از شكار به زراعت نام برده ميشود، قرباني شدهاند. منطقهي الكادادا بهدليل قرار گرفتن در كنار رود نيل بهعنوان يكي از قديميترين زيستگاههاي انسانهاي نخستين در آفريقا و جهان بهشمار ميرود؛ ولي تا بهحال كاوشهاي زيادي در آن نشدهاند. البته حاصل كاوشهاي اندك در سالهاي گذشته نيز كشف آثار تاريخي فراوان از جمله تبرهاي رنگي، سنگ آسياب، سلاح و آثار سراميكي بوده است.
كشور سودان يكي از غنيترين كشورهاي جهان از نظر داشتن آثار تاريخي است تا آنجا كه برخي باستانشناسان، تعداد محوطههاي تاريخي اين كشور را با كشور مصر برابر ميدانند، ولي بهدليل نبود امنيت كافي در اين كشور، امكان كاوش در بخش اعظم محوطههاي تاريخي وجود ندارد و بخش قابل توجهي از آنها در شرايط بسيار بدي قرار دارند.
دو طرح پژوهشگاه ميراث فرهنگي برتر شد
دوطرح نقشه باستان شناسي استان مازندران و اطلس زبان شناسي کشور به عنوان دو طرح بزرگ ملي در جشنواره ملي شکوفايي، جزء سي طرح برتر و برگزيده کشور انتخاب شدند.رئيس پژوهشگاه ميراث فرهنگي در گفتگو با ميراث آريا ضمن بيان اين مطلب افزود: طرح نقشه باستانشناسي استان مازندران در راستاي طرح اطلس باستانشناسي کشور و نيز اطلس زبانشناسي کشور به عنوان دو طرح بزرگ ملي، جزء سي طرح برتر برگزيده کشور انتخاب شدند.سيد مهدي موسوي در ادامه خاطرنشان کرد: چندي پيش تعداد پنج طرح به معاونت فناوري رياست جمهوري براي شرکت در جشنواره ملي شکوفايي ارائه کرديم که خوشبختانه اين دو طرح انتخاب شدند.
وي با اشاره به اين که در روز سيزده بهمن ماه در مراسمي با حضور رياست جمهوري از اين طرحها تقدير شد اظهارداشت: هم اکنون اين دو طرح در نمايشگاهي که هم اکنون در مصلاي تهران برپاست به نمايش گذاشته شده است. به گفته اين مقام مسئول در سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي
و گردشگري؛ سازمان ميراث فرهنگي در بين سي دستگاه اجرايي تنها سازماني بود که درحوزه پژوهشي، کارهاي برجستهاي ارائه داده و اين امر براي سازمان ميراث فرهنگي باعث مباهات و افتخار است.اين دکتراي باستانشناسي با بيان اين که اين افتخار بيانگر توانمنديها و تواناييهاي موجود در سازمان ميراث فرهنگي و پژوهشگاه است تصريح کرد: درطول پنجاه سال اخير هيچ گاه به اين گونه موارد پرداخته نشده بود اما درطول دو سه سال اخير عزم و رويکرد جديدي درحوزه پژوهشي پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگي رخ داده است.وي با بيان اين که از سال 1850بيشتر کشورهاي پيشرفته جهان نسبت به تهيه و تکميل اطلس زبانشناسي اقدام کردهاند اضافه کرد: درحال حاضر کشورهاي آسيايي نظير چين، هندوستان و ژاپن اطلس زبان شناسي خود را کامل کردهاند.به گفته رئيس پژوهشگاه ميراث فرهنگي؛ هرچند اقدامات جسته و گريختهاي درسالهاي قبل و بعد از انقلاب در مورد تهيه اطلس زبان شناسي
کشور انجام شد، اما اين اقدامات هيچگاه منسجم و هماهنگ نبوده، بنابراين با توجه به وجود تنوع گويشي در کشور، تهيه و تکميل اطلس زبانشناسي ضروري به نظر ميرسيد.
فسيل ماموت 500 هزار ساله سر از حياط دانشگاه در آورد
کارگراني که مشغول خاکبرداري از منطقه اي براي ساخت يک ساختمان دانشگاهي بودند به صورت کاملا اتفاقي فسيلي از بقاياي يک ماموت عظيم الجثه را بيرون کشيدند.به گزارش ميراث آريا، اين فسيل ها که شامل يک عاج هشت فوتي، جمجمه و ديگر استخوان هاي ماموت بودند که در عمق 20 فوتي زمين دانشگاهي در شهر سان ديگو امريکا کشف شدند. ديرينه شناسان کشف چنين فسيلي را يکي از اولين نشانه هاي مرتبط با زندگي اين حيوانات در اين منطقه از امريکا اعلام کردند. به گفته دانشمندان آزمايشات انجام گرفته بر روي استخوان هاي اين ماموت عظيم الجثه، نشان مي دهد که اين حيوان در حدود 500 هزار سال پيش در اين منطقه مي زيسته است. سازمان باستان شناسي ايالتي سانفرانسيسکو اعلام کرد، عمليات ساختمان سازي تا بررسي کامل منطقه و کشف احتمالي آثاري ديگر تا مدت نامعلومي متوقف خواهد بود.
بهمناسبت سالگرد پيروزي انقلاب،
تبديل خانه افضلي در اردكان به موزه فرش
سرپرست اداره ميراث فرهنگي و گردشگري شهرستان اردكان گفت: بهمناسبت سيامين سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي، خانه افضلي به موزه فرش تبديل خواهد شد.
رسول مشتاقيان در گفتگو با ايسنا در يزد، درباره برنامههاي ميراث فرهنگي شهرستان اردكان بهمناسبت گراميداشت سيامين سالگرد پيروزي انقلاب، بيان كرد: برپايي نمايشگاه دايمي صنايع دستي در محل كانون فرهنگي امام خميني (ره) با همكاري اداره آموزش و پرورش شهرستان، برپايي كارگاه آموزشي و نمايشگاه مصالح سنتي در خانه تقديري، برپايي نمايشگاه عملكرد ميراث فرهنگي شهرستان اردكان در طول 30 سال پيروزي انقلاب از جمله برنامههايي هستند كه در اين ايام اجرا ميشوند.
وي درباره طرح هاي مشاركتي ميراث فرهنگي با شهرداري در مرمت بافت قديم، اظهار داشت: كفسازي و بدنهسازي ميدان علي تا مسجدجامع و ادامه كار دربند ملاتقي بهمناسبت اين ايام بهپايان خواهد رسيد.
او درباره طرح هاي مشاركتي با اداره تربيت بدني، گفت: تغيير كاربري يك آبانبار قديمي به زورخانه در اين ايام انجام ميشود.
مشتاقيان مرمت و احياي خانه سنايي در چرخاب را از طرح هاي مشاركتي سازمان ميراث فرهنگي با انجمن همياران غيردولتي دانست كه به افتتاح خواهد رسيد.
وي همچنين مرمت و احياي خانه افضلي و تبديل آن به موزه فرش، كفسازي، بدنهسازي، اجراي تويزه و ازارهچيني كوچه آيتالله خاتمي و مرمت و احيا بالاخانه ساباط مشرف به كوچه آيتالله خاتمي را از طرح هايي دانست كه در ايامالله دهه فجر افتتاح خواهند شد.
بازگشت مجسمه برنزي عراق از مصر
يک مجسمه باستاني برنزي متعلق به تمدن بين النهرين
که به صورت قاچاق به مصر منتقل شده بود، توسط مقامات مصري به عراق برگردانده شد.
به گزارش ميراث آريا، سخنگوي سازمان آثار باستاني مصر گفت: اين مجسمه طي مراسمي مخصوص در سفارت عراق در قاهره به مقامات عراق تحويل داده شد.
عبدالعزيز الطالقاني افزود: بازگرداندن آثار باستاني به معني رضايت و تمايل دولت مصر براي کمک در برگردانده شدن آثار باستاني به سرقت رفته عراق طي چند سال گذشته است.به گفته مقامات عراقي، هنوز به صورت دقيق مشخص نشده که اين مجسمه برنزي در زمان حمله نيروهاي امريکايي به اين کشور ربوده شده يا پيش از آن توسط قاچاقچيان بومي از کشور خارج شده است.
کارشناسان عراقي عنوان کرده اند ،علاوه بر آثاري که در هنگام حمله نيروهاي اشغالگر از موزههاي عراق خارج شده اند
هزاران شي باستاني ديگر نيز در حفاريهاي غيرقانوني کشف و به کشورهاي ديگر قاچاق شدند.
مدیر مسول و صاحب امتیاز : محمد عسلی