روزنامه عصر مردم

حصيربافي از ديروز تا امروز
بهشته نصيري راد
 حصيربافي يا بافت بوريا بي گمان يکي از قديمي ترين صنايع دستي و شايد کهن ترين آنها باشد نمونه هاي بدست آمده در بين النهرين
[میان رودان]  و آفريقا گواه آن است که حصيربافي و سبدبافي، منشاء نه فقط نساجي بلکه سفالگري يا کوزه گري نيز بوده است.
پروفسور آرثر آپهام پوپ معتقد است که نخستين زيراندازهاي بشري از ني و گياهاني که در باتلاق هاي سفلاي بين النهرين [میان رودان]
روئيده، تهيه شده و به هم انداختن ساق گياهان و در آوردن بافته اي « حصير » مانند اولين قدم در دستيابي انسان به شيوه هاي توليد قالي بوده است از اين رو با قاطعيت مي توان اظهار کرد که نخستين زيراندازهاي تهيه شده توسط انسان بافته هاي حصيري بوده و اولين سرپناه ها پس از رسيدگي در غارها و غارنشيني به کمک حصير و ني پديد آمده است.
مراکز توليد انواع محصولات:
امروزه در مناطق مختلف کشورمان بويژه مناطق شمال و جنوب آن هر کجا که دسترسي به برگ درخت خرما، ساقه گندم، ني و ترکه امکان پذير باشد مي توان نشانه هايي از حصيربافي و سبدبافي را يافت با اين حال اين صنعت در استان هاي سيستان و بلوچستان، خوزستان، کردستان، هرمزگان، بوشهر، خراسان، کرمان، يزد ، فارس، مازندران، گيلان، آذربايجان شرقي و تهران از رونق بيشتري برخوردار است.
حال با توجه به تنوع مواد اوليه و روش بافت در سراسر کشور در اين کارگاه آموزشي با چند نمونه از شيوه هاي بافت مناطق مختلف آشنا خواهيم شد.
مواد اوليه مصرفي:
مواد اوليه حصير بافان نقاط مختلف ايران به نسبت تنوع محيط جغرافيايي کشور متنوع است و بيشتر عبارت است از برگ درخت خرما، ساقه هاي ني باتلاقي مناطق گرمسيري و سردسيري، ساقه گندم، ترکه بيد و ... مواد پرداخت کننده عبارتنداز: انواع روغن ها از جمله روغن جلاء.
ابزار کار:
ابزار و وسايل مورد استفاده در حصير بافي بسيار ساده و محدود نظير داس، انواع کارد، اره، رنده، انبر دست، قيچي، سوزن، درفش، دفتين و سنگ نفت است.
اين ابزار عمدتاً براي قطع گياهان و پيراستن آنها به منظور آماده سازي مواد اوليه مورد استفاده قرار مي گيرد و گاهي نيز حين توليد به عنوان وسيله کمکي امر ساخت را تسهيل مي بخشد.
طريقه تهيه مواد اوليه و شيوه بافت ني باتلاقي:
پس از رسيدن ني به قطر و طول مطلوب بوسيله داس از نزديک ترين محل به ريشه قطع و پس از جدا کردن برگ هايش در قسمت بالاي آن در جهت طولي شکافي با چاقو ايجاد مي شود سپس به صورت انبوه روي هم قرار گرفته و کوبيده مي شود تا به صورت نوارهايي با عرض هاي متفاوت در آيد در مرحله بافت نوارهاي حاصله در کنار يکديگر قرار گرفته و به صورت سه تا زير، سه تا رو بافته مي شود و همانگونه که گفته شد حاصل کار بيشتر به مصرف حصير زيرانداز، حصير سقف و بدنه کپر مي رسد.
شيوه بافت چم بافي، مرواربافي و ترکه بافي:
شيوه کار چم بافي، مرواربافي و ترکه بافي به طور تقريبي مشابه يکديگر و شبيه بافت شعاعي بامبو است به اين طريق که بافندگان ابتدا ترکه هاي درخت را که ماده اوليه مورد مصرفشان است انتخاب و آن تعداد از ترکه هايي را که قابليت تقسيم شدن به دو ، سه يا چهار قسمت را دارند ابتدا برش طولي داده و سپس از نظر اندازه به طول هاي مورد نياز در آورده و در آب  خيس می کنند تا انعطاف پذير و قابل استفاده شود.
درمرحله بافت تعدا چهار عدد از ترکه ها در کنار يکديگر قرار گرفته و تعداد چهار يا پنج ترکه ديگر به صورت متقاطع روي آنها قرار مي گيرد تا تشکيل يک ستاره هشت پر را بدهد آنگاه به وسيله ترکه هاي باريکتري مهار شده و بافنده با ترکه هاي نازک عمل بافت را به شيوه يکي از زير، يکي از رو آغاز کرده و ترکه ها را به طور يک در ميان از لابلاي ترکه هايي که قبلاً بطور متقاطع روي يکديگر قرار گرفته عبور مي دهد و اين کار را تا تکميل قسمت کف شي که توليد آن مورد نظر است تعقيب مي کند.
بعد از پايان کار بافت قسمت کف، در محلي که قرار است از آن جا به بعد لبه کار بافته شود عموماً صنعتگران به بافت حالت مارپيچي داده و کار را به شيوه قبلي ادامه مي دهند و انتهاي کار را نيز به صورت مارپيچ در آورده و سر ترکه هايي را که در واقع حالت تار کار را دارند به داخل قسمت مارپيچ خم مي کنند.
کاربرد حصير:
حصير از گذشته تا به امروز مصارف متنوع و گوناگوني چون کيف، سبد نان، زنبيل (ساک خريد) ، سبد ميوه، زيرانداز، پاراوان و کلاهک آباژور داشته است.
روش نگهداري و شستشوي حصير:
حفاظت از حرارت و آتش، فشار، ضربه و اشياي نوک تيز و برنده برخي از راه هاي نگهداري است که البته اين توليدات با آب ولرم و شوينده هاي معمولي قابل شستشو است.
منبع: میراث آریا

پاپيه ماشه از ذهن ايرانيان پاک مي‌شود

پاپيه ماشه با وجود اينکه قدمت بسياري در ايران دارد هنوز هم نتوانسته جايگاه شايسته خود را در ميان خريداران بيابد.
فتح الله عباسي با بيان اين مطلب گفت: اين هنر در کشورهاي اروپايي تا حدي شناخته شده است که به عنوان يک رشته‌ دانشگاهي در دانشگاه‌ها تدريس مي‌شود.
اين هنرمند فعال در عرصه توليد پاپيه ماشه افزود: اين هنر همچنين در کشورهاي آسيايي نظير هند و پاکستان به خوبي ترويج يافته است.
وي با اشاره به اينکه هم‌ اکنون توليدات اين دو کشور جايگزين محصولات ايران در بازار جهاني پاپيه ماشه شده، ادامه داد: متأسفانه بازديدکنندگان نمايشگاه‌هاي داخلي اين هنر را نمي‌شناسند و اين هنر بازار فروش خوبي ندارد.
اين صنعتگر اصفهاني با بيان اينکه پاپيه ماشه در ايران تا منسوخ شدن فاصله چنداني ندارد، اضافه کرد: در گذشته گردشگران خارجي بهترين خريداران اين محصولات بودند ولي امروزه تعداد گردشگران بسيار کاهش يافته است.
عباسي با تأکيد بر اينکه مواد اوليه پاپيه ماشه را مقوا و روزنامه‌هاي باطله تشکيل مي‌دهد، تصريح کرد: باور اينکه اين محصولات دوام بسياري دارد و به آساني آسيب نمي‌بيند براي خريداران بسيار سخت است.
وي افزود: آثاري از پاپيه ماشه در ايران موجود است که بيش از 300 سال قدمت دارد ولي هنوز هم خريداران محصولات چوبي را به مقوايي ترجيح مي‌دهند.
اين صنعتگر استفاده از پاپيه ماشه در توليد قلمدان را بيشترين کاربرد اين هنر در گذشته دانست و ادامه داد: امروزه از پاپيه ماشه در توليد جعبه جواهرات، جلد قرآن و کتاب‌هاي نفيس استفاده مي‌شود.
اين هنرمند اصفهاني يادآور شد: طرح‌هايي که در پاپيه ماشه مورد استفاده قرار مي‌گيرد به سليقه خريداران بستگي دارد.
وي در پايان خاطرنشان کرد: طرح‌ گل و مرغ از نقوشي است که همواره از آن در بسياري از هنرهاي سنتي استفاده شده و طرفداران خود را دارد.


فروشندگان قدم در راه توسعه توليد صنايع‌دستي مي‌گذارند

معاونت هنرهاي سنتي و صنايع‌ دستي با حمايت فروشندگان فروشگاه‌هاي صنايع‌دستي در راستاي تعيين نوع محصولات صنايع‌‌دستي که مي‌توانند در بازارها عرضه شوند، گام برمي‌دارد.
مدير کل توسعه و ترويج معاونت صنايع‌‌دستي در جمع فروشندگان فروشگاه‌ها با بيان اين مطلب گفت: بسياري از رشته‌هاي صنايع‌دستي و هنرهاي سنتي کشور ما منسوخ شده‌اند و بايد فکري براي بازگشت آن‌ها به خط توليد کرد.
آرش بهادري ادامه داد: تنها با بازگشت اين توليدات به خط توليد امکان رونق بازار عرضه و فروششان فراهم مي‌شود.
وي با اشاره به اينکه معاونت هنرهاي سنتي و صنايع‌دستي در راستاي احياء اين رشته‌ها تا به حال اقدامات موثري انجام داده است، اظهار داشت: تغيير کاربري و تعريف کاربرد جديد براي رشته‌هاي منسوخ شده و در حال منسوخ صنايع‌دستي نقش موثري در بازگشت اين محصولات به خط توليد دارد.
مدير کل توسعه و ترويج اين معاونت تصريح کرد: ارتباط فروشندگان فروشگاه‌هاي صنايع‌دستي با انواع اقلام و محصولاتي که به بازار عرضه مي‌شوند در تعيين نوع کاربري که براي رشته‌هاي از ميان رفته تعريف مي‌شود، موثر است.
بهادري اضافه کرد: بسياري از توليداتي که توسط فروشگاه داران خريداري مي‌شود با اقبال چنداني از سوي مشتريان روبرو نمي‌شود و فروش چنداني ندارند.
اين مقام مسئول با بيان اينکه در صورت شناسايي نياز بازار اين مشکل از ميان برداشته مي‌شود، گفت: فروشندگان صنايع‌‌دستي بايد در شناسايي نياز بازار به معاونت صنايع‌دستي در گام اول و بعد از آن به توليد کنندگان اين بخش کمک کنند.
مدير کل توسعه و ترويج معاونت هنرهاي سنتي و صنايع‌دستي در ادامه اظهار داشت: توليد کنندگان صنايع‌دستي بايد بدانند چه اقلامي را به چه هدفي توليد کنند و در کدام بازار امکان عرضه و فروش بيشتري دارند.
وي افزود: يکي از دغدغه‌هاي معاونت هنرهاي سنتي و صنايع‌دستي اين است که عرضه محصولات در بازار بسيار محدود است که اين موضوع در راستاي هدف رونق بازار فروش و تصاحب بازارهاي جهاني نيست.
آرش بهادري خاطرنشان کرد: نياز سنجي که نياز اصلي بازارهاي هدف صنايع‌دستي و هنرهاي سنتي کشورمان است تنها با مساعدت و همياري فروشندگان و عرضه کنندگان اين بخش امکان پذير مي‌شود.

حضور در نمايشگاه‌ خارجي نيازمند حمايت‌ مالي است
محصولات چرمي که به شيوه صنعتي توليد مي‌شود از نظر ظاهري زيباتر از آثار چرمي سنتي است.
حسن عليزاده با بيان اين مطلب گفت: چرم‌هاي صنعتي نرمتر بوده و در توليد محصولات با ظرافت بيشتر کاربرد دارد.
وي افزود: براي ساخت محصولاتي از قبيل دستکش و کاپشن از چرم صنعتي استفاده مي‌شود و چرم سنتي براي توليد کالاهايي مثل، کيف، کمربند مورد استفاده قرار مي‌گيرند.
اين صنعتگر فعال در عرصه مصنوعات چرمي با اشاره به اينکه هم اکنون به توليد آثار زيبا و با کيفيت مي‌پردازد، ادامه داد: از چرم اجناسي از قبيل کيف، کمربند، قاب اسلحه و قاب تلفن همراه توليد مي‌کنم.
وي با تأکيد بر اينکه انتخاب هنرمندان براي حضور در نمايشگاه‌ها نادرست است، افزود: در بسياري از مواقع دلالان محصولات را خريداري کرده و در نمايشگاه‌ها حضور مي‌يابند و اين در حالي است که حضور در نمايشگاه‌‌ها حق مسلم توليد کنندگان است.
اين هنرمند همداني با بيان اينکه هم اکنون کمتر از گذشته در نمايشگاه‌ها حاضر مي‌شود، تصريح کرد: مخارج شرکت در نمايشگاه‌هاي خارجي بسيار بالا است و اگر حمايت‌هاي مالي صورت نگيرد، قادر به شرکت در اين نمايشگاه‌ها نيستم.
وي اضافه کرد: بازار يابي در نمايشگاه‌هاي داخلي و خارجي از فروش محصولات مهم‌تر است و هنرمندان با حضور در نمايشگاه‌ها مي‌توانند خود را در سطح کشور مطرح سازند. عليزاده يادآور شد: هم اکنون آثار خود را در سراسر کشور به فروش مي‌رسانم و چرم مورد نياز خود را براي توليد محصولات از همدان تهيه مي‌کنم.
اين صنعتگر جوان که بيش از 15 سال در عرصه صنايع‌ چرمي فعاليت داشته خاطرنشان کرد: سراجي سنتي از هنرهاي سنتي همداني‌ها است که از ديرباز در ميان ساکنان همداني رواج داشته است.

بازارهاي فرانسه چشم انتظار کاشي‌ هفت رنگ يزد
ميزان تقاضا براي کاشي‌هاي هفت رنگ توليد شده در استان يزد بيش از ميزان عرضه اين محصولات است.
عباس زينيا هنرمند توليد کننده کاشي‌هاي هفت رنگ با بيان اين مطلب گفت: هم اکنون از کشورهاي خارجي تقاضاي بسياري براي توليد کاشي هفت رنگ دارم که کمبود فضا مانع از اين کار مي‌شود.
اين هنرمند يزدي افزود: هم اکنون به دنبال فضايي با مساحت دو هکتار هستم که با آغاز توليد در اين مکان امکان اشتغالزايي براي 400 صنعتگر فراهم مي‌شود.
وي بازار فروش اين محصولات را بسيار مساعد توصيف کرد و ادامه داد: در حال حاضر بخشي از توليداتم را در ساير استان‌ها به فروش مي‌رسانم و گردشگران خارجي نيز مابقي آثار را خريداري مي‌کنند. اين صنعتگر با بيان اينکه هم اکنون فرانسه خواستار کاشي ‌هفت رنگ است، تصريح کرد: متأسفانه امکان توليد بيشتر اين محصولات وجود ندارد. اين هنرمند اضافه کرد: کيفيت کاشي‌هاي هفت رنگ در يزد بسيار بالا است و تمامي مراحل توليد به صورت سنتي انجام مي‌شود. زينيا اظهار داشت: طرح‌هاي اسليمي، گل و مرغ و نقشه‌هاي فرش در کاشي‌هاي هفت رنگ مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
اين توليد کننده کاشي هفت رنگ تأکيد کرد: اين کاشي‌ها بيشتر زينت بخش مساجد، اماکن متبرکه و فضا‌هاي تاريخي از قبيل کاخ‌ها و خانه‌هاي قديمي هستند. وي يادآور شد: از زمان صفويان به بعد استفاده از کاشي هفت رنگ در ايران رواج يافته و در يزد قدمتي 300 ساله دارد.
اين صنعتگر در پايان خاطرنشان کرد: امروز همچون گذشته کاشي‌هاي هفت رنگ فيروزه‌اي و لاجوردي مورد پسند خريداران است.

معافيت بيمه‌ کارگاه‌هاي کوچک صنايع‌دستي تا سقف 5 نفر
کميسيون اقتصادي هيأت دولت موضوع معافيت بيمه‌اي کارگاه‌هاي کوچک صنفي تا سقف 5 نفر کارگر را پذيرفت.
معاونت هنرهاي سنتي و صنايع‌دستي در راستاي حمايت از هنرمندان و توليدکنندگان صنايع‌‌دستي از مدتي پيش در حال پيگيري اين موضوع است.
بنابراين گزارش پيش از اين نيز در سال‌هاي قبل قانون معافيت بيمه‌اي کارگاه‌هاي کوچک صنفي تا سقف 5 نفر کارگر براي 6 رشته صنايع‌دستي به تصويب رسيد.
کارگاه‌هاي فعال در 6 رشته قلمزني، منبت، خاتم، مينا، کاشي تراشي و معرق تراشي شامل اين قانون شده و از معافيت بيمه‌اي برخوردار شدند. با توجه به اينکه بخش اعظمي از فعالان و توليد کنندگان صنايع‌‌دستي جزء دهک‌هاي پايين جامعه هستند پيگيري براي اجراي اين موضوع زمينه‌هاي حمايتي بسياري براي اين اقشار به همراه دارد.
اين گزارش حاکي از آن است که معاونت هنرهاي سنتي و صنايع‌دستي از مدتي پيش در تلاش براي مشموليت اين قانون به منظور بهره مندي همه کارگاه‌هاي کوچک صنفي تا سقف 5 نفر
کارگر در تمامي رشته‌‌هاي صنايع‌دستي است.
با پيگيري‌هاي انجام شده از سوي اين معاونت کميسيون اقتصادي هيأت دولت با اين موضوع موافقت کرده و پيشنهادات معاونت هنرهاي سنتي و صنايع‌دستي در حال پيگيري است.
برپايه اين گزارش با موافقت کميسيون اقتصادي قرار است اين موضوع در قالب درخواستي کتبي براي رياست جمهوري ارسال شود. با موافقت نهايي رئيس جمهور با اجرايي شدن قانون معافيت بيمه‌اي کارگاه‌هاي کوچک صنفي تا سقف پنج نفرکارگر، اين مبحث قابليت اجرا خواهد داشت.

اعتبار 260 ميليون توماني براي تجهيز کارگاه هاي 12 استان
معاونت هنرهاي سنتي و صنايع دستي کشور از اختصاص بخش جديدي از اعتبارات تجهيز کارگاه هاي صنايع دستي کشور به استان هاي مختلف خبر داد.
معاونت هنرهاي سنتي و صنايع دستي کشور چندي پيش اعتبار 900 ميليون توماني براي تجهيز کارگاه هاي صنايع دستي را جذب کرد.
بنابراين گزارش اين تسهيلات از محل اعتبارات سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري کشور جذب تجهيز کارگاه هاي صنايع دستي کشور شد.
در دور اول تخصيص اعتبارات براي تجهيز کارگاه ها، معاونت هنرهاي سنتي و صنايع دستي اعتبار 270 ميليون توماني را به 9 استان کشور اختصاص داد.
آذربايجان شرقي، اردبيل، چهار محال و بختياري، خراسان جنوبي، خراسان رضوي، زنجان، کهگيلويه و بوير احمد و قزوين اين استان ها را تشکيل مي دهند.
اين گزارش حاکي از آن است که بخشي ديگر از اعتبارات معاونت هنرهاي سنتي و صنايع دستي در بخش کارگاهي نيز به تازگي به 12 استان کشورمان تخصيص داده شده است.
معاونت هنرهاي سنتي و صنايع دستي اين بار مبلغ 260 ميليون تومان را براي بخش تجهيز کارگاه هاي 12 استان کشور در نظر گرفته است.
استان هاي فارس، کرمان، ايلام، هرمزگان، همدان، ايلام، خوزستان، کرمانشاه، گلستان، اصفهان، گيلان، بوشهر و مازندران در دور جديد از امتياز اعتبارات کارگاهي بهره مند شدند.
برپايه اين گزارش در دور تازه تخصيص اعتبارات ميزان تخصيص بين 6 تا 45 ميليون تومان براي استان هاي مختلف کشور متغير بوده است.
از مجموع اعتبار 900 ميليون توماني در حال حاضر 500 ميليون تومان به منظور تخصيص به کارگاه هاي صنايع دستي کشور باقي مانده است.

ثبت بیش از 78 هزار رکورد
کارت شناسايي در بانک صنايع‌دستي
معاونت هنرهاي سنتي و صنايع‌دستي از ثبت بيش از 78 هزار رکورد مربوط به صدور کارت شناسايي صنعتگري در بانک جامع اطلاعات صنايع‌دستي کشور (vista) خبر داد.
بيشترين رکوردهاي ثبت شده در بانک اطلاعات صنايع‌دستي کشور تا به حال مربوط به صدور کارت شناسايي صنعتگري است.
بر اساس اطلاعات موجود در اين بانک تا به حال 78 هزار و 922 رکورد مربوط به صدور کارت شناسايي صنعتگري به ثبت رسيده است که مربوط به هنرمندان و صنعتگران کل کشور است.
بنابراين گزارش اين اطلاعات مربوط به وضعيت رکوردهاي ثبت شده حوزه معاونت صنايع‌‌دستي از اول فعاليت بانک اطلاعاتي تا اوایل بهمن ماه سال جاري است.
اطلاعات موجود در بانک جامع صنايع‌دستي کشور توسط معاونت‌هاي استاني در اين بانک به ثبت رسيده است.
اين گزارش حاکي از آن است که معاونت‌هاي صنايع‌دستي و هنرهاي سنتي استان‌ها با بررسي وضعيت اين بخش از هنر- صنعت کشورمان اطلاعات مختلف را به بانک جامع وارد کرده‌اند که اين روند همچنان ادامه دارد.
در بخش ورود اطلاعات مربوط به مجوزهاي سه گانه صنايع‌دستي همچنين 2 هزار و 443 رکورد مربوط به صدور اعلاميه تأسيس کارگاهي نيز به ثبت رسيده است.
همچنين 5 هزار و 584 رکورد نيز در بخش صدور پروانه توليد کارگاهي به ثبت بانک جامع اطلاعات صنايع‌دستي کشور رسيده است.
برپايه اين گزارش مجوزهاي سه گانه صنايع‌‌دستي شامل کارت شناسايي صنعتگري، پروانه توليد کارگاهي و اعلاميه تأسيس کارگاه‌هاي صنايع‌دستي و هنرهاي سنتي است.

احرامي بافي فراموش نمي‌شود
احرامي‌بافي هنري است که هنوز هم جايگاه خود را حفظ کرده و در سراسر کشور خريدار دارد.
مرضيه برگ ريزان هنرمند احرامي بافي با بيان اين مطلب گفت: در حال حاضر احرامي و سجاده توليد مي‌کنم و چون اين هنر ريشه در باورهاي مذهبي ايرانيان دارد هيچ گاه منسوخ نمي‌شود.
 اين هنرمند احرامي بافي که 22 سال سابقه فعاليت در اين حرفه را دارد، افزود: اين هنر در نمايشگاه‌هاي داخلي و خارجي خريدار دارد و همواره از احرامي و سجاده‌هاي توليد شده به خوبي استقبال مي‌شود.
اين صنعتگر خوزستاني با بيان اينکه هم اکنون احرامي بافي را آموزش مي‌دهد، اظهارداشت: بيش از 12 سال است که به آموزش احرامي بافي مي‌پردازم و در سال‌هاي اخير جوانان در کلاس‌هاي آموزشي حضور پررنگتري داشته‌اند.
وي با اشاره به اينکه اصلي‌ترين ماده اوليه اين هنر پشم است، تصريح کرد: تار احرامي از نخ و پودش از ابريشم توليد مي‌شود.
برگ ريزان تأکيد کرد: از زماني که کميته امداد امام خميني اقدام به راه‌اندازي کارگاه احرامي‌بافي در اين استان کرده بانوان بسياري در اين استان خود کفا شده‌اند.
اين صنعتگر با بيان اينکه گردشگران بسياري در ايام نوروز به شهر تاريخي شوشتر مي‌آيند، يادآور شد: اين گردشگران سهم عمده‌اي از توليدات را از هنرمندان خريداري مي‌کنند.
اين هنرمند در پايان خاطرنشان کرد: هم اکنون آمادگي آموزش جاجيم بافي را نيز داشته و با راه اندازي کارگاه جاجيم بافي در کميته امداد قصد اشتغالزايي براي تعدادي از بانوان شوشتري را دارم.