چگونه بچه های حرف گوش کنی داشته باشیم؟
بدرالملوک یگانه                                                                                                                                  قسمت دوم و پایانی
روش «تو می توانی این کار را بکنی»
در بسیاری از مواقع بچه ها از پدر یا مادرشان می پرسند «چه باید بکنم؟» در این مواقع دادن جواب به فرزندانمان لزوماً مفیدترین پاسخ نیست. دو دلیل داریم: نخست آنکه به شکلی غیرمستقیم به فرزندمان بگوییم که او توانایی لازم برای حل مسئله را ندارد و نمی تواند به تنهایی با مشکلی که برای او پیش آمده روبرو شود. دوم اینکه جواب ما
 می تواند مشاجره و منازعه ای ایجاد کند. در بسیاری از مواقع فرزند ما سؤال و درخواستی دارد و وقتی به درخواستش جواب می دهیم آن را نمی پسندد و رد می کند: «نه این حرف شما درست نیست، آموزگارمان این را قبول ندارد» حالا ما عصبانی می شویم که فرزندمان سؤالی کرده، ما هم جوابش را داده ایم اما او جواب ما را قبول ندارد.
وقتی درخواست و سؤال فرزندمان درباره یک تکلیف یا برنامه تعیین شده از سوی مدرسه و یا یک موضوع میان فردی است، از فرزندتان بپرسید: «خودت چه نظری داری؟» «چه اتفاقی می افتد اگر تو...؟» «چه امکانات دیگری هست؟ فکر کن ببین قبلاً چه کرده ای؟» این عبارات مسئولیت را دوباره بر دوش فرزندتان می اندازد.
وقتی به فرزندتان می گویید: «می توانی این کار را بکنی» در واقع می گویید که به او اعتماد و اطمینان دارید. این قدرتمندترین عبارتی است که در کار تربیت و بزرگ کردن فرزندتان می توانید بر زبان برانید. این روش به عزت نفس فرزند شما می افزاید و سبب می شود تا او نسبت به پدر و مادرش احساس مثبتی داشته باشد.
زمان پیوستن به مخالف
اگر فرزندتان اهل مجادله و بحث و گفتگو است برای کاستن مشاجره به مخالف بپیوندید. برای این کار می توانید روشهای مختلفی را به کار برید:
1 -   به شکلی مبالغه آمیز اما مهربان نظر او را تأیید کنید.
کودک: شما هیچ وقت کاری برای من نمی کنید.
والد: بله حق با توست. من هیچ وقت اجازه نمی دهم دوستت را به خانه دعوت کنی، من هیچ وقت برای تو لباس نو نمی خرم، تو را به کلاس پیانو نمی برم.
کودک: نه منظور من این نبود می خواستم بگویم که…
توجه داشته باشید که هدف تمسخر فرزند نیست بلکه تأکید بر لحن مبالغه آمیز است. وقتی این کار با مهربانی انجام شود، توجه را به اصل مطلب جلب می کند. شاید حتی فرزندمان با ما بخندد.
2 - به فراسوی خشم او نگاه کنید تا دلایل ناراحتی اش را بفهمید:
    مادر: سلام، چه حال؟ چه خبر؟
کودک: خیلی بد. اون چه شلواری است که پوشیدی؟
مادر: چقدر دلم می خواد بغلت کنم (بعد به سمت کودک می رود و او را در آغوش می کشد) بشین تا برات یک لیوان نوشیدنی بیارم. این مادر وقتی دید دخترش نشست که او برایش نوشیدنی بیاورد و بعد شروع کرد درباره یکی از دوستانش که با صدای بلند به او حرف بدی زده بود شکایت کند، حیرت زده شد.
3 - با او همسو و هم جریان شوید. مجازات نپذیرفتنش را با او در میان  بگذارید.
فرزند: برام مهم نیست که چی میگید. من نمی خوام تکلیفهای مدرسه مو انجام بدم. دلم می خواد مسابقه فوتبالو تماشا کنم.
والد: انتخاب با خودته. اما اگه من جای تو بودم بیشتر فکر
می کردم. می دونی اگه تکالیف مدرسه ات رو انجام ندی جریمه میشی.
    * روش 1، 2، 3
وقتی از فرزندمان انجام کاری را می خواهیم و او طفره می رود، تا عدد 3 شمارش می کنیم. اگر به عدد 3 رسیدیم و فرزندمان واکنش مثبت نشان نداد، باید مجازاتی برای او در نظر بگیریم، مجازات
می تواند اشکال مختلف داشته باشد مثلاً می تواند این باشد که اگر فرزندتان دیر به رختخواب برود برایش قصه نخواهید خواند. اما حتی اگر مجبور شویم تا عدد 3 شمارش کنیم اگر کار انجام شد باید از کودک تشکر نماییم.
    حفظ آبرو
این صحنه را مجسم کنید:  از روش 1، 2، 3 استفاده می کنیم و فرزندمان با اکراه از روی کاناپه بلند می شود تا به اتاق خوابش برود. ممکن است کودک در حالی که دارد از کنار شما رد می شود بگوید: «دارم میرم، اما از شما متنفرم» یا «میرم اما همه اسباب
ازی هام رو می شکنم» توجه داشته باشید که کودک با این حرف در واقع می خواهد حفظ آبرو کرده باشد. از آنجایی که کودک در دنیای امر و نهی بزرگترها زندگی می کند، می خواهد ضمن آنکه مطابق گفته آنها کارش را انجام می دهد، اعتراض هم کرده باشد. توجه داشته باشید که حتی اگر کودک در آخرین لحظه به دستور شما عمل می کند
 و در ضمن اعتراضش را هم نشان می دهد، اشکالی ندارد. اما اگر در این اعتراض به بدگویی و ناسزا و بی ادبی فرزندتان مواجه شدید  باید به وی بگویید که رفتار توهین آمیزش را تحمل نمی کنید و او را مجازات خواهید کرد.
پیامدها و انتخاب ها به جای مجازات
هر کاری در زندگی ما پیامدی دارد. اگر پول برق را نپردازیم اداره برق برقمان را قطع می کند. اگر کارمان را خوب انجام ندهیم یا سر کارمان حاضر نشویم اخراج می شویم. پدر و مادر باید بگذارند که
بچه ها پیامد کارشان را تجربه کنند تا مسئولیت را بیاموزند، توجه داشته باشید که پیامد همان مجازات نیست. مفهوم مجازات روحیه خوبی ایجاد نمی کند. تولید خصومت می کند و میل به تلافی را در شخص به وجود می آورد. از این ها که بگذریم رفتار درست را هم آموزش نمی دهد. پیامدها می توانند دردناک باشند، اما در ضمن می توانند مثبت و خوشایند باشند. با توجه به بررسی های به عمل آمده، پاداش بیش از نتیجه ناخوشایند به یادگیری کمک می کند. اما در مجموع از هر دو فرصتی که پیش می آید مطلبی می آموزیم. «اگر شما دو نفر درباره اینکه کدام کانال تلویزیون را ببینید به توافق نرسید، هیچ کدام حق تماشا کردن تلویزیون را نخواهید داشت» «اگر در انجام دادن کارهای منزل به من کمک نکنی فرصتی برای اینکه تو را به خانه دوستت ببرم پیدا نمی کنم». بعضی اوقات ممکن است فرزند شما بگوید: «برایم مهم نیست که با من چه می کنید» حرف او را باور نکنید. از سوی دیگر ممکن است پدر و مادر به این نتیجه برسند که تحمیل یک پیامد مؤثر نیست زیرا می بینند که بارها و بارها باید آن را تکرار کنند. توجه داشته باشید که در بسیاری از مواقع، بچه ها می خواهند پدر و مادرشان را امتحان کنند. چه بهتر که شما ثابت قدم باشید و روی حرفتان بایستید.
به قول خود وفا کنید
یکی از کارهایی که سبب می شود احترام بچه ها به ما کم شود این است که حرفی بزنیم و قولی بدهیم و بر سر آن نایستیم. ممکن است به فرزندتان قول بدهید که بعداً با او بازی می کنید و یا او را در تعطیل آخر هفته به سینما می برید. یا با روحیه ای عصبانی به فرزندتان می گویید که دیگر حق تماشای تلویزیون را ندارد. وقتی به گفته خود عمل نمی کنید حرفتان بی معنی می شود و اعتبارتان را از دست می دهید.
گوش بدهید و بیاموزید
اگر بیاموزید شنونده خوبی باشید، فرزندانتان بیشتر با شما درباره خودشان حرف خواهند زد. گوش دادن همدلانه یعنی اینکه با تمام وجود به سخن فرزندتان گوش بدهید؛ یعنی حرفهایش را به نوعی تکرار کنید تا بداند که به صحبت های او گوش داده اید؛ یعنی از او سؤالاتی بکنید که صرفاً با بله و نه به آن جواب ندهد. در صحبت هایتان
نباید اثری از سرزنش باشد گوش دادن پویا و مؤثر یعنی آنکه خودتان را به جای فرزندتان بگذارید و از زاویه دید او به دنیا نگاه کنید و سرانجام اینکه گوش دادن به معنای سخنرانی کردن نیست. گوش دادن فرصت مناسبی برای آموختن است. منظور این نیست که به فرزندتان بگویید چه باید می کرد و چه نباید می کرد. گوش دادن همدلانه سببی است تا روابط شما و فرزندتان در سطح عالی و مطلوب قرار بگیرد. گوش دادن همدلانه یعنی خوب گوش دادن، داوری نکردن و تلاش برای درک احساسات طرف مقابل، موضوعی مهم در برقراری یک رابطه مثبت است.
روش پیشگویی
توجه داشته باشید که همه بچه ها مراحلی را طی می کنند که رفتارشان سخت و مسئله ساز می شود. بسیاری از رفتارهای بچه ها در مواقعی نامطلوب است. یکی از روانشناسان برجسته معتقد است که در جریان رشد، بچه ها مرتب به جلو و عقب متمایل می شوند. بسیاری از بچه ها بین وابستگی و استقلال در نوسان هستند. پدر و مادر لازم است که فرزندان خود را با دید مثبت نگاه کنند، به این فکر کنند که فرزندانشان هر چه جلوتر بروند موانع و مشکلات را از سر راه خود برمی دارند
 و به موفقیت های بزرگتری می رسند. چه بهتر که پدر و مادر این دیدگاه مثبت خود را با فرزندانشان نیز در میان بگذارند. این گونه زمینه برای پیشرفت و رشد و بالندگی فراهم تر می شود.
به فرزندان خود کمک کنیم تا درباره موضوعات دشوارشان صحبت کنند
زندگی پر از حوادث غم انگیز و ناخوشایند است، بیماری، حوادث، مرگ و میر، دزدی و بدرفتاریهای جنسی از جمله مشکلاتی هستند که می توان به آنها اشاره کرد. هر قدر تلاش کنیم که از خود و فرزندانمان در برابر حوادث ناخوشایند حراست کنیم، واقعیت این است که این حوادث برای ما و برای آنها اتفاق خواهند افتاد. در این شرایط چه بهتر که به فرزندان خود ابزاری بدهیم تا بتوانند از آن برای برخورد با حوادث ناخوشایند زندگی استفاده کنند. برای رسیدن به این مهم لازم است به نکات زیر توجه کنید:
1 - مانند سایر موارد زندگی خلاصه و مختصر صحبت کنید.
2 - صادق باشید.
3 - به فرزندان خود اطمینان خاطر بدهید که اتفاقات بد روی نخواهند داد.
4 - به فرزندانتان کمک کنید تا زندگی را در لحظه اکنون در نظر بگیرند و به «چه می شود اگر» توجه نکنند.
5 - بچه ها را برای مسائل احتمالی آماده کنید، اما بیش از اندازه به جزئیات مسائل نپردازید.
احساس گناه
پدرها و مادرها درباره احساس گناه زیاد حرف می زنند.  ممکن است شما هنگامی که این مطلب را می خوانید احساس گناه کنید و به این نتیجه برسید که تاکنون با بسیاری از موضوعات زندگیتان برخورد خوب و به جایی نداشته اید. ما از اینکه داد می زنیم احساس گناه
 می کنیم. از اینکه به قدر کافی در منزل نیستیم احساس گناه می کنیم. از اینکه زود عصبانی می شویم احساس گناه می کنیم. از اینکه درست به حرف فرزندمان گوش نمی دهیم احساس گناه می کنیم. احساس گناه کار درستی نیست. پدر و مادر با احساس گناه کردن در واقع به خود
 می گویند «من پدر یا مادر خوبی نیستم» «من خراب کردم» خودمان را به خاطر رفتارمان تحقیر می کنیم. کسی که احساس گناه کند انرژی اش
 کاهش می یابد. با احساس گناه جسم خود را ناراحت می کنیم. باید بیاموزیم که احساس گناه را به انرژی مؤثر و مفیدتری تبدیل کنیم. از احساس گناه در نهایت برای بهبود رفتارتان استفاده کنید. در ضمن نسبت به زحماتی که متقبل می شوید، به دیده مثبت تری نگاه کنید. شما در هر شبانه روز دارید به فرزندتان خدمت می کنید. به هر صورت پدری و مادری کردن از دشوارترین کارهاست.
کار گروهی: وقتی پدر و مادر مخالفت می کنند
قبول کنید که روش همسر شما برای تربیت فرزندان لزوماً با روش شما یکی نیست. می توانید هم به روشهای خود و هم به روشهای او فرصت مجال بدهید. مادر از خواندن قصه برای فرزندانش استقبال می کند.
 اما پدر ورزش و تفریحات بیرون از خانه را بیشتر دوست دارد. بچه ها تحت تأثیر شخصیت های متفاوت پدر و مادر سود می برند.
 بچه ها لازم است که از ایمنی و امنیت ناشی از زندگی مشترک پدر و مادرشان مطمئن باشند. وقتی پدر و مادر در حضور فرزندانشان مخالف یکدیگر حرف می زنند، بچه ها رنج می برند و متضرر
 می شوند. از سوی دیگر وقتی پدر یا مادر می خواهند نقش آدم خوبه را بازی کنند کسی در این میان سودی عایدش نمی شود. بچه ها
می مانند که باید به چه کسی وفادار باشند. ممکن است نسبت به والد بد خشمگین شوند و در آینده با او برخورد خصمانه تری داشته باشند. از سوی دیگر، والدی ممکن است از دست والدی که حالت والد خوبه را گرفته عصبانی شود. پس با حمایت از یکدیگر به اقتدار پدر و مادر کمک کنید و احساس امنیت خاطر در خانواده را بیافزایید.
وقتی سیاست ها کارگر نمی افتند
باید توجه داشت که هیچ روشی نیست که همیشه و در مورد همه فرزندان نتیجه مطلوب بدهد. بعضی از والدین هم فکر می کنند هر کاری که بکنند بی فایده است. می گویند همه روشها را امتحان کرده اند
 و بی نتیجه بوده است. در این زمان بهتر است که به متخصصان امور تربیت فرزندان مراجعه کنید.
تعریف و تمجید اعجاز می کند
بهترین و قدرتمندترین راه انگیزه دادن به بچه ها تعریف و تمجید و تشویق آنها است. اما اگر خوب توجه کنید می بینید ما تنها زمانی با آنها حرف می زنیم که یا با آنها کاری داریم و یا آنها را از انجام دادن کاری منع می کنیم. بچه ها ذاتاً دوست دارند که با کارشان مورد توجه ما قرار بگیرند. بچه ها تأیید و تصدیق پدر و مادرشان را
 می خواهند، هر چند همیشه به ظاهر این طور نیست. توجه داشته باشید که از روش تحسین تلخ استفاده نکنید. به عبارت دیگر یک تحسین را با یک انتقاد، به دنبال هم نیاورید. «متشکرم که کیسه ها را برایم آوردی، اما امروز صبح که به تو احتیاج داشتم کجا بودی؟» در این جمله عبارت دوم فایده و اثربخشی عبارت اول را بی اثر می کند.
در مواردی وقتی فرزندانمان با هم منازعه یا مشاجره می کنند ما اغلب سرشان داد می کشیم که این کار را نکنند. این گونه آنها به خاطر دعوایشان توجه ما را به خود جلب می کنند. چه بهتر است زمانی به بچه ها
 توجه کنید که به اتفاق و در همکاری با هم کاری را صورت می دهند. وقتی با هم منازعه نمی کنند از آنها تعریف کنید. وقتی با هم بازی
می کنند به آنها آفرین بگویید.
این عبارات را از فهرست کلامتان حذف کنید.
«تو این کار را کردی؟»، «چرا این کار را کردی؟»، «چرا این کار را نکردی؟»، «کی قراره این کار را بکنی؟»، «تو هرگز…»، «تو همیشه….»،
 «صد بار به تو گفتم که…»، «من که به تو گفتم»، «وقتی من به سن تو بودم…» از به کار بردن هر عبارتی که به جای رفتار و عمل، خود کودک را مورد حمله قرار می دهد خودداری کنید. «تو تنبل، بد، شلخته،
بی ادب و… هستی» «خفه شو» ناسزا نگویید حرف رکیک نزنید.
از عبارات زیر در صحبت هایتان استفاده کنید:
«دوستت دارم»، «تو خیلی عزیزی»، «لطفاً»، «متشکرم»، «به تو احتیاج دارم»، «کارت عالی بود»، «خیلی به من کمک کردی، به راستی که متشکرم»، «خیلی زیبا شده ای»، «می خواهی در این باره حرف بزنی؟»، «دوست دارم نظر تو را بدانم»
نتیجه
بچه ها هر طور که زندگی کنند،  آن را یاد می گیرند. اگر بچه ها
 با انتقاد زندگی کنند انتقاد کردن را یاد می گیرند. اگر بچه ها با خصومت زندگی کنند، جنگیدن را یاد می گیرند، اگر بچه ها مسخره شوند، خجالتی می گردند. اگر بچه ها شرمنده شوند، احساس گناه
می کنند. اگر بچه ها با شکیبایی زندگی کنند، صبر کردن را یاد می گیرند. اگر بچه ها مورد تعریف و تمجید قرار بگیرند، تشکر کردن را می آموزند. اگر بچه ها تصدیق و تأیید شوند، می آموزند که خودشان را دوست بدارند. اگر بچه ها منصفانه زندگی کنند، عدالت را می آموزند. اگر بچه ها
 با مهر و ملاحظه بزرگ شوند، احترام را یاد می گیرند. اگر بچه ها با احساس امنیت خاطر زندگی کنند، به خودشان و به اطرافیانشان ایمان پیدا می کنند. اگر بچه ها در محیط دوستانه بزرگ شوند، دنیا مکان زیبایی برای زندگی کردن می شود.