روزنامه عصر مردم

موزه مردم شناسي قلعه تل
در دهه هاي اخير كه زنده سازي بافت ها و ابنيه كهن در دستور كار جريانات پيش روي عمران و توسعه شهري كشور هاي جهان قرار گرفته است، با ارائه كاركردهاي فرهنگي و گردشگري در طرح زنده سازي اين آثار، سالانه شمار قابل توجهي علاقه مند به آنها جذب مي شوند.
بديهي است گردشگران، غذاخوردن در يك رستوران با قدمت چند صد ساله را بيشتر از صرف وقت در بناي نوساز مي پسندند و يا اقامت در يك هتل با بنايي تاريخي را به نمونه هاي جديد ترجيح مي دهند. همين امر سبب شد تا اهداف زنده سازي ابنيه و بافت هاي كهن كاملا كاربردي تلقي شود تا ضمن رفع هرگونه فرسودگي از چهره آنها، جنبه هاي در آمدزايي در حفظ كيفيت كالبدي آنها ارتقاء يابد. جنبش زنده سازي ابنيه و بافت هاي كهن در كشور ما نيز از سابقه خوبي برخوردار است. طرح مرمت و زنده سازي محله سردشت پشت مسجد جامع اصفهان به عنوان نمونه بافت شهري و طرح مرمت و زنده سازي قلعه
فلك الافلاك خرم آباد به عنوان نمونه ابنيه، از طرح هاي محرك نوسازي محسوب مي شوند كه با ارائه سرمشق هاي عملياتي مناسب، در تسريع طرح زنده سازي و نوسازي بافت هاي پيرامون خود بسيار مؤثر بوده اند. در روند نوسازي و زنده سازي آثار و بافت هاي كهن، موفقيت طرح، منوط به كاركردي خواهد بود كه به آثار يا بافت هاي تاريخي تزريق مي شود. بهره برداري امروزين از اين آثار، تضمين موفقيت طرح نوسازي بافت پيرامون را افزايش خواهد داد.
تغيير كاربري در طرح زنده سازي بناي تاريخي قلعه تل در شمال خوزستان، بسترهاي توسعه جديدي را در برنامه هاي آمايشي اين منطقه سبب شده است كه پرداختن بدان مي تواند افق هاي جديدي در اولويت بخشي به پروژه هاي محرك نوسازي در بافت هاي فرسوده را بگشايد.
بناي اوليه قلعه تل حدود سال 1790 ميلادي نزديك به 220سال پيش ساخته شد. اين بنا در شمال خوزستان حد فاصل شهرستان هاي باغملك و ايذه در مسير شاهي استان فارس و خوزستان واقع شده است.بناي اين قلعه به محمد تقي خان چهارلنگ بختياري نسبت داده
مي شود. وي كه هم عصر با حكومت فتحعلي شاه قاجار بود، شورش خود عليه حكومت مركزي را از اواخر اين دوران آغاز و تا وقتي كه در دوره حكومت محمد شاه قاجار دستگير و به تهران منتقل شد، فرمانروايي منطقه بختياري حاشيه زاگرس را در اين بنا به عهده داشت.
بناي قلعه تل از زمان جنگ جهاني دوم و شهريور 1320 رو به ويراني نهاد. پس از تباني خوانين هفت لنگ و چهارلنگ يعني محراب خان بهداروند با فرج الله خان عليه حكومت مركزي رضاخان، نظاميان دولت به اشغال قلعه پرداختند و با هواپيماهاي جنگي ساخت آلمان بخش هايي از اراضي اطراف قلعه را بمباران كردند. در سال 1840 ميلادي فرمانرواي قلعه داراي حوزه نفوذ گسترده اي بود كه دامنه آن در شمال و شمال غرب تا مناطق اراك و اصفهان از يك سو و سراسر لرستان و خوزستان و قسمت هايي از فارس و كهگيلويه را از سوي ديگر فرا مي گرفت. در اين دوران قلعه تل به عنوان مركز فرماندهي ايل بختياري ايفاي نقش مي كرد و سبب دغدغه هاي حكومت مركزي شد.
قلعه تل به علت قرار گرفتن در دشتي حاصلخيز و مجاورت با نواحي كوهستاني و راه هاي ارتباطي شوش، ايذه و شهركرد و اصفهان، همواره مورد توجه بوده است. قلعه تل روي يك زيگورات عيلامي ساخته شده است و موقعيت ممتاز نظامي آن برفراز تپه ضمن تامين ديد كافي آن بر راه هاي منشعب از چهار جهت، همواره مورد استفاده خوانين و جنگجويان محلي قرار مي گرفت.
احمد اقتداري درباره معماري قلعه مي نويسد: قلعه يك بناي خشتي و گلي است كه برج ها و بعضي قسمت هاي حصار بندها و شايد سقف آب انبارها و طاق هاي آن آجري بوده و به شكل دژ هاي نظامي قديم ساخته شده و داراي چهاربرج مدور مجوف بوده است. آجرهاي بنا قدمتي پيش از اوايل دوره قاجار يا زند ندارد و سنگ قلوه هاي به كار رفته در بنا، نشان از تعلق به معماري دوره زند است و مي توان آن را با قلعه هاي كريمخاني در فارس مقايسه كرد. هنري لايارد، گردشگر و سياستمدار انگليسي كه طي سال هاي 1842-1840 ميلادي از منطقه بازديد و مدت زيادي را در قلعه زندگي كرد در اين مورد مي نويسد: ... در يكي از گوشه هاي بنا يك عمارت چهارضلعي قرار دارد كه در طبقه فوقاني آن «لامردون» يا مهمان خانه وجود داشت. وي كه مدتها به عنوان مهمان خان بختياري در اين بنا زندگي كرد، شرح فضاها را به گونه اي مي پردازد كه تصوير يك مقر حكومتي را با ارگ و برج و بارو و توپخانه و اصطبل و... تداعي مي كند.تا حدود 3 سال قبل، تقريبا به جز بخشي از برج شمال شرقي و حصار شمالي، تمام بنا در زير آوار به تلي از خاك شباهت داشت.به همين دليل سال ها به لحاظ عدم نقش عملكردي و كالبدي اين بنا در منطقه، به عنوان نقطه ناامن و فرسوده بافت تلقي مي شد. از آنجا كه روند شكل گيري قلعه سبب توسعه سكونتگاه هاي پيراموني در مدت حدود 200 سال گذشته بوده است، بديهي است توسعه فعلي و طرح هاي آينده اين منطقه نيز بسيار متاثر از محوطه اين بنا و روش زنده سازي آينده آن خواهد بود.آوازه اين بنا فراتر از شهرستان باغملك و ايذه و تا حدود مرز استان هاي چهارمحال و بختياري و اصفهان و كهگيلويه و بويراحمد به عنوان كانون تاريخي قدرت اقوام بختياري محسوب
مي شود. هويت تاريخي و اجتماعي اين بنا در تغيير پايه هاي قدرت در صدور تصميمات منطقه اي به خصوص در دوران پهلوي اول سبب مي شود به رغم عدم برخورداري بنا از سبك معماري ويژه اي، با زنده سازي هويت و نقش تاريخي بنا در محوطه و در عناصر كالبدي، مركزيتي در معرفي فرهنگ پراستعداد بختياري نيز تعريف شود. روش زنده سازي و تغيير عملكرد بنا به موزه مردم شناسي، دغدغه هاي كارشناسي متعددي را دنبال كرد كه نتايج آن به طرح اجرايي و شروع عمليات آوار برداري و تثبيت و استحكام بخشي و نمونه سازي منجر شد.
در شرح اهداف اين طرح آمده است: احياي هويت تاريخي، نقش و جايگاه قوم بختياري در رويكردهاي سياسي و اجتماعي، همچنين تعريف مركزيت جمع آوري اسناد و مدارك و لوازم و فناوري هاي اقوام حاشيه جنوبي زاگرس و از سويي ارائه طرحهای كالبدي و فضايي در نوسازي و توسعه بافت روستايي و شهري منطقه، با طرح تغيير كاربري اين اثر به موزه مردم شناسي محقق خواهد شد.
موزه تاريخ فرهنگ
موزه مردم شناسي يا موزه تاريخ فرهنگ از گروه موزه هايي محسوب مي شود كه به دوراني از تاريخ يك منطقه، عموما قبل از دوران صنعتي مي پردازد. محيط زيست انساني، آداب و سنت ها، اعتقادات و مرام و علايق و استعدادهاي اقوام به خصوص از حيث باز آفريني آنها از جاذبه بسياري برخوردارند. ويژگي هاي بوم آوردكالبدي و فضايي اين دسته از موزه ها، همچنين عدم وابستگي آنها به تاسيسات پيچيده مكانيكي و امنيتي، جاذبيت و تحقق پذيري احداث آنها نزد مديران شهري را با استقبال روبه رو ساخته است.در گزارش طرح مطالعات زنده سازي بناي قلعه تل مهندسان مشاور چغازنبيل آمده است:
... فرصت منحصر به فردي است تا با آوار برداري در اين بنا و اجراي طرح زنده سازي، ضمن عرضه فرهنگ غني قوم بختياري در تاريخ سياسي و اجتماعي كشور، كانوني به عنوان مركز اسناد بختياري در كالبد بناي قلعه تعريف شود. بديهي است به ندرت بتوان در منطقه بنايي با هويت و شأن قلعه تل يافت كه حائز شرايط تغيير كاربري به موزه مردم شناسي باشد. روند نوسازي بافت هاي فرسوده و تاريخي شهرهاي كشور كه امروز مشغله هاي فكري و اجرايي زيادي را براي مديران شهري ايجاد كرده است، فرصت مناسبي است كه هم سو با سازمان هاي ميراث فرهنگي و گردشگري، در تعريف و اولويت دادن به زنده سازي و تزريق كاربري هاي جاذب سرمايه گذاري، پروژه هاي محرك نوسازي را از ابنيه ثبت ملي با مالكيت هاي دولتي آغاز كرد.

مناطق ديدني آستارا

آبشار لاتون(بارزاو)
اين آبشار از بزرگترين آبشارهاي طبيعي ايران با طبيعتي منحصر به فرد به شمار مي رود.ارتفاع آن به بيش از 100 متر مي رسد ودر فاصله اي حدود 5 کيلومتر از آبگرم کوته کومه واقع شده است. امروزه در مسير آن استراحت
گاه هايي براي گردشگران و کوهنوردان ايجاد نموده اند که به ارائه خدمات به اين عزيزان مشغول مي باشند. 
آبگرم علي داشي
اين مکان به دليل نزديکي به جاده آستارا به اردبيل و واقع شدن در يک محيط ييلاقي و خوش منظره از رونق بسياري برخوردار است و آبشاري زيبا در کنار آن وجود دارد. و داراي خواص درماني بسياري مي باشد که به از بين بردن درد مفاصل، کمردرد، قولنج و تقويت اعصاب مي توان اشاره نمود.
آبگرم کوته کومه
اين آبگرم، در روستاي کوته کومه در9 کيلومتري از شهر لوندويل واقع شده است و از دير باز براي درمان دردهاي رماتيسمي، مفاصل و هم چنين از بين بردن لکه هاي پوستي مورد استفاده قرار مي گرفته است. مسير حرکت از لوندويل به آنجا به طور کامل آسفالت بوده و در حاشيه پر آب و زلال واقع شده که امروزه اين امکان با بهره مندي از دوش، حوض، سرويس بهداشتي، آبي سالم و مفيد و خانه هاي سنتي و قديمي و اطاقهاي مجهز کرايه اي جهت ارائه خدمات به مسافرين عزيز لحظات پر از خاطره ای به وجود مي آورد.
آسيو شوان (آسياب آبي)
پس از کوته کومه و راه آبشار لاتون به بقاياي اين آسياب در روستاي کوچکي به همين نام برخورد مي کنيم. قسمت چرخ آن را سيل برده ولي سنگ هاي اتاق آن موجود مي باشد.
امامزاده ابراهيم وقاسم
از فرزندان امام موسي کاظم بوده اند که در 3 کيلومتري آستارا - تالش واقع شده است .شبستان، کاروان سرا، بازار و ... از ويژگيهاي خاص اين امامزاده مي باشد که از مجهزترين مراکز مذهبي گيلان به حساب مي آيد. هر ساله هزاران زائر براي زيارت و پرداخت نزورات به آنجا مي روند. در سال 1386 ه.ش با همکاري سازمان اوقاف و کمکهاي مردمي در حال بازسازي مي باشد.
بقعه پير قطب الدين
بقعه پير قطب الدين، مرقد مطهر عارف وارسته و پرهيز گار است که متوفي به سال 972ه.ق مي باشد و در 3 کيلومتري آستارا در روستاي باغچه سرا مي باشد در سال 1259 ه.ش با همياري اهالي تجديد بنا گرديده و آجرهايش را از لنکران جمهوري آذربايجان آوردند.
 بقعه سيد محمد دوست
اين آرامگاه و بقعه که اکنون زيارت اهل دل است در روستاي چلوند واقع شده و متعلق به اواخر قرن هشتم ه.ق مي باشد. در جنگ جهاني اول يکبار توسط کشتي روسي مورد اصابت گلوله توپ قرار گرفته و قسمتي از ديوارش مخروب گشته است.
بقعه شيخ تاج الدين محمود خيوي
اين بقعه متعلق به دوره ايلخانان در سال 732 ه.ق بين روستاي عنبران و ويرموني ميان درختان کهن سال و تنومند شمشاد واقع شده است. ستوده در کتاب (از آستارا تا استر آباد) اين بنا را جزء عجائب هفت گانه گيلان به حساب آورده و نوشته (اين بنا واسطه العقد و نگين انگشتر بناهاي تاريخي گيلان است)
 دوستاق خانه (خانه ديو يا زندان):
از راه آق چاي به گيلده و نرسيده به علي داشي بالاي صخره، اتاقکي بزرگ به همراه چند اتاق سر بسته سنگي موجود مي باشد، در گذشته از آن به عنوان زندان استفاده مي شده و قدمت آن مشخص نشده است.
ساحل صدف
اين مکان که در 7 کيلومتري آستارا به سمت تالش واقع شده، اولين طرح سالم سازي در درياي خزر مي باشد.امکانات بازي و تفريح کودکان،جدا بودن محل شناي برادران از خواهران، وجود مسافرخانه و اتاق هاي استراحت در شب، پلاژهاي عرضه خدمات، اماکن نصب چادر، اکيپ امداد، نجات غريق و ماهيگيري، مجاورت با جنگل و منطقه حفاظت شده لوندويل و از همه مهمتر وجود ماموران انتظامي، محيطي امن و دلنشين را براي گردشگران بوجود آورده است.
طرق مظفري
در هشتمين سال سلطنت مظفرالدين شاه قاجار جاده اي شوسه از آستارا به اردبيل کشيده شد که به طرق مظفري معروف گشت. ديدني ترين
قسمت اين جاده در بالاي پل زيباي بهارستان است که از چندين پيچ تند و خطرناک تشکيل گرديده و آن زمان پاسگاهي را براي حفاظت از اين مکان احداث مي کنند. يک کيلومتر بالاتر از آنجا چشمه اي از دل کوه
مي جوشد که براي نوشيدن آب صف طولاني تشکيل مي شود.
قلعه شيندان
دژ و قلعه تاريخي در ارتفاع 1850 متر بر فراز کوه شيندان، در جاده آستارا به اردبيل، منطقه حيران، بالاي روستاي ونبين و آنسوي مرز واقع شده است. قدمت آن به قبل از اسلام مي رسد. شیندان به معناي محل نور، چون در آنجا آتشکدهایي بوده است. از اتفاقات مهم اين قلعه به قيام حمزه خان تالش (حاکم آستارا) در عهد شاه عباس صفوي مي توان اشاره کرد که حاکم اردبيل مدت 9 ماه آنجا را به محاصره در آورده و در نهايت حمزه خان با کشتي به شيروان متواري گشت.
قلعه تک آغاج
بقاياي اين قلعه که در ارتفاعات عباس آباد قرار گرفته به دوران سلاجقه مي رسد که تيمور لنگ در آنجا اتراق کرده و به سنجر آباد قشون برده است. در سال 1326ه.ش الي 1329 ه.ش مرکز نور افکن مرزباني آستارا بوده است.

باغ چشمه عمارت
اين باغ عظيم و باشكوه در استان مازندران در قسمت جنوب شرقي باغ تپه و باغ شاه در محوطه اي به طول حدود 410 متر و به عرض حدود 135 متر و فرم مستطيلي آن در جهت شيب زمين و به سمت شمال غربي، در زمان شاه عباس در بهشهر ساخته شده است. در منتهي اليه جنوب شرقي باغ، كوشكي مربع به ابعاد 22×26 متر، در دو طبقه با تزئينات گچبري و كاشي كاري واقع شده است. وسط اين عمارت، چشمه اي از دل زمين مي جوشيد كه در چهار سمت توسط جوي هايي باغ را آبياري مي کرد.در طبقه همكف چشمه طبيعي(مظهر آب) قرار گرفته، آب از اين مظهر از 4 طرف بنا خارج شده و به كانالي كه دور تا دور بنا وجود داشته، سرريز مي شده است.در گذشته به دليل شيب زمين، سطح باغ تراس بندي شده و در امتداد محور اصلي آن، تعداد زيادي آبشارهاي كوچك به وجود آمده بود كه آب با عبور از هر يك از آنها به حوضچه بعدي وارد مي شده.در امتداد محور اصلي باغ، رديفي از درختان سرو كاشته شده بود كه در حال حاضر اثري از درختان مذكور به چشم نمي خورد.همچنين بخشهايي از محوطه باغ كه به صورت تراس بندي بود، به فضاهاي مسكوني و قسمتي از آن به سازمان آب اختصاص دارد و تنها بخشي از بناي تخريب شده و قسمتي از ديوار باغ و ورودي در ضلع جنوب شرقي باقي مانده است. اين باغ در سال 1352 به شماره 948 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد.

قلعه قهقهه - اهر
قلعه قهقهه در دهستان یافت از بخش هوراند شهرستان اهر، نزديك روستاي گنجويه و قره آغاجلو بوده و در فاصله 75 کیلومتری شمال مشکین شهر در استان اردبيل قرار دارد
این دژ به دلیل اینکه محل زندانی شدن افراد سیاسی مهمی، مانند شاهزادگان صفوی در زمان گذشته بوده است در تاریخ شهرت بسیاری دارد.در زمان جنگ های ایرانی و عثمانی خزاین شاهان صفوی در اين قلعه نگهداری و حفاظت می شده است و اهمیت آن از اواخر دوره صفویه بتدریج کمتر شده و در دوره قاجاریه به یکباره متروکه شده است.این قلعه در تپه سنگی به ارتفاع تقریبی ۱۰۰۰ متر از زمین های اطراف قرار داشته و اطراف آن را با حصار مستحکم و غیر قابل نفوذ احداث نموده اند که با گذشت سالیان دراز هم اکنون نیز ورود به آن تقریباً غیر ممکن بوده و فقط در شرایط جوی مناسب امکان پذیر است.
قلعه قهقهه در منطقه قره داغ و با ارتفاع تقریبی 2500 متر از سطح دریا، دیوارهای بلند طبیعی و در میان صخره ها واقع شده است و دور تا دور قلعه پرتگاه خطرناک و عمودی شکلي وجود دارد.طبق تحقیقات باستان شناسی به عمل آمده استقرار در این قلعه به دوران قبل از اسلام می رسد. در زمان بابك و صفويه از اهميت بسزايي برخوردار بوده و سال ها به عنوان خزانه سلطنتي و مهم ترين زندان مورد استفاده قرار گرفته است.
اين قلعه تبعيدگاه مجرمان سياسي و به عنوان زنداني مهم در عصر صفويان مورد استفاده قرار مي گرفته است.
از نظر لغوي قهقهه به معناي آواز بلند در خنده و نيز به معناي آواز كبك مي باشد.قهقهه، احتمالا نام برخي از مكان هاي ديگري نيز بوده است، چنان كه دهي از دهستان ميان ولايت حومه شهر مشهد نيز به همين نام است.
در كتاب تاريخ گيلان اثر ملاعبداللّه فومني گيلاني، از اين قلعه به عنوان قلعه ماران ياد شده است. این قلعه را کهندژ (قلعه قدیمی) نیز گفته اند.قلعه قهقهه همچون ساير قلعه های ايران، داراي خصوصيات و ويژگي هايي است كه از بسياري جنبه ها چون قرار گرفتن بر ارتفاع كوهي بلند، مصالح به كار برده شده در ساخت قلعه و مانند آن، مشابهت زيادي با قلعه هاي ديگر دارد.
راه ورودی این قلعه از ضلع شمالی آن می باشد که به عنوان یک قلعه نظامی مطرح بوده است.قلعه قهقهه از 3 حصار متداخل و حصارها بر تعيين حدود قلعه جهت تشكيل ديواره هاي سنگي كوه تعبيه شده است. هر حصار داراي دروازه است و حصار اصلي آن داراي 4 برج بوده و دروازه آن دو برج 5 ضلعي با طاق هلالي بعد از دروازه راهروي درازي به اتاق هلالي دارد.مصالح ساختماني آن عبارتند از: سنگ هاي رسوبي به رنگ هاي كرم و آجري با ملاط گچ و آهك .زندان قلعه فضايي است در بدنه بالايي كوه كه 3 قسمت آن به پرتگاه و به سوي دره اي 80 متري است. قلعه داراي 5 استخر است و ديده باني 8 ضلعي در شمال غرب با برج 8 ضلعي دارد. این قلعه با شماره 6192 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

کاروانسرای دودهک
کاروانسرای دودهک در ساحل شرقی رودخانه قم رود قرار دارد. قدمت این بنا به دوره صفویه برمی گردد.در هر یک از دیوارهای شمالی و شرقی و غربی اين کاروانسرا 3 برج تعبیه شده که نشان می دهد کاروانسرا شبیه به یک قلعه نظامی بوده است.پس از عبور از دروازه ورودی کاروانسرا، ایوانی به طول11/30 متر وجود دارد که انتهای آن با پله هایی به حیاط متصل می شود.ایوان های جنوبی و غربی آن که بعد از ایجاد بنا ساخته شده، دارای فرورفتگی هایی در دیوار است.ایوان شرقی روی یک آب انبار زیرزمینی ساخته شده است. در سمت راست ایوان 2 اتاق ساخته شده که اولی مربعی با ضع 4/8 ‏متر و پوشش گنبدی است که در گذشته به وسیله یک در بزرگ به اتاق کناری ارتباط داشته است.این اتاق نمازگاه کاروانسرا بوده است و چهارگوشه کاروانسرا مشابه یکدیگر نیستند.گوشه های شمال شرقی و جنوب غربی برای نگهداری بار و دوگوشه دیگر به عنوان اصطبل مورد استفاده قرار می گرفته اند. پی های این بنا از سنگ و بقیه بنا از آجر ساخته شده است.به علت عدم محافظت در گذشته، قسمت هایی از این کاروانسرا تخریب شده بود که در سال های اخیر با همت سازمان میراث فرهنگی استان مرکزی تعمیر و بازسازی شده است.موقعیت جغرافیایی، نزدیکي به راه اصلی تهران - اصفهان، عبور رودخانه قم رود از کنار آن، مجاورت با پل تاریخی دودهک و همچنین سالم بودن بنای کاروانسرا، از ویژگی های مثبت این یادمان تاریخی محسوب می شود.

آتشکده یزد
آتشکده یزد در شهر يزد قرار دارد و شامل ساختمان و باغ زیبایی است كه در قرن اخیر ساخته شده است.
ساختمان اصلی در وسط حیاط قرار دارد و آنرا درختانی همیشه سبز احاطه كرده اند.
حوضی مدور و بزرگ در محور ورودی بنا به آن زیبایی خاصی بخشیده است. آتش در محفظه ای بلندتر از سطح زمین در اتاقی نسبتاً وسیع و دور از تابش خورشید قرار گرفته و اتاق هایی برای مراسم نیایش پیرامون آن طراحی شده است.
آتش موجود در آتشکده یزد، از آتشکده کاریان (آتشکده فرنبغ پارس) که یکی از سه آتشکده بزرگ دوره ساسانیان می باشد
در سده پنجم میلادی به عقدای یزد آورده شد و مدت 700 سال در آنجا روشن بوده است.
سپس در سال 553 شمسي از عقدا به اردکان یزد نقل مکان می یابد و مدت 300 سال نیز در آن جا نگهداری می شود.
مجدداً در سال 1318 خورشیدی به محل کنونی، آورده شد و تا به امروز روشن نگه داشته شده است.
سرستون ها و زوارهای سنگی آتشکده یزد با نقوشی برجسته و زیبا، کار هنرمندان سنگتراش اصفهانی بوده و از معماری آتشکده های پارسیان هند الهام گرفته است.

شهر باستانی گور
شهر گور یا شهر فيروزآباد، در 100 كيلومتري جنوب شيراز يكي از پرجاذبه ترين و گمنام ترين شهرهاي گردشگري ايران است. فیروز آباد تا قبل از حمله اسكندر به ايران، شهر گور ناميده مي شد.
اسكندر مقدوني اين شهر را كاملاً ويران و قرن ها بعد از اسكندر، اردشير مؤسس سلسله ساساني اين شهر را احيا و آباد كرد، اما در حمله تازيان به ايران اين شهر دوباره ويران شد.
فيروزآباد كه در قديم آن را گور مي ناميدند به روزگار كيانيان شهر بزرگي بوده و حصاري عظيم داشت.
از ديدني هاي اين شهر مي توان به قلعه دختر، كاخ ساساني، برج آتشكده و بقاياي شهر گور اشاره كرد.
شهر ساساني گور نخستين شهر دايره اي شکل ايران محسوب مي شود که به دستور اردشير بابکان ساخته شده است.
کاوش هاي باستان شناسي در اين شهر ساساني براي نخستين بار در سال جاري توسط ديتريش هوف، باستان شناسي آلماني آغاز شده است.
اين شهر چهار دروازه اصلي داشته است. اين دروازه ها عبارتند از باب مهر که از طرف شرق، باب بهرام که از طرف غرب، باب هرمز که دروازه شمالي محسوب مي شده و در آخر نيز باب اردشير که از طرف جنوب باز مي شده است.
از جمله يافته هاي مهم باستان شناسي در شهر گور، کشف دروازه تخت نشين بوده است که شباهت زيادي به سردرهاي تخت جمشيد دارد.
رنگ هاي به کار رفته در اين کشف همچنان سالم هستند و توجه ساسانيان را به استفاده از رنگ هاي متنوع در معماري نشان مي دهد.
منار شهر گور:
در وسط شهر گور، مناري 4 گوش با مصالح لاشه سنگ و ملات گچ به ارتفاع 30 متر احداث گرديده است.
در خصوص ساخت اين منار نظريه هاي مختلفي ارائه شده است:
- منار به عنوان سمبل قدرت پادشاه
- منار، جهت دايره درآوردن و ساختن شهر
- محل ارتباط با قلعه دختر جهت اطلاع از حملات دشمن
  - محل نيايش
رصدخانه شهر گور:
قديمي ترين رصدخانه ايران، در کنار نقوش رنگي شاهزادگان ساساني در شهر گور فيروزآباد قرار دارد.
اين رصدخانه شاهکاري از دانش ايران در آن عصر محسوب مي شود.
پروفسور ديتريش هوف در حفاري شهرگور فيروزآباد فارس به سازه اي دايره اي شکل رسيد که پس از مطالعه، مشخص شد، قديمي ترين نمونه از رصدخانه هاي به دست آمده در ايران و از آن دوران ساساني است.
نمونه هاي همانندي از اين سازه در دهلي و جيپور هند هست؛ ولي باتوجه به اينکه رصدخانه مراغه مربوط به دوره ايلخانان مغول و نزديک 300 سال پس از رصدخانه شهرگور بنا شده است، اين سازه، قديمي ترين رصدخانه ايران به شمار مي رود.
برج ستاره شناسي پيدا شده در شهر گور، از خشت و گل و کاملاً مناسب است و قطري نزديک به 65/5 متر دارد که روي آن، 12 نشانه از علامت هاي بکار گرفته شده در
اندازه گيري هاي رصدي و سکوهايي نموداري هست.
شهر گور در دوران ساساني و از زمان پادشاهي اردشير بابکان بنا شده و تا دوران اسلامي در حکومت عضدالدوله ديلمي بر فارس که نام آن به فيروزآباد تغيير مي کند، اهميت فراواني داشته است.
فارس در سده چهارم هجري قمري يکي از پيش تازان دانش اخترشناسي در سراسر ايران بوده و شهرگور نيز در اين سده، هنوز اهميت داشته است.
حتي ابوريحان بيروني نيز نوشته که رصد دايره البروج با وسيله اي به قطر 123 سانتيمتر در شيراز انجام شده که آن وسيله را در سازه به دست آمده در شهرگور کار مي گذاشتند.
نقش چهار شاهزاده:
چهار شاهزاده ساساني براي اولين بار روي يکي از ديوارهاي بدست آمده از اين شهر کشف شد.
اين چهار شاهزاده را دو زن و يک مرد جوان به همراه نوجواني تشکيل مي دهند.