روزنامه عصر مردم

زمين هاي حاصلخيز براي توسعه پايدار

پيشروي بيابان ها، فروسايي زمين در نواحي خشک، نيمه خشک و مناطق نيمه مرطوب را در بر مي گيرد و عوامل دخيل در پيدايش آن در وهله اول فعاليت هاي انساني و تغييرات آب و هواست.
 شايان ذکر است که پيشروي بيابان ها به مفهوم توسعه بيابان هاي از پيش موجود نيست. اين فرآيند در حقيقت به اين دليل رخ مي دهد که
 زیست بوم هاي نواحي خشک که بيش از يک سوم
 کره زمين را در بر مي گيرند شديداً در معرض استفاده بيش از حد و عدم بهره برداري صحيح از زمين قرار دارند. فقر، نبود ثبات سياسي، جنگل زدايي
 و تخريب جنگل ها، چراي بيش از حد دام ها
و روش هاي نامناسب و نادرست آبياري همگي
 مي توانند   به کاهش ميزان حاصلخيزي زمين بينجامند.
    پيشروي و توسعه بيابان ها زندگي بيش از 250 ميليون نفر را در سراسر جهان مستقيماً تحت تأثير قرار داده و در عين حال زندگي قريب به يک ميليون نفر را در بيش از صد کشور به مخاطره
مي اندازد، مردمي که اکثراً در فقيرترين، محروم ترين
 و ضعيف ترين کشورها به لحاظ مسائل سياسي به سر مي برند.
راه حل بديع و مبتکرانه
بيابان زدايي به منظور تضمين حاصلخيزي دراز مدت در مناطق مسکوني نواحي مربوطه، ضروري است. متأسفانه تلاش هايي که در همين راستا در گذشته صورت پذيرفته، همگي به شکست انجاميده و معضل فروسايي زمين در سراسر نقاط دنيا رو به وخامت گذارده است. به دنبال نياز به يافتن راهکاري تازه و نو، دولت هاي 170 کشور جهان، در ماه مارس سال 2002 ميلادي به کنوانسيون بيابان زدايي سازمان ملل متحد پيوسته اند.
هدف از انعقاد اين کنوانسيون ارتقاي اقدامات مؤثر از طريق برنامه هاي محلي مبتکرانه و نيز همکاري هاي حمايتي بين المللي است. به موجب اين کنوانسيون هرگونه تلاش در جهت محافظت از زمين هاي مناطق خشک در دراز مدت انجام خواهد گرفت چرا که عوامل دخيل در پيدايش اين فرآيند، متعدد و در عين حال بسيار پيچيده اند و پهنه گسترده اي را در بر مي گيرند که مسائلي نظير الگوهاي تجارت جهاني و روش هاي ناپايدار مديريت اراضي را در خود جاي داده است.در اين راستا تغييراتي بس شگرف و به معناي واقعي کلمه چه در سطح محلي و چه در سطح بين المللي بايد صورت پذيرد.
توسعه پايدار
کنوانسيون فصل جديدي را در بيابان زدايي و ستيز با آن مي گشايد، اما اين تازه ابتداي راه است. کشورها به طور اخص در حال تجديد نظر و بررسي برنامه هاي اجرايي هستند. مضاف بر آن توجه دولت ها به مسائلي نظير رشد و افزايش آگاهي، افزايش ميزان تحصيلات و برنامه هاي آموزشي در کشورهاي در حال توسعه و توسعه يافته معطوف است.
جهت پيشروي بيابان ها تنها هنگامي معکوس
 مي شود که تغييرات شگرف در گرايش ها و رفتار هاي
 محلي و بين المللي پديد آيد. اين تغييرات قدم به قدم ما را در به کارگيري پايدار زمين و امنيت غذايي براي جمعيت در حال رشد جهان رهنمون مي سازد.
به اين ترتيب بيابان زدايي به معناي واقعي تنها بخشي از هدفي به مراتب عظيمتر است و آن عبارت است از توسعه پايدار کشورهاي متأثر از خشکسالي و پيشروي بيابانها.
تجارب ايران در امر بيابان زدايي
فلات مرکزي ايران يکي از معروف ترين مناطق خشک جهان محسوب مي شود. ايران با مساحت 165 ميليون کيلومترمربع در جنوب غربي آسيا و در نوار خشک جهان قرار گرفته است. 80 درصد از کل سرزمين ايران از آب و هواي خشک و نيمه خشک برخورداراست و به اين ترتيب در معرض خطر فرآيند پيشروي بيابان ها قرار دارد.
ميانگين سالانه ريزش باران در بيابان هاي ايران کمتر از 50 ميليمتر است اين در حالي است که همين ميزان در مورد کل کشور به 320 ميليمتر در سال بالغ مي شود. بيابان ها و مناطق بياباني بر روي هم 34 ميليون هکتار از اراضي ايران را به خود اختصاص مي دهند و 12 ميليون هکتار نيز ماسه اي بوده و يا از شن و ريگ روان پوشيده شده است.
به رغم اينکه عوامل زيست محيطي، تغييرات آب و هوايي و کمبود بارش کافي نقشي بسزا در فروسايي زمين و پيشروي بيابان ها دارند، در برخي از موارد فعاليت هاي انساني را نيز بايد در زمره اين گروه قرار داد. فرآيندهاي فروسايي زمين و پيشروي بيابان ها در ايران در دهه هاي اخير به دليل عوامل زیر تسريع شده است:
الف) جمعيت ايران در ظرف 20 سال گذشته دو برابر
شده است. در همين راستا نياز به محصولات کشاورزي و فرآورده هاي روستايي مردم را مجبور به استفاده از زمين كرده تا بدون توجه به توانش و ميزان حاصلخيزي جنگل ها و مراتع آنها را به زمين هاي زراعي تبديل كنند.
ب) چراي بيش از حد دام ها در مراتع و استفاده بي رويه از اين مناطق بسيار شايع است.
پ) استفاده بي رويه از چوب درختان و گياهان براي مصارف خانگي نظير پخت و پز و ساختار حرارتي منازل به همراه استفا ده بي رويه از منابع آبي راه را بيشتر به سوي فروسايي زمين فراهم مي سازد.
ت) آوارگان به دليل برطرف کردن نيازهاي خود در زمينه هاي تأمین سوخت، کشاورزي و پرورش گياهان در فروسايي حدود 2/1 ميليون هکتار از منابع طبيعي سهيم بوده اند.
حرکت شن هاي روان به منزله نوعي از پيشروي بيابان ها تلقي مي شود که خطري بزرگ را متوجه ايران مي كند. خسارات ناشي از پيشروي ريگ هاي روان هر ساله رو به تزايد گذارده است. نخستين اقدام جدي در زمينه مهار ريگ هاي روان در سال 1965 ميلادي (برابر با سال 1344 هجري شمسي) در مورد 100 هکتار از اراضي به مورد اجرا گذارده شد.
امروزه چنين تلاش هايي آنقدر به لحاظ دامنه و ابعاد توسعه يافته است که پروژه هاي تثبيت
 ريگ هاي روان و برنامه هاي بيابان زدايي سالانه حدود يک ميليون هکتار از اراضي را در بر مي گيرد.
اقدامات مبتکرانه در خصوص تثبيت شن ها و ريگ هاي روان شامل مراحل و روش هاي زیست مهاری، مکانيکي و شيميايي است و فعاليت هايي
 نظير کاشت نهال، بذرافشاني، محصور سازي اراضي و استفاده از نفت خام به منظور محافظت از ريشه هاي گياهان را در بر مي گيرد. تاکنون بيش از 4 ميليون هکتار از مناطق بياباني و باير ايران احيا شده اند.
در اين ارتباط يکي از عمده ترين اين تلاش ها
 برنامه اجرايي ملي است که در سال 1992 آغاز شد. دست اندرکاران اين برنامه در نظر دارند تثبيت ريگ هاي روان و بيابان زدايي 10 ميليون هکتار از اراضي فروسايي شده را عملي سازند. فعاليت هاي
 ايرانيان در مدت 28 سال در زمينه تثبيت شن و ريگ روان و بيابان زدايي مجموعه ارزشمندي از تجارب و تخصص هاي تکنيکي را به دست
 مي دهد. بيابان زدايي مسئله اي جهاني بوده و تنها به مناطق جغرافيايي خاص محدود نمي شود.
 در عين حال جمهوري اسلامي ايران فعالانه با کشورهاي متأثر از اين فرآيند و آژانس هاي علاقمند به همکاري هاي دو جانبه، همکاري كرده است. اين خود نشان دهنده تعهدات ايران در زمينه هاي
 مذکور و نيز در زمينه ائتلاف جهاني عليه فروسايي زيست محيطي بالاخص بيابان زدايي است.برخي از فعاليت هاي بين المللي در اين زمينه که توسط جمهوري اسلامي ايران صورت گرفته است. شامل برگزاري کنفرانس هاي بين المللي، ميزباني جلسات منطقه اي در راستاي همکاري با اسکاپ (ESCAP)، برنامه محيط زيست سازمان ملل متحد (UNEP)، فائو (سازمان خواروبار و کشاورزي ملل متحد (FAO)، همکاري سه جانبه (ايران، کميسارياي عالي پناهندگان سازمان
 ملل متحد) (UNHCR) و صندوق بين المللي توسعه کشاورزي (IFAD) به منظور احياي مناطق بياباني شده از طريق اسکان آوارگان افغاني است. همان گونه که پيشتر نيز مطرح شد تلاش هاي
 دراز مدت در جهت مهار پيشروي بيابان ها و نيز تثبيت شن و ريگ روان تجارب و تخصص هاي ارزشمندي را عايد ايران ساخته است که ما مايليم آنها را در اختيار کشورهايي که داراي شرايط مشابه هستند قرار دهيم.
در مقابل ما نيز به بعد جهاني اين تلاش ها واقفيم و درصدد همکاري هاي مثمر ثمر با دولت ها،
 سازمان ها و مؤسساتي هستيم که در زمينه مهار پيشروي بيابان ها و تثبيت شن و ريگ روان بتوانند موجب غناي تجارب و تخصص هاي مربوطه شوند.

غذاهای سوئدی
«دوستدار محیط زیست »می شوند
کشور سوئد قصد دارد با ارائه برچسبهای دوستدار محیط زیست
 برای محصولات غذایی خود، مصرف کنندگان را در انتخاب محصولات پاک و کم مصرف در راستای کاهش انتشار گازهای گلخانه ای هدایت کند. به گزارش مهر، سوئد اولین کشوری خواهد بود که برچسب " دوستدار محیط زیست" را بر روی محصولات غذایی خود خواهد زد. این کشور امیدوار است مصرف کنندگان بتوانند با استفاده از این برچسبها محصولات سبزتر و پاکتری را خریداری کنند. شرکت لبنیاتی در شمال استکهلم اولین شرکتی خواهد بود که از این برچسبها در ازای کاهش میزان مصرف انرژی خود استفاده خواهد کرد. استفاده از این برچسبها کاملاً داوطلبانه بوده و شرکتهای داوطلب باید به گونه ای کاهش دادن انتشار گازهای گلخانه ای کارخانه های خود را به اثبات برسانند.به گفته مشاور فدراسیون مزارع سوئد، تنها چیزی که می توان تضمین کرد، ایجاد بهبود در میزان انتشار گازهای گلخانه ای است این بهبود می تواند به مفهوم کاهش انتشار این گازها از 5 درصد تا 80 درصد باشد.
بر اساس گزارش نیوساینتیست، برخی معتقدند چنین ساختاری برای مهار انتشار گازهای گلخانه ای چندان کارساز نخواهد بود زیرا بسیاری از شرکتها به دلیل نداشتن علم کافی به هیچ وجه متوجه میزان انتشار گازهای گلخانه ای ناشی از تولید، حمل و نقل و مصرف کالاهای خود نیستند و بر همین اساس توجهی به چنین ابداعی نخواهند داشت اما به گفته مشاور فدراسیون مزارع سوئد، به دلیل اینکه هر محصول به صورت مجزا تأیید و برچسبدار خواهد شد، چنین ساختاری قطعاً تأثیر چشمگیری در جلب توجه شرکتهای جهان نسبت به بحران آلودگی هوا خواهد داشت.
 
لاستیکهای پرتقالی برای خودروهای دوستدار محیط زیست!
شرکت تولید کننده لاستیکهای خودرو به منظور کاهش آسیبهای زیست محیطی ناشی از لاستیکهای اتومبیل، نمونه های
جدید محصولات خود را با استفاده از روغن هسته پرتقال تولید کرده است. شرکت یوکوهاما که در زمینه تولید تایر یا لاستیک چرخ اتومبیل فعالیت دارد به تازگی نمونه ای از محصولات خود را روانه بازار کرده است که 80 درصد از آن از مواد غیر نفتی و از روغنی برگرفته از هسته پرتقال تولید شده است.این محصول که نام Super E-spec بر روی آن گذارده شده است موفق به کسب جایزه برتر مجله پاپیولار مکانیکز در سال 2008 شده است. در حال حاضر این نوع از لاستیکها در تکمیل ساخت اتومبیلهایی مانند تویوتا پریوس استفاده می شود.به گفته مقامات یوکوهاما، این لاستیک ترکیبی از روغن به دست آمده از پرتقال و لاستیک طبیعی است تا به این شکل استفاده از مواد نفتی بدون تأثیرگذاری بر روی کارکرد لاستیکها کاهش یابد. به این شکل به دلیل کیفیت بالای لاستیکها و کم بودن میزان مقاومت چرخشی چرخها 20 درصد از میزان سوخت مورد نیاز اتومبیل کاهش خواهد یافت.از دیگر مواد طبیعی که تاکنون برای تولید لاستیکهای اتومبیل از آن استفاده شده است می توان به نشاسته ذرت و روغنهای گیاهی اشاره کرد. فرایند بازیافت این نوع از لاستیکها تجزیه آن و جداسازی لاستیکها از روغنهای گیاهی خواهد بود اما به دلیل گران بودن این فرایند لاستیکهای طبیعی معمولاً در مواردی مانند کف پوش زمینهای ورزشی و یا مواد اولیه کارهای هنری استفاده می شوند.