صفحه 16--16شهریور87
از قرض بترسید که مایه غم شب و ذلّت روز است.
حضرت محمد (ص)
بلخاری:
حکمت در "شاهنامه" فلسفهورزی صرف نیست
رئیس پژوهشگاه هنر فرهنگستان هنر تصریح کرد: حکمت در شاهنامه فردوسی معنایی بس عامتر از آنچه امروز به نام فلسفه مراد میگیریم واجد است.
به گزارش خبرنگار مهر، نشست "مفهوم شناسی حکمت در شاهنامه" عصر روز پنجشنبه با سخنرانی حسن بلخاری در شهر کتاب مرکزی برگزار شد.
بلخاری در ابتدای این نشست گفت: اجازه بدهید من بحثم را بنا بر سنتهای آکادمیک با یک سئوال شروع کنم و آن اینکه آیا اصطلاح حکیم که برای فردوسی به کار میرود و حکمتی که بسیار در شاهنامه به کار رفته فردوسی را در سطح وهمسنگ و همشأن حکیم ابوعلی سینا قرار میدهد یا نه و آیا میتوان گفت که حکمت به کار رفته در شاهنامه ارتباطی با فلسفه دارد؟ آیا کلمه حکمت و حکیم در قاموس شاهنامه فردوسی نسبت مستقیم با فلسفه آن زمان دارد، یا جهان فردوسی و شاهنامه بهتمامی از جریان فلسفی آن روزگار جداست؟
او افزود: قطعاً شاهنامه کتاب فلسفه نیست. کتاب تاریخ و حماسه و اسطوره است. در هیچ کجای این کتاب از ماهیت وجود سخن به میان نرفته است و از مراتب وجود و تشکیک نور سخنی نیست. حتی با اینکه شاهنامه تقید و تعهدی نسبت به فلسفه عظیم ایران باستان دارد اما مثلاً جدی ترین بحث حکمای پهلوی یعنی تشکیک در نور و یا مراتب نور در شاهنامه ظهور و بروز ندارد. لذا در نگاه اول بهصراحت میتوان گفت: شاهنامه کتاب فلسفه نیست، کتاب اسطوره است. یعنی حکمت ما مترادف فلسفه نیست و ما در قرون گذشته یک نوع لاابالیگری در کاربرد فلسفه و حکمت با هم داریم.
رئیس پژوهشگاه هنر فرهنگستان هنر تصریح کرد: امروزه متفکران اصرار دارند بین حکمت و فلسفه مرز بکشند و معادل دقیق حکمت را تئوسوفیا میدانند .مرحوم کربن این را باب کرد.امروز بهسادگی اجازه کاربرد همزمان این دو را در یک قاموس معنایی مشترک نمیدهند، حکمت قصه خاص خودش را دارد و فلسفه هم قصه خاص خودش را دارد. فلسفه یک ریشه یونانی دارد اما حکمت یک قاموس دیگری دارد. امروزه در تفکیک معنوی این دو، متفکران مصرند، اما در گذشته این اصرار وجود نداشته است و چه بسیار کلمه حکمت به کار بردهاند که مرادشان فلسفه بوده است و چه بسیار کلمه فیلسوف گفتند که مرادشان حکیم بوده است.
او در مورد آغاز فلسفه اسلامی گفت: در قرون سوم یا چهارم فرهنگ ایرانی اسلامی اوج میگیرد و در اوایل قرن چهارم رسماً فلسفه اسلامی توسط فارابی پایهگذاری میشود. فارابی اولین فیلسوف جهان اسلام است. فارابی فلسفه اسلامی را بنیادگذاری کرده است به این معنی که با ابدعات خود مفاهیم جدیدی را بر فلسفه افزوده است. بعد از او ابن سینا را داریم. قرون 4 و 5 قرون بسیارمهمی هستند. در این دوران اصطلاح حکمت و فلسفه جابجا و در ترادف معنوی با همدیگر به کار میرود.
بلخاری سپس پرسید: آیا در اندیشه فردوسی حکیم، حکمت و فلسفه ازهم جدا شده یا نه؟ تفکیک شده یا نه؟ قبل از فردوسی شما گروهی را دارید که کمتر از آنها صحبت میشود اما بسیار مهمند؛ اخوان الصفا تأثیر بسیار زیادی را روی حکمت و فلسفه ما گذاشتند و میدانیم گرایش اینها ایرانی است و به شدت گرایش ایرانی دارند. ما یک متن و بستر داریم که در قلمرو آن تفاوتی بین حکمت و فلسفه موجود نیست. این استاد دانشگاه در مورد جایگاه ابن سینا در حکمت و فلسفه اسلامی گفت: از دیدگاه غربیها ابنسینا آنچه را که ارسطو گفته، بازگو کرده است اما واقعیت این است که وجوه شرقی در ابنسینا هم بسیار پررنگ هستند. ما فلسفه خاص خود را اشاعه دادیم و در این فلسفه مرز مشخصی میان حکمت و فلسفه نیست. به نظر بلخاری فردوسی هم تمایزی که ما میان حکیم و فیلسوف قایل هستیم قایل نیست و در این زمینه وی تابع فرهنگ عصر خویش است. فردوسی وقتی میگوید حکیم گاهی با همین معنا فیلسوف را به کار میبرد و گاهی میگوید فیلسوف با همین معنا حکیم را به کارمیبرد . یعنی فلسفه و حکمت نزد او هم کاملاً یکی هستند.
این پژوهشگر هنر اسلامی در مورد محور دوم بحث خود چنین گفت: فردوسی مفهوم حکمت را چگونه بیان کرده است؟ برای پاسخ به این سؤال شما باید ابتدا تعریفی از حکمت داشته باشید و بعد وارد اندیشه فرودسی بشوید.
او در مور نسبت فرودسی و شیخ اشراق هم گفت: زمان سرایش شاهنامه هنوز
شیخ اشراق به دنیا نیامده بود ولی شیخ اشراق که بین سالهای 480 تا 485 حکمت الاشراق را مینویسد قطعاً به شاهنامه رجوع کرده است. به همین جهت میتوان از تعریف شیخ اشراق برای نزدیک شدن به معنایی که فردوسی از حکمت داشته استفاده کرد. او حکمت ذوقی را در مقابل حکمت بحثی قرار میدهد.
شیخ اشراق میگوید بعضی حکیم هستند اما صاحب حکمت بحثی نیستند، مثل بایزید که اینها صاحب دریافت و شهود هستند ولی قادر به تبیین دریافتهای خود نیستند. به همین دلیل است که شخصی مثل ابن سینا در بحث خیال وقتی میخواهد کارکردهای مختلف قوه خیال وهمچنین قوای نفس را شرح بدهد سراغ آیه مشهور سوره نور میرود. اصلاً مفهوم حکمت تا حدودی تحت تأثیرآیات قرآنی بوده است. در قرآن، حکیم سه ویژگی دارد 1-علمش مال خودش نیست علم لدنی است 2- رویت باطن اشیاء را میکند 3- منتج به عمل است. پس در آن دوره فردوسی، حکمت را یک علم الهی خدادادی میداند که باطن اشیا را میبیند و قطعاً منتج به عمل می شود. این البته فلسفهورزی صرف نیست.
به نظر بلخاری در شاهنانه دو الگو برای مفهوم حکمت و حکیم وجود دارد یکی جاماسب است. ظاهراً تفاوتی بین جاماسب زرتشتی با جاماسب اسطورهای شاهنامه نیست. در تفکر شاهنامه جاماسب یک حکیم است که امر نهان بر او آشکار بود که این هم شهودی است. جاماسب نمونه حکیمی است که علمش مال خودش نیست گرچه صفت جاماسب ستارهشناسی است ولی به هر حال این ستاره شناسی با خرد و حکمت او پیوند خورده است. دومین نمونه بوذرجمهر است. بوذرجمهر هم مصداق مطلق حکمت و حکیم در شاهنامه است.
بلخاری در انتها گفت: در شاهنامه حکیم کسی است که علم لدنی دارد و مورد تعلیم الهی قرار گرفته است. او صرفاً فلسفهورز نیست و حتماً باید اهل عمل هم باشد. حکمت در شاهنامه چنین معنایی دارد. به همین جهت میتوان گفت که حکمت در شاهنامه معنایی بس وسیعتر از آنچه ما از فلسفه مراد میکنیم دارد . حکمت در شاهنامه اعتقاد به یک نظام اخلاقی هم معنا میدهد. حکیم در این منظومه فردی است که به دنبال انطباق رفتارش با مبانی فطری است.
آغاز همکاری دانشگاه ایتالیایی با موسسه آموزش عالی سوره
تفاهمنامه همکاری دانشگاه ساپینزا ایتالیا و موسسه آموزش عالی سوره با توافق مسئولان دو دانشگاه به مرحله اجرا رسید. به گزارش خبرگزاری مهر، واحد خبر حوزه هنری اعلام کرد: با امضای یک آئیننامه اجرایی در دانشکده معماری رم مرحله اجرایی تفاهمنامه همکاریهای دو دانشگاه ساپینزا رم و موسسه آموزش عالی سوره آغاز شد.
مطابق این آئیننامه از این پس دو دانشگاه نسبت به تبادل هیأت علمی و دانشجویان مقطع دکتری، مبادله مقالههای علمی و پژوهشی، سازماندهی نشستهای علمی مشترک و اجرای طرحهای پژوهشی اقدام میکنند. همچنین دانشگاه ساپینزا برای پذیرش دو نفر از استادان دانشکده معماری سوره برای تحصیل در مقطع دکتری اعلام آمادگی کرده است.
دانشگاه ساپینزا در کشور ایتالیا و شهر رم بزرگترین دانشگاه اروپایی است که سال 1303 تاسیس شده و نام آن به معنی دانش یا خرد است.
اهدای جایزه رسولاف در ششمین جشن تصویر سال
ششمین جشن تصویر سال از 10 تا 29 آذرماه امسال در خانه هنرمندان ایران برگزار و در بخش ویژه زیر 25 سال جایزه زندهیاد محسن رسولاف به برگزیدگان اهدا میشود.
به گزارش خبرگزاری مهر، جشنواره امسال در رشتههای عکاسی، گرافیک، کاریکاتور در کنار جشنواره فیلم تصویر هنرمند برگزار خواهد شد و هنرمندان برای شرکت در آن میتوانند تا پانزدهم مهرماه فرمهای شرکت را به دبیرخانه ارسال کنند. بخش عکس در رشتههای خبری، مستند اجتماعی، ورزشی، هنر و هنرمندان، و نگاهی دیگر برگزار میشود و شامل آثاری است که در فاصله نیمه دوم 86 تا نیمه اول 87 گرفته شده باشد. امسال دو بخش ویژه عکاسی از ورزش در محله های تهران و عکاسان از نگاه عکاسان نیز برای هنرمندان عکاس در نظر گرفته شده است.
بخش ویژه عکاسی از ورزش با همکاری معاونت
تربیت بدنی شهرداری تهران برگزار میشود و آثار منتخب بخش عکاسان از نگاه عکاسان در نمایشگاه تصویر سال به نمایش درمیآید. آثار ارسالی برای بخشهای مختلف عکس باید در اندازه 20 در 30 روی سی دی ارائه شوند و هر عکاس میتواند 10 قطعه تکعکس یا مجموعه ارسال کند.
دو بخش گرافیک و کاریکاتور با موضوع آزاد برگزار میشود و آثار جوانان زیر 25 سال با نظر هیأت داوری معرفی شده از طرف انجمن طراحان گرافیک ایران و خانه کاریکاتور و گروههای آزاد کاریکاتور انتخاب و به نمایشگاه راه خواهند یافت. آثار باید در اندازه 20 در 30 سانتیمتر روی سی دی ارائه شود و تعداد آثار برای بخش جوانان حداکثر پنج اثر است.
جشنواره فیلم تصویر هنرمند همزمان با جشن تصویر سال در خانه هنرمندان برگزار میشود و شامل فیلمهای مربوط به زندگی و آثار هنرمندان، پشت صحنه کار هنرمندان، مستند، کوتاه داستانی، تجربی، انیمیشن و ویدئو آرت است و هر روز در دو سالن بتهوون و ناصری خانه هنرمندان به نمایش درخواهد آمد. یکی از ویژگیهای جشن تصویر سال غیررقابتی بودن آن است. امسال در رویکرد ویژه به جوانان جایزه ویژه جوانان زیر 25 سال به یاد و نام محسن رسولاف اهدا خواهد شد که در 25 سالگی در سانحه هوایی پرواز قیرقیزستان به تهران درگذشت. جایزه این بخش به برگزیدگان رشتههای عکس، کاریکاتور، گرافیک و فیلم تعلق میگیرد.
هنرمندان علاقمند به شرکت در ششمین جشن تصویر سال میتوانند حداکثر تا پانزدهم مهرماه پس از تکمیل فرمهای شرکت که از طریق سایت
http://www.akkasee.com/ همکار این دوره جشن تصویر سال، در دسترس است، آثار خود را به دبیرخانه جشن در خیابان قائم مقام فراهانی، میدان شعاع، خیابان گلریز، پلاک 15، زنگ بالا تحویل دهند.
سرودههاي آييني دهبزرگي در «پنجرههاي هميشه باز»
مجموعهي شعرهاي آييني احد دهبزرگي با نام «پنجرههاي هميشه باز» منتشر شد. به گزارش ايسنا، شعري در مدح پيغمبر (ص) آغازگر اين شعرهاست و قالب کلي شعرها، غزل و مثنوي است، كه چند رباعي پيوسته نيز در ميان آنها وجود دارد. شعرهايي براي حضرت امير (ع)، حضرت زهرا (س) و يک مثنوي بلند براي امام حسن (ع) در اين مجموعه به چاپ رسيده و البته بيشتر شعرها در مدح امام حسين (ع) و عاشورايي است. يک مثنوي نيز براي امام رضا (ع) و امام باقر (ع) سروده شده است و مجموعه با شعري براي امام زمان (عج) به پايان ميرسد. «پنجرههاي هميشه باز» در دفتر آفرينشهاي ادبي حوزهي هنري در 398 صفحه و شمارگان 2200 نسخه در قطع رقعي توسط انتشارات سورهي مهرمنتشر شده است.
ماجراي كتاب جنجالي دربارهي زندگي عايشه ادامه دارد
يك ناشر انگليسي اعلام كرد، كتاب جنجالبرانگيز دربارهي عايشه - همسر پيامبر اسلام (ص) - را منتشر خواهد كرد. به گزارش ايسنا، در حاليكه مؤسسهي انتشاراتي "رندوم هاوس" آمريكا ماه گذشته از بيم خدشهدار شدن احساسات مسلمانان و اعتراض آنها، از انتشار كتاب «جواهر مدينه» خودداري و بهدنبال آن، يك ناشر در صربستان با عذرخواهي از مسلمانان، اين كتاب را از فروشگاهها جمعآوري كرد، اما يك ناشر انگليسي اكنون قصد انتشار كتاب يادشده را دارد.
مؤسسهي نشر "گيبسون اسكوئر" از خريد حق چاپ كتاب «جواهر مدينه» خبر داده است.
به گزارش فرانسپرس، رييس اين مؤسسهي انتشاراتي كه پيشتر سابقهي چاپ كتاب جنجالآميز «انفجار روسيه» نوشتهي الكساندر ليتويننكو را دارد، ادعا كرد: «اينكه كتاب «جواهر مدينه» نوشتهي شري جونز در اختيار عموم مردم قرار گيرد، ضروري است و ما به عنوان يك شركت نشر مستقل، از عواقب آن نميترسيم»!
.
«زبان فارسي» به صحن يونسكو ميرود
نمايندهي دائم ايران در يونسكو از برگزاري همايشي با موضوع «زبان فارسي» در پاريس، به مناسبت سال بينالمللي زبانها، خبر داد.
محمدرضا مجيدي در گفتوگو با خبرنگار ايسنا، عنوان كرد: برنامهاي با موضوع زبان فارسي برگزار ميشود كه در ارتباط با ديالوگ زبان فارسي و زبان عربي است و طي اين نشست به بررسي نقش اين دو زبان در منطقهي خاورميانه پرداخته ميشود.
او تصريح كرد: تدارك برنامه را ديدهايم كه در صحن يونسكو برگزار شود و سعي داريم تا قبل از پايان سال ميلادي يعني حدود آذر يا ديماه، برنامه را برگزار كنيم.
اين مقام مسؤول متذكر شد: امسال به مناسبت سال بينالمللي زبانها و همچنين نكوداشت چند اديب و شاعر از جمله رودكي، برنامههايي را در يونسكو داشتهايم و خواهيم داشت، كه يك برنامه در تيرماه گذشته بود كه در نكوداشت رودكي به عنوان پدر شعر فارسي برگزار شد. از اين رهگذر، بحث زبان و ادبيات فارسي هم مطرح شد و در ماههاي آينده نيز تلاش ميكنيم جايگاه زبان فارسي را در بحث سال بينالمللي زبانها داشته باشيم و ديالوگي كه بين اين زبان و زبانهاي منطقهي غرب آسيا مطرح ميشود.
مجيدي در ادامه عنوان كرد: از سوي ديگر، گفتوگوي زبانهاي عربي و فارسي به عنوان زبانهاي اول و دوم جهان اسلام است كه سعي ميكنيم با همكاري انديشمندان كشورهاي اسلامي منطقه برگزار شود و در اين حوزه، قطعا دوستان ما در ايران در فرهنگستان زبان و ادب فارسي هم برنامهاي دارند، كه بخشي از اينها در يونسكو با همكاري مجامع علمي داخل كشور برگزار خواهد شد.
او در پايان عنوان كرد: به صورت مشخص در حوزهي زبان فارسي، چه به صورت مستقيم و چه بزرگداشت سنايي و رودكي، برنامههايي تدارك ديده ميشود، كه بخشي از آنها در نيمهي دوم سال پيگيري ميشود و برنامههايي هم در نيمهي اول سال برگزار شده است.
"در چشم باد" همچنان در انتظار سفر به آمریکاست
گروه سازنده مجموعه تلویزیونی "در چشم باد" همچنان منتظر فراهم شدن شرایط سفر به آمریکا هستند تا فیلمبرداری بخشهای باقیمانده انجام شود.
به گزارش خبرنگار مهر، در حالی که مدتی پیش مرتضی میرباقری معاون سیما از آغاز پخش مجموعه عظیم تاریخی "در چشم باد" به نویسندگی و کارگردانی مسعود جعفری جوزانی پس از ماه رمضان خبر داد، هنوز فیلمبرداری بخشهای خارج از کشور این مجموعه انجام نشده است.
هدایتی و پیروزفر در نمایی از "در چشم باد"
با پایان گرفتن فیلمبرداری بخشهای ایران گروه سازنده اعلام کرد برای ادامه کار به آمریکا میرود، اما شرایط این سفر هنوز فراهم نشده است. پارسا پیروزفر، لاله اسکندری و کامبیز دیرباز بازیگرانی هستند که در بخشهای خارج از ایران "در چشم باد" بازی میکنند. این روزها مجموعه در مرحله تدوین و صداگذاری است.
براي بزرگداشت بهرام بيضايي
«كسي كه زبان نياكان ما را امروزي كرد»
بهرام بيضايي در آستانهي مراسم بزرگداشت خود در جشن خانه سينما، درگير انجام مونتاژ جديدترين ساختهاش «وقتي همه در خوابيم» است.
به گزارش خبرنگار سينمايي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، اين كارگردان ايراني كه تاكنون و در هفتمين دههي زندگي خود امكان ساخت سه فيلم كوتاه و ده فيلم بلند را پيدا كرده است، همچنان ترجيح ميدهد دربارهي آخرين اثر سينمايي خود به بيان همان جملهي اوليهي «اين فيلم دربارهي يك برخورد تصادفي است» بسنده كند.
بهرام بيضايي كه معمولا با فاصلههاي زياد امكان ساخت فيلم را پيدا ميكند درمراسم بزرگداشت روز تولدش كه 5 ديماه 85 برگزار شد، گفته بود: «هرچند از بخشي از جامعه دلگيرم اما بخش ديگر آن از كساني مانند من، محمود دولتآبادي يا بابك بيات و ... خواسته و ميخواهد كه بمانيم و كار كنيم.»
او با اشاره به دلبستگياش به تئاتر و سينما گفته بود: «تلاش كردم شناخت بيشتري نسبت به اين دوزمينه كه مورد علاقهام بودند، پيدا كنم و امروز هم مطمئن نيستم موفق شده باشم. هرچند تنها 9 فيلم بلند و سه فيلم كوتاه ساختهام اما براي ساختن اينها تلاش بسياري كردهام.
ميخواستم از كارهاي نكردهام بگويم اما آنقدر زياد است كه نه وقت هست و نه حوصله.»
بيضايي طي سالهاي اخير، موفق به اجراي دونمايش شد؛ او سال 84 نمايش «مجلس شبيه درذكر مصايب استاد نويد ماكان و همسرش مهندس رخشيد فرزين» را درتالار اصلي تئاترشهر به صحنه برد و دوسال بعد، پس از مدتها انتظار توانست نمايشنامهي ديگرش «افرا» را به صحنه ببرد كه اين نمايش درسالن مورد علاقهي بيضايي اجرا نشد، اما به هرحال طلسم اجراي آن پس از سالها انتظار براي بهرام بيضايي شكسته شد.
محمود دولتآبادي، داستاننويسي كه بيضايي را از سالهاي دور تئاتر ميشناسد، در همان مراسم بزرگداشت او؛ بهرام بيضايي را سعدي ديگر فارسي دانسته بود و گفته بود:«كسي كه زبان نياكان ما را امروزي كرده، آن هم براي صحنه و نمايش.»
او كه بيضايي را هنرمندي نوانديش و كهنشناس توصيف كرده بود، معتقد است: «هرزمان كه مجال پيدا كرده كار كرد. اگر نتوانست نمايش اجرا كند، فيلم ساخت و اگر شرايط ساخت فيلم فراهم نشد، پژوهش كرد.»
مدیر مسول و صاحب امتیاز : محمد عسلی