روزنامه عصر مردم

تغذیه در سالمندی
گردآوری: م- ص*
با توجه به پیشرفت های پزشکی و بهداشتی، متوسط عمر انسان افزایش یافته و در کشورهای پیشرفته، این میانگین بیشتر است. فرایند پیر شدن با کاهش تدریجی فعالیت های فیزیکی و افزایش بیماری های مزمن همراه است و به نظر می رسد که بهبود وضعیت تغذیه تا حد زیادی قادر است از این مشکلات پیشگیری کند یا آنها را تخفیف دهد. به همین دلیل یکی از مسائل مهم سالمندان، مسائل پزشکی و بهداشتی از جمله وضعیت تغذیه آنهاست. با افزایش سن، نیاز سالمندان به انرژی کاهش می یابد و تمایل به مصرف غذا کمتر می شود. در این حال اگر انتخاب غذا درست صورت نگیرد، میزان دریافت مواد مغذی ضروری در این گروه سنی پایین تر
 از حد مطلوب خواهد شد. در این مطلب به بررسی بعضی از مشکلات تغذیه ای
 سالمندان و نیازهای تغذیه ای آنها خواهیم پرداخت.
عوامل مؤثر در ایجاد مشکلات تغذیه ای سالمندان
   1 - عوامل جسمانی: مانند کاهش کل انرژی مورد نیاز، بیماری های مزمن، بی اشتهایی، تغییر در حس چشایی، خرابی دندان ها، بی تحرکی، ناتوانی جسمی، مشکلات گوارشی، تداخلات دارویی و یا تداخل غذا و داروها.
2 - مشکلات روحی و روانی: افسردگی، تنهایی و غم از دست دادن همسر.
3 - مشکلات اقتصادی: درآمد کم، کمبود امکانات برای تهیه و طبخ غذای مناسب و زندگی در آسایشگاه.
نیازهای تغذیه ای سالمندان
انرژی
با افزایش سن، میزان نیاز به انرژی کاهش می یابد که می تواند به دلیل کاهش فعالیت جسمی و کاهش توده عضلانی بدن باشد. در صورت دریافت انرژی بیش از حد نیاز مشکلات و عوارضی مانند چاقی، فشار خون، بیماری های قلبی- عروقی برای سالمند ایجاد می شود. میزان نیاز به انرژی برای هر سالمند متفاوت است و بر اساس وزن، قد، شرایط فیزیکی و سلامتی وی محاسبه می شود.
پروتئین
با افزایش سن، علاوه بر کاهش توده عضلانی، ذخیره پروتئینی بدن نیز کاهش می یابد و میزان نیاز به پروتئین با افزایش سن نه تنها کاهش نمی یابد، بلکه ثابت مانده یا افزایش می یابد، به ویژه در صورت ابتلا به بعضی بیماری ها و یا عفونت ها.
 16-14 درصد از انرژی دریافتی روزانه سالمندان باید از پروتئین ها به ویژه پروتئین های با کیفیت بالا تأمین شود. بعضی از سالمندان ممکن است به دلیل مشکلات مالی، پروتئین کافی دریافت نکنند که این مسئله باید مورد توجه قرار گیرد. البته میزان نیاز به پروتئین ها نیز در اشخاص مختلف با توجه به شرایط بدنی آنها متفاوت است و گاهی در بعضی از سالمندان بیمار، ممکن است نیاز به کاهش پروتئین دریافتی باشد.
مایعات
مصرف مایعات در سالمندان باید به مقدار کافی باشد. علایم کمبود آب در بسیاری از سالمندان ممکن است به صورت خشکی لب ها، گود افتادن چشم ها، تب، یبوست، کاهش حجم ادرار و تهوع باشد که این مسئله در مورد سالمندانی که در مناطق گرم زندگی می کنند بیشتر شایع است. استفاده از داروهای ادرارآور نیز از عوامل مؤثر در ایجاد کم آبی در سالمندان می باشد.
ویتامین ها و مواد معدنی
اغلب سالمندان علاقه زیادی به مصرف مکمل های ویتامینی دارند که باید از مصرف بیش از حد نیاز این مکمل ها
 خودداری شود.
در مورد ویتامین های محلول در آب، ویتامینهای خانواده B و C معمولاً کمبودی در سالمندان دیده نمی شود. مگر در سالمندان الکلی که کمبود ویتامین B1
می تواند وجود داشته باشد یا سالمندانی که دچار سوء تغذیه هستند. همچنین ممکن است بعضی از سالمندان به علت مشکلات دندان و یا مشکلات گوارشی از خوردن انواع سبزی و میوه پرهیز کنند، در حالی که این منابع غذایی تأمین کنند ویتامین C هستند. مصرف زیاد آنتی بیوتیک ها می تواند باعث کمبود ویتامین K شود.
کمبود ویتامین D ممکن است در سالمندان به ویژه در کسانی که از نور مستقیم آفتاب بی بهره هستند به وجود آید.
در مورد مواد معدنی باید گفت با رعایت یک برنامه غذایی صحیح می توان مواد معدنی مورد نیاز سالمندان را تا حد زیادی تأمین کرد. فقط باید به میزان کلسیم دریافتی که معمولاً مقدار مصرف آن در سالمندان به میزان توصیه شده نمی رسد توجه شود. عوامل متعددی در کمبود کلسیم در سالمندان نقش دارند. از جمله میزان جذب روده ای کلسیم، کار کلیه ها، متابولیسم استخوان ها، تداخل غذا و دارو، کم تحرکی و عدم مصرف کافی لبنیات به دلیل عدم تحمل لاکتوز. در صورتی که شیر و لبنیات به مقدار کافی مصرف نشود ممکن است نیاز به مصرف مکمل کلسیم باشد که البته تشخیص آن باید توسط پزشک و متخصص تغذیه صورت گیرد. مصرف سدیم هم باید در سالمندانی که مبتلا به فشار خون، مشکلات قلبی، کلیوی و دیابت هستند، محدود شود.
اساساً سالمندان عزیز باید اصول کلی زیر را مد نظر داشته باشند:
1 - مراجعه به موقع به پزشک و متخصص تغذیه جهت بررسی وضعیت سلامتی و تغذیه خود و پیروی از یک برنامه غذایی صحیح
2 - توجه و رسیدگی مناسب و به موقع، به بهداشت دهان و دندان
3 - مصرف 8-6 لیوان آب در روز
4 - استفاده از تمام گروه های غذایی و ایجاد تنوع غذایی در برنامه روزانه
5 - مصرف مقادیر کافی میوه و سبزی
6 - استفاده از نان های سبوس دار
7 - محدود کردن مصرف غذاهای چرب و شیرینی
8 - مصرف کافی لبنیات مثل شیر و ماست (حداقل 2 لیوان شیر یا ماست در روز)
   9 - سالمندانی که دچار بی خوابی هستند، از مصرف قهوه و چای در بعدازظهر و شب خودداری کنند و یک فنجان شیر گرم قبل از خواب مصرف کنند.
10 - از مصرف چای تا 2 ساعت بعد از غذا اجتناب نمایند و در صورت امکان از لیموترش تازه در کنار غذا جهت جذب بهتر آهن غذا استفاده کنند.
11 - قرار گرفتن در معرض نور آفتاب به مدت نیم ساعت در روز و استفاده از لباس های رنگ روشن برای تأمین ویتامین D
لازم توصیه می شود.
12 - به کلیه سالمندان محترم توصیه می شود با توجه به شرایط بدنی خود، نرمش و تحرک روزانه را هر چند به مقدار کم آغاز کنند. حتی 20 دقیقه پیاده روی سبک در هوای آزاد
 می تواند در ایجاد نشاط و سلامت سالمندان بسیار مؤثر واقع شود و برای انجام فعالیت های سنگین هم بهتر است ابتدا با پزشک خود مشورت کنند.
خانواده های سالمندان با توجه به حساسیت این دوران از نظر وضع جسمی، روحی و تغذیه ای با حمایت عاطفی از سالمندان و همچنین تهیه غذاهای مطبوع و خوش طعم، همکاری در خرید و تهیه غذا و توجه به مشکلات احتمالی دیگر، می توانند شرایط مطلوبی را برای سالمندان فراهم آورده و میزان مشکلات این دوران را تا حد امکان کاهش دهند.

* کارشناس ارشد معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شیراز