روزنامه عصر مردم

استاد دانشگاه سمنان:شعر حافظ، شناسنامه مردم ايران است

فارس: استاد زبان و ادبيات فارسي مراكز آموزش عالي سمنان گفت: شعر حافظ، حفظ كننده و شناسنامه مردم ايران است.
منصور فرزامي‌راد دیروز در آستانه 20 مهر، روز بزرگداشت حافظ اظهار داشت: حافظ از اركان ادب فارسي به شمار مي‌آيد.
وي اظهار داشت: اديبان پژوهشگر بر اين باورند كه شاهنامه فردوسي، كليات سعدي، پنج‌گنج نظامي، مثنوي مولانا و غزليات حافظ پنج ركن بي‌مثال بناي شكوهمند شعر فارسي است.
استاد مراكز آموزش عالي سمنان تصريح كرد: حافظ، شعر عاشقانه سعدي و غزل عارفانه مولانا را با طبع و ذوق خود به هم آميخت و با تلفيق خود عالي‌ترين نمونه غزل فارسي را پديد آورد.
فرزامي‌راد ادامه داد: شعر حافظ، حافظ و شناسنامه مردم ايران است. وي اظهار داشت: شعر حافظ آينه‌اي است كه مي‌توان تجلي خواسته‌ها و آرمان‌هاي ايرانيان شعر دوست فرهنگ‌پرور را در آن ديد.
استاد مراكز آموزشي عالي سمنان تصريح كرد: شعر حافظ، نزديك‌ترين و مأنوس‌ترين شعر فارسي به احساس، عاطفه، ذهن و زبان مردم ايران است.
فرزامي‌راد گفت: ابعاد مختلف معني واژه‌ها موجب مي‌شود كه هر كسي نقش خود را در آينده ضمير تعبير‌ها و واژگان ببيند. وي افزود: حساسيت مردم فارسي‌زبان همان حساسيت حافظ است.
استاد مراكز آموزش عالي سمنان تصريح كرد: بعد از سعدي و حافظ هر سخنوري كه غزل سرود، تحت تأثير غزل حافظ بود.
فرزامي‌راد اظهار داشت: در دوران اخير، رهي معيري و شهريار از غزل‌سرايان موفق و ممتاز شعر فارسي بوده‌اند كه رهي، پيرو سعدي و شهريار، پوينده شيوه حافظ بود.

بزرگداشت عشق در زیارتگه رندان جهان

   صفدر دوام
شب گذشته آیین گشایش بزرگداشت خواجه شمس­الدین محمدحافظ شیرازی در حافظیه برگزار شد.
در این نشست سید احمدرضا دستغیب نایب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی اظهار داشت: بی­گمان شیراز که حافظ را همچون درّی در صدف سینه جای داده خاکی برابر با عرش دارد.
این عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی ادامه داد: حافظ اگر چه در جامعه مشوش قرن هشتم زندگی می­کرده، اما ذهن و زبانش فارغ از حد زمان و مرزهای متعارف بوده است.
دستغیب اضافه کرد: همت حافظ تنها موقوف به نجات انسان قرن هشتم نبوده، بلکه این شاعر بزرگ در فراخنای اندیشه­اش کاروانی مشاهده می­کند که از ازل تا ابد در راه می­باشد.
وی ادامه داد: انسان برگزیده حافظ به آینده امیدوار می­باشد و خود را مرعوب جریان­های ناپایدار زندگی نمی­سازد.
وی با تأکید بر این که حافظ در اندیشه جهانی­اش خطاب به انسان صلح و دوستی را بهتر از جنگ و داوری می­داند، یادآور شد: انسان مورد توجه حافظ تشنه استقرار عدالت در جهان است.
وی در پایان خواستار توجه مدیران به پروژه ملی «محور عرفان» در حافظیه شیراز گردید.
در ادامه طالبیان قائم­مقام وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در شعر و ادب نیز اظهار داشت: حافظ طبیعت را زیباتر از آنچه هست به مخاطب ارائه می­دهد و نازیبایی­ها را نیز برای انسان زیبا مجسم می­کند.
وی یادآور شد: تلمیح به قصص قرآنی از مهمترین نقش مایه­های فرهنگی این شاعر می­باشد.
دکتر ایوبی دبیرکل مؤسسه فرهنگی اکو و رئیس بنیاد بین­المللی شمس و مولانا از دیگر سخنرانان این نشست بود.
وی اظهار داشت: خدای را شاکریم که مردم ایران اراده ملی برای شناساندن مراد مولانا که شمس تبریزی می­باشد جزم کرده­اند. وی با بیان این مطلب که مردم ایران قدرشناس مولانا جلال­الدین بلخی هستند یادآور شد: مسئولان ما نشان دادند که برای احیای مقبره مهجور شمس تبریزی تلاش می­کنند به طوری که امروز به قونیه دوم تبدیل شده است.
وی اضافه کرد: یقین داریم که با پشتوانه شهر حافظ، شمس تبریزی هم جهانی خواهد شد.
رئیس بنیاد بین­المللی شمس و مولانا ادامه داد: این وصل نقطه مبارکی است که از خداوند می­خواهیم که آن را تبدیل به هجران نکند.
در ادامه روح­الله احمدزاده استاندار فارس نیز از حضور میهمانان فرهیخته از جمله معاون ریاست جمهوری و رئیس سازمان میراث فرهنگی کشور، استاندار آذربایجان غربی در این مراسم تقدیر کرد و گفت: یکی از مهمترین خاستگاه­های تولید اندیشه، معرفت برای بشریت در ایران اسلامی است که به واسطه تکامل روز به روز در حوزه تولیدات فرهنگی ارتقا یافته است. ما بر خود می­بالیم که امروز به عنوان منادی صلح و دوستی در سطح جهان شناخته شده هستیم.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد: تعاملات فرهنگی بین استان­های فارس و آذربایجان غربی بیش از پیش ادامه یابد.
جلال­زاده استاندار آذربایجان غربی از دیگر سخنرانان این مراسم بود.
وی اظهار داشت:  ما ایرانیان مفتخریم که دارای سرمایه­های جاودانی چون حافظ، مولانا، شمس تبریزی هستیم و امروز کهکشان تاریخ به این ستارگان می­نازد.
وی به ایجاد پل فرهنگی بین دو استان فارس و آذربایجان غربی اشاره کرد و گفت: مردم این استان از دیرباز ارادتی خاص به خواجه شیراز داشته­اند. از امروز توجه مضاعفی به این مهم دارند و بدون تردید مردم شریف استان فارس نیز همچون گذشته از مکتب مولانا با فرهنگ و معرفت اصیل ادب و عرفان اسلامی آشنا خواهند شد.
استاندار آذربایجان غربی افزود: امید می­رود دستگاه­های اجرایی و تشکل­های غیردولتی در کارهای فرهنگی خویش تعامل فرهنگی دو استان را در دستور کار قرار دهند.
آیت­الله ایمانی نماینده ولی فقیه در استان فارس نیز در این مراسم از حضور میهمانان سراسر کشور و سایر کشورها تقدیر و تشکر کرد و گفت: خوشبختانه روح حاکم بر این مراسم موجب پیوند فرهنگی دو استان شده است که این امر به واسطه دو اسوه فرهنگی دو استان میسر شده است. وی ادامه داد: آنچه ایران ما را علی­رغم نژادهای مختلف پیوند زده، اسلام و در متن آن ولایت می­باشد.
امام جمعه شیراز ادامه داد: حافظ شاعری است که از آیات قرآن کمک گرفته و در روش شعر او استفاده از این ویژگی فراوان دیده می­شود.
وی انسجام محتوایی اشعار حافظ را قابل توجه دانست و گفت: نداشتن اختلاف و وجود انسجام ویژگی قرآن کریم می­باشد و این خصوصیت در قرآن به گونه­ای است که آیه­ای، آیه دیگر را معنا می­کند. از این رو حافظ روش سخن گفتن را از قرآن آموخته است.
در ادامه مراسم بقایی معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی کشور با بیان این که ایران در طول تاریخ همواره تمدن­ساز و تأثیرگذار بوده است افزود: مواریث فرهنگی این دیار گوهر گرانقدری است که در جای جای ایران پایدار است. جهانیان ایران را به آثار و  ابنیه تاریخی و از همه مهمتر به مفاخر آن می­شناسند.
وی گفت: ورود اسلام به ایران و پذیرش آن توسط ایرانیان عامل اصلی شکوفایی استعدادها گردید و تأثیرات فراوانی داشت و در این میان شعرا نقش ویژه­ای دارند. شعرا نقش اصلی را در انتقال مفاهیم انسانی به مردم اعصار مختلف ایفا می­نمایند و حافظ شیرازی گل سرسبد شعرای ایران است. مخالفت او با شخصی چون امیر مبارزالدین متعصب و بیدادگر ریشه در عدالتخواهی او داشته است. حافظ اندیشمندی است که با غزلیات خود مرزها را درنوردیده و کمتر خانه­ای یافت می­شود که دیوان حافظ در آن نباشد. در پایان مراسم خانم چلبی بیست و سومین نواده مولوی در فرصت اندکی که برای سخن گفتن داشت به این بیت معنادار مولوی بسنده کرد و گفت:
هر کسی از ظن خود شد یار من
از درون من نجست اسرار من
سپس مترجم خانم چلبی با اظهار گلایه از این که سخنرانی خانم چلبی علی­رغم این که ایشان کنگره­ای را به قصد حضور در شیراز و سخنرانی در این جمع ترک کرده حذف شده اظهار امیدواری کرد که خانم چلبی در خوی سخنرانی­اش را ارائه دهد. شایان ذکر است که استاندار آذربایجان غربی و نماینده خوی در پایان مراسم به نحوه اجرای برنامه­ها و حذف سخنرانی بانو چلبی اعتراض کردند.

ايراد نا بجا به بيت ولوله انگيز حافظ

 در گذشته هاي دور و نزديك حافظ پژوهان و دوستداران اين ستاره هميشه فروزان ادب پارسي، پيرامون اين بيت ولوله انگيز حضرت خواجه:
الا يـا ايهـا السـاقي اَدركأسـاً ونـاوِلها
كه عشق آسان نمود اول ولي افتاد مشكل ها
بحث ها كرده و اظهار نظرها نموده اند، گروهي بر تضمين شعر او با شعر «يزيد ابن معاويه» پا فشرده و عده اي آن را قوياً رد كرده اند.
و ما، در روزگاري كه خوشبختانه حافظ پژوهي و حافظ دوستي از رونق غرورانگيزي برخوردار است و همه هفته جلسات پرباري در اين زمينه تشكيل مي شود بر آن شديم تا با مروري بر مطالبي در اين زمينه ها، كه به گونه هاي ديگري هم در تذكره ها آمده است، به روشن كردن اذهان علاقمندان بپردازيم.
  اولين كسي كه بيت زير را:
اَناَ المَسمومُ ما عِندي بترياقِ ولا راقي 
اَدِركـأسـاً وناولهـا  الا يا ايها الساقي
    از يزيد دانسته و تضمين حافظ را بر آن مسلم پنداشته «سودي» شاعر و محققِ زمان نزديك به حافظ بوده است و اين در حالي است كه بزرگاني نظير علامه قزويني - فروزانفر - انجوي شيرازي و زرين كوب،
 نظر سودي را نمي پذيرند و عده اي نيز در اين باره اظهار نظري نكرده اند، اما عده اي هم بدون داشتن هيچ گونه مدرك مُسجلي، به ضِرس قاطع آن را به يزيد نسبت داده اند.
 انجوي شيرازي از قول ميچلي ايتاليايي، اصل شعر منسوب به يزيد را از عباس ابن احنف از شعراي معاصر هارون الرشيد مي داند كه مضمون آن چنين است:
يا ايها الساقي اَدر كأسنا و اَكرَر علينا سيد الاشربات
    برخي ديگر، مأخذ اين شعر را در قطعه اي از ابو عباس خسروابن فيروزابن ركن الدوله مي دانند. بنابراين، گردآوري مطالب زير، بي گمان براي آن دسته از علاقمندان بخصوص حافظ دوستان و حافظ پژوهاني كه تا به حال به اصالت موضوع و اظهارنظرهاي شاعرانه اي كه صورت گرفته است، برخورد نكرده اند، شايد جالب و قابل استفاده باشد.
    اولين شعري كه در اعتراض به حافظ سروده شده و گوينده آن معلوم نيست، سالها قبل ضمن مقاله اي در مجله خواندني ها چاپ شد و شاعر در قالبي بسيار لطيف، اما گلايه آميز بر حافظ ايراد گرفته كه چرا بدين كار ناصواب مبادرت كرده است.
خـلايق در شگفتند از لسـان الغيب شيرازي
كه با بَدسيرت كفر آفريني، همـزبان گردد
كلام طاهرِ خود را به مصراعي نجس سازد !
به خوان كافر بيهوده گـويـي ميهمان گردد
روا نبود كه بر گنجي، نشان از اژدهـا باشد
 سزا نبود كه شاهي، با گدايي همعنان گردد
پس از اين قطعه اعتراضيه، «اهلي شيرازي» كه خود از برجستگان ادب پارسي است و از  همشهري هاي صاحب كمال خواجه شيرازي به حساب مي آيد و ديوان «سِحرِ حلال» او از شهرت خاصي در ادب پارسي برخوردار است، در جواب آنان كه به حافظ خُرده گرفته بودند با خلق مضمون دلپسندي، از زبان حافظ، به معترضان چنين جواب داده است:
خـواجه حافظ را، شبي ديدم به خواب
گفتم اي در فضل و دانش بي مثال
از چـه بَستي بر خود، ايـن شـعرِ يزيد  
بـا وجـودِ آن هـمه فضل و كمال ؟
گـفت حـافظ: مَـر تـو واقـف نيست
مـال كـافر بر مسلمان شد حلال
«كاتبي نيشابوري» كه او نيز از شعراي معروف خطه خراسان است، پس از خواندن شعر «اهلي شيرازي» با تعصبي خاص، ضمن رعايت شأن حضرت خواجه چنين مي سرايد:
بسـي در حيـرتم از خـواجـه حافـظ
به نوعي كِش خِرَد زان عاجز آيـد
چه حكـمت ديـد در شعـر يـزيـد او
كه در ديوان، نخست از وي سرايد(1)
اگـر چه مـال كافـر بر مسلـمان 
حـلالست و در او شـكي نـشايـد
ولي از شَرزه شيري بس عجيب اسـت !
كـه لـقمه از دهـان سـگ رُبايد
(1) ذكر اين نكته ضروري است كه عده اي و از آن جمله كاتبي تصور كرده اند كه حافظ خود، غزل معروف الا يا ايها الساقي را در صدر ديوان خويش جاي داده، در صورتي كه در گذشته به منظور ايجاد سهولت براي خوانندگان، در دواوين شاعران، غزليات يا قصائد را به ترتيب حروف الفبا با در نظر گرفتن قافيه يا رديف چاپ مي كرده اند و چون مطلع غزل ياد شده حافظ، با حرف الف شروع شده و قافيه آن نيز به الف ختم مي شده است، در اول ديوان قرار گرفته. بدون ترديد اگر كاتبي بدين امر واقف بود، در بيت دوم سروده خويش بدين توهم دچار نمي شد،كه حافظ به واسطه تضميني از شعري كه به غلط به يزيد منسوب شده غزل معروف خود را در صدر ديوان قرار داده است.
به هر تقدير، بعد از شعر كاتبي، شاعر ديگري براي تبرئه حافظ، به فرض اينكه بيت مورد بحث از يزيد هم باشد، در جواب او چنين سروده و به زعم خويش حافظ را از خطا مبرا دانسته است:
گرفتن خرده بر حافظ روا نيست
خِـرد را، ايـن خطا در خور نيـايد
وِرا بـا كـافـري دمـسـاز كـردن    
و از آن پس، نَهي فرمودن، نشـايد
از ايـن تشـبيه موهـن تر، نمي شد
كه چـون شيري، زسگ لقمه رُبايد
چـو نيـكو بنگـري او، با كـرامت
سـگي را، مـستـحق لـقمه دانـد
ره و رسـم مسلمـاني هميـن است
كـه شـعـر كـافـري زيـبـا نمايد
اميد آنكه، حافظ دوستان و علاقمندان را اين پژوهش در نظر آيد و چنانچه لغزشي مشاهده نمايند بر صاحب اين قلم ببخشايند.